"Thiết kế Ý" chỉ nói ai hoặc ở đâu nghĩ ra món đồ; "sản xuất tại Ý", tức Made in Italy, nói nơi diễn ra công đoạn sản xuất làm nên món đồ theo quy định xuất xứ hàng hoá. Một chiếc sofa có thể được thiết kế ở Milan nhưng sản xuất ở nước khác, hoặc ngược lại, sản xuất tại Ý theo thiết kế của một nhà thiết kế người Nhật hay người Đan Mạch. Hai thông tin này độc lập với nhau, và cả hai đều có thể đúng hoặc sai.
Ở thị trường Việt Nam, các cụm chữ như "nội thất Ý", "phong cách Ý", "da Ý", "thiết kế Ý" thường được dùng lẫn lộn, khiến người mua khó biết mình đang trả tiền cho điều gì. Bài này tách nghĩa từng cụm chữ, giải thích xuất xứ hàng hoá được xác định theo nguyên tắc nào, vì sao một món "thiết kế Ý, sản xuất nơi khác" không có gì đáng xấu hổ nếu được nói thật, và những câu hỏi nên đặt ra. Phần đọc giấy tờ cụ thể được trình bày ở chuyên mục thẩm định hàng nhập khẩu.
Các cụm chữ hay gặp và nghĩa thật của chúng
Bảng dưới gom những cụm chữ thường thấy trên catalogue, trang bán hàng và lời giới thiệu của nhân viên. Cột cuối cho biết cụm chữ đó bảo đảm được điều gì:
| Cụm chữ | Thường được hiểu | Nghĩa chặt | Bảo đảm được gì |
|---|---|---|---|
| Made in Italy | Hàng Ý thật | Xuất xứ hàng hoá là Ý theo quy tắc xuất xứ | Nơi diễn ra công đoạn sản xuất chính, nếu khai đúng |
| 100% Made in Italy | Hàng Ý hoàn toàn | Theo một đạo luật của Ý năm 2009, dành cho hàng có thiết kế, sản xuất và đóng gói đều ở Ý | Mức cam kết cao hơn Made in Italy thông thường |
| Designed in Italy, Italian design | Hàng Ý | Thiết kế được làm ở Ý hoặc bởi nhà thiết kế Ý | Không nói gì về nơi sản xuất |
| Italian style, phong cách Ý | Hàng Ý | Kiểu dáng gợi phong cách Ý | Không nói gì về thiết kế lẫn sản xuất |
| Italian leather, da Ý | Sofa Ý | Da được thuộc ở Ý | Chỉ nói về da, không nói nơi đóng sofa |
| Tên thương hiệu nghe như tiếng Ý | Hãng Ý | Chỉ là tên | Không bảo đảm gì |
Cụm chữ càng mơ hồ thì càng ít bảo đảm. Người bán nói "nội thất Ý" mà không nói rõ là thiết kế hay sản xuất thì câu hỏi tự nhiên tiếp theo là: cụ thể là gì của Ý?
Xuất xứ hàng hoá được xác định thế nào
Xuất xứ hàng hoá không phải là quốc tịch của hãng, cũng không phải nơi đặt trụ sở. Theo nguyên tắc chung được áp dụng rộng rãi trong thương mại quốc tế, khi một món hàng được làm từ nguyên liệu, linh kiện của nhiều nước, xuất xứ là nước nơi diễn ra công đoạn chế biến cơ bản cuối cùng, tức công đoạn biến nguyên liệu thành một sản phẩm mới có đặc tính khác hẳn. Liên minh châu Âu áp dụng nguyên tắc này trong luật hải quan của mình.
Áp vào nội thất: một chiếc sofa có khung gỗ nhập từ Đông Âu, da thuộc ở Ý, mút sản xuất ở Đức, nhưng được cắt may, bọc và lắp ráp hoàn chỉnh tại một nhà máy ở Ý thì thường được coi là xuất xứ Ý. Ngược lại, một chiếc sofa được bọc và lắp ráp hoàn chỉnh ở nước khác rồi chuyển sang Ý chỉ để đóng gói lại thì không đủ điều kiện mang xuất xứ Ý. Đâu là ranh giới chính xác cho từng loại hàng là chuyện kỹ thuật pháp lý, được quy định chi tiết trong văn bản.
Ở Việt Nam, xuất xứ hàng hoá và nhãn hàng hoá nhập khẩu cũng được điều chỉnh bởi các quy định hiện hành về xuất xứ và về nhãn hàng hoá. Hàng nhập khẩu phải ghi xuất xứ trên nhãn. Khi cần chắc chắn, người mua có thể đề nghị xem giấy chứng nhận xuất xứ của lô hàng và tờ khai hải quan, dù người bán không phải lúc nào cũng sẵn lòng cung cấp. Thủ tục hải quan chi tiết nên hỏi người làm nghề xuất nhập khẩu.
Vì sao thiết kế Ý lại được sản xuất ở nơi khác
Chuỗi cung ứng nội thất ngày nay trải khắp thế giới. Một hãng Ý muốn bán dòng sản phẩm phổ thông với giá dễ tiếp cận có thể đặt sản xuất ở những nước có chi phí nhân công thấp hơn, trong khi giữ dòng cao cấp ở nhà máy tại Ý. Một hãng ở nước khác có thể thuê nhà thiết kế Ý vẽ mẫu để tận dụng uy tín thiết kế. Có cả những nhà thiết kế người Ý làm việc độc lập, bán bản quyền thiết kế cho nhà sản xuất ở nhiều nước.
Bản thân việc sản xuất ở nơi khác không làm món đồ kém đi. Nhiều nhà máy ở châu Âu, châu Á, kể cả ở Việt Nam, làm đồ nội thất xuất khẩu chất lượng rất cao cho các thương hiệu quốc tế. Điều quan trọng là thông tin phải trung thực: người mua có quyền biết món mình mua được thiết kế bởi ai, sản xuất ở đâu, để tự cân nhắc giá trị.
Rắc rối nảy sinh khi khoảng cách giữa hai thông tin bị lợi dụng. Ví dụ giả định: một cửa hàng giới thiệu bộ sofa là "nội thất Ý", treo ảnh Milan, gọi tên mẫu bằng tiếng Ý, nhưng hàng được sản xuất hoàn toàn ở nơi khác và giấy tờ ghi rõ xuất xứ khác. Nếu người mua chỉ nghe lời giới thiệu mà không xem giấy tờ, họ có thể trả tiền cho xuất xứ Ý mà mình không nhận được.
Chữ "Italian leather" và những cụm chữ chỉ nói một phần
Da Ý không có nghĩa là sofa Ý. Ý có những vùng thuộc da lớn, chẳng hạn khu vực quanh Arzignano ở Veneto chuyên da cho nội thất và ô tô, hay vùng quanh Santa Croce sull'Arno ở Tuscany nổi tiếng với da thuộc thực vật. Da từ các vùng này được bán cho nhà sản xuất khắp thế giới. Một chiếc sofa bọc da thuộc ở Ý có thể được đóng ở bất kỳ nước nào.
Vải Ý, kính Murano, đá Carrara cũng vậy. Một món đồ có một chi tiết làm ở Ý, như vải bọc dệt ở Ý, chao đèn thổi ở Murano hay mặt bàn đá cẩm thạch Carrara, không vì thế mà cả món mang xuất xứ Ý. Thông tin về chi tiết là thông tin hữu ích, nhưng cần được hiểu đúng phạm vi.
Thiết kế cấp phép. Một số mẫu kinh điển được sản xuất theo giấy phép của người giữ bản quyền ở nhiều nơi. Bản sản xuất có phép là hợp pháp, dù nơi sản xuất không phải Ý. Ngược lại, bản sao chép không phép có thể giống hệt về hình dáng nhưng không có quan hệ gì với người thiết kế.
Tên tiếng Ý không phải xuất xứ. Nhiều thương hiệu ở các nước khác đặt tên tiếng Ý vì nghe sang. Đây là chuyện tiếp thị bình thường, nhưng người mua không nên suy ra xuất xứ từ tên gọi. Tra cứu nơi đặt trụ sở và nơi sản xuất của hãng là cách đơn giản để biết.
Ba tình huống giả định ở showroom và cách đọc
Tình huống một: "Sofa Ý, da Ý, bảo hành mười năm". Câu giới thiệu gói ba thông tin vào một nhịp. Cần tách ra: sofa sản xuất ở đâu, da thuộc ở đâu, bảo hành mười năm cho phần nào và ai bảo hành. Thường khung được bảo hành lâu, còn đệm và bọc ngắn hơn nhiều. Nếu cả ba câu trả lời đều rõ và có giấy tờ, lời giới thiệu là đúng; nếu chỉ một phần đúng, người mua biết mình đang trả tiền cho phần nào.
Tình huống hai: "Thiết kế bởi nhà thiết kế Ý, sản xuất tại nhà máy đối tác". Đây là cách nói khá trung thực, nhưng nên hỏi tiếp tên nhà thiết kế, nhà máy đối tác ở nước nào, và mẫu có nằm trong catalogue chính thức của hãng không. Một nhà thiết kế có tên tuổi thật thường được ghi trong tài liệu của hãng; một cái tên không tra được ở đâu cả thì giá trị của dòng chữ "thiết kế Ý" thấp đi nhiều.
Tình huống ba: "Hàng Ý xách tay, không có giấy tờ nên rẻ hơn". Không có giấy tờ nghĩa là không có căn cứ để kiểm tra xuất xứ, không có bảo hành của hãng, và có thể có vấn đề về thủ tục nhập khẩu. Với một món đồ nội thất lớn, cồng kềnh, khó vận chuyển, chữ "xách tay" bản thân đã khó tin. Món đó có thể vẫn tốt, nhưng người mua đang mua dựa trên lời kể chứ không phải dựa trên thông tin kiểm chứng được, và nên định giá theo đúng tinh thần đó.
Năm câu hỏi giúp tách thiết kế và sản xuất
Khi được giới thiệu một món "nội thất Ý", có thể lần lượt hỏi năm câu dưới đây. Người bán làm ăn đàng hoàng thường trả lời được ngay hoặc hẹn kiểm tra và gửi lại:
- Hãng sản xuất là hãng nào, đặt trụ sở ở đâu?
- Món này được sản xuất ở nước nào, tại nhà máy của hãng hay của đơn vị gia công? Giấy tờ xuất xứ của lô hàng ghi gì?
- Ai là nhà thiết kế? Mẫu này có trong catalogue chính thức của hãng không, mã mẫu là gì?
- Các chất liệu chính như da, gỗ, đá, vải có nguồn gốc từ đâu, có tài liệu của nhà cung cấp không?
- Bảo hành do hãng hay do cửa hàng chịu trách nhiệm, và điều kiện bảo hành ghi ở văn bản nào?
Câu trả lời không cần phải là "tất cả đều ở Ý" mới là tốt. Câu trả lời tốt là câu trả lời rõ ràng, nhất quán với giấy tờ, và giúp người mua so sánh đúng giá trị của món đồ với các lựa chọn khác.
Nên đánh giá một món đồ thế nào khi đã biết xuất xứ
Biết xuất xứ là bước đầu, không phải bước cuối. Một món sản xuất tại Ý vẫn có thể không hợp với nhà bạn: quá lớn, chất liệu không chịu được nồm ẩm, kiểu dáng không hợp cách sống. Một món thiết kế Ý sản xuất nơi khác lại có thể rất bền, hợp ngân sách và dễ bảo hành hơn. Xuất xứ là một tiêu chí trong nhiều tiêu chí.
Các tiêu chí còn lại vẫn là những thứ quen thuộc: cấu tạo khung và mối ghép, chất lượng da hoặc vải, độ hoàn thiện ở chỗ khuất, kích thước so với phòng, chế độ bảo hành và khả năng thay linh kiện, độ tin cậy của người bán. Những tiêu chí này kiểm tra được bằng mắt, bằng tay và bằng giấy tờ, không phụ thuộc vào câu chuyện được kể.
Với người làm nghề như kiến trúc sư, nhân viên showroom, việc giải thích rõ cho khách sự khác nhau giữa thiết kế và sản xuất là một cách xây uy tín lâu dài. Khách hàng có thể chấp nhận một món thiết kế Ý sản xuất ở nước khác nếu được nói thật từ đầu; điều họ không chấp nhận là phát hiện ra sau khi đã trả tiền.
Câu hỏi thường gặp
Hàng sản xuất ở nước khác nhưng hãng là của Ý thì có được ghi Made in Italy không?
Theo nguyên tắc xuất xứ, chữ Made in Italy gắn với nơi diễn ra công đoạn sản xuất chính, không gắn với quốc tịch của hãng. Hàng sản xuất ở nước khác thì xuất xứ là nước đó, dù hãng là của Ý. Ghi sai xuất xứ có thể vi phạm quy định về nhãn và xuất xứ hàng hoá.
Nhãn 100% Made in Italy có đáng tin hơn Made in Italy không?
Đây là mức cam kết cao hơn theo quy định của Ý, cho biết thiết kế, sản xuất và đóng gói đều diễn ra ở Ý. Tuy vậy, mọi nhãn đều có thể bị dùng sai. Giá trị của nhãn đi kèm với giấy tờ của lô hàng và uy tín của nhà sản xuất.
Sofa bọc da Ý nhưng đóng ở Việt Nam có phải là hàng kém?
Không nhất thiết. Nhiều xưởng trong nước làm sofa xuất khẩu chất lượng tốt. Điều cần là người bán nói rõ da thuộc ở đâu, sofa đóng ở đâu, và giá phản ánh đúng điều đó. Độ bền còn phụ thuộc khung, mút và tay nghề bọc.
Làm sao biết một thương hiệu tên tiếng Ý có thật sự là của Ý?
Tra cứu trang chính thức của thương hiệu để xem địa chỉ trụ sở, nhà máy và lịch sử doanh nghiệp. Có thể xem hãng có tham gia các hội chợ ngành ở Ý hay không. Tên gọi bằng tiếng Ý, ảnh chụp ở Milan hay hình lá cờ Ý trên catalogue không phải là bằng chứng xuất xứ.
Mua đồ thiết kế Ý sản xuất ở nước khác có còn được bảo hành của hãng không?
Nếu là hàng chính thức của hãng, sản xuất ở nhà máy hay đơn vị gia công được hãng uỷ quyền, thì chế độ bảo hành do hãng quy định. Bản sao không phép thì không có bảo hành của hãng. Nên hỏi rõ bảo hành do ai chịu và đọc điều kiện bằng văn bản.
Có cần giấy chứng nhận xuất xứ khi mua một món đồ lẻ không?
Người mua lẻ không bắt buộc phải có, nhưng có quyền hỏi. Với món có giá trị lớn được giới thiệu là sản xuất tại Ý, đề nghị xem bản sao giấy chứng nhận xuất xứ của lô hàng là hợp lý. Người bán từ chối mà không có lý do rõ ràng là điều đáng cân nhắc.