Chiếu sáng phòng ăn kiểu Ý đặt trọng tâm vào mặt bàn: một hoặc vài đèn thả treo thấp, ánh sáng ấm khoảng 2700K đến 3000K, độ hoàn màu cao để món ăn và nét mặt người ngồi trông tự nhiên, còn phần còn lại của phòng để dịu hơn. Ánh sáng không cần làm cả phòng sáng rực; nó cần làm bàn ăn thành trung tâm và giữ được không khí cho một bữa tối kéo dài.
Những phòng ăn kiểu Ý thường có bàn mặt đá cẩm thạch, mặt gỗ óc chó hoặc mặt sơn mài, các bề mặt này phản chiếu ánh sáng theo cách riêng và dễ gây chói nếu chọn đèn sai. Bài này đi qua cách chọn đèn thả theo hình dáng bàn, độ cao treo, màu ánh sáng, chuyện phản chiếu trên mặt đá, cách chia vùng khi phòng ăn liền bếp, và cách treo đèn khi trần thấp hoặc vị trí bàn chưa trùng với điểm điện sẵn có.
Bàn ăn kiểu Ý cần loại ánh sáng nào
Trong nếp sinh hoạt Ý, bữa tối là lúc cả nhà ngồi lâu, nói chuyện nhiều. Ánh sáng phòng ăn vì thế được nghĩ như ánh nến: tập trung, ấm, đủ để nhìn rõ đồ ăn và nét mặt, không đủ để soi từng vết trên tường. Một chiếc đèn thả hoặc một dãy đèn thả trên bàn, kèm ánh sáng nền dịu từ phòng bên cạnh, là cấu hình phổ biến nhất.
Ánh sáng tập trung có lợi ích thực tế. Nó tạo một "căn phòng ảo" quanh bàn, giúp phòng ăn liền phòng khách hay liền bếp có ranh giới mà không cần vách. Nó cũng làm món ăn nổi lên: đĩa, ly, bề mặt bàn bắt sáng, xung quanh lùi vào bóng tối. Ngược lại, khi phòng ăn chỉ có đèn âm trần rải đều, bàn ăn trông như một chỗ ngồi trong căn tin.
Để giữ được không khí mà vẫn tiện dụng, đèn bàn ăn nên có điều chỉnh độ sáng. Bữa sáng vội cần sáng rõ để đọc tin nhắn, kiểm bài vở của con; bữa tối có khách cần dịu hơn nhiều. Một đèn thả không điều chỉnh được thường bị bật tối đa mọi lúc và mất hết cái hay của cách chiếu sáng này.
Chọn đèn thả theo hình dáng bàn
Hình dáng mặt bàn quyết định số đèn và kiểu đèn. Bảng dưới gom những cấu hình thường dùng trong phòng ăn kiểu Ý:
| Loại bàn | Cấu hình đèn hay dùng | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bàn tròn, bàn vuông | Một đèn thả lớn ở tâm, chao tròn hoặc cụm nhiều bóng | Đèn quá nhỏ trông lạc lõng; quá to che tầm nhìn giữa người ngồi đối diện |
| Bàn chữ nhật dài | Hai đến ba đèn thả cùng mẫu xếp hàng, hoặc một đèn thanh dài | Khoảng cách giữa các đèn đều nhau, hai đèn ngoài cùng lùi vào so với mép bàn |
| Bàn oval | Một đèn thanh dài hoặc hai đèn thả | Đèn thanh nên ngắn hơn mặt bàn để ánh sáng không rơi ra ngoài |
| Bàn mở rộng | Đèn đặt theo kích thước khi thu gọn, thêm đèn bàn khi mở | Hoặc dùng đèn treo trên ray để dịch được |
| Bàn đặt sát tường hoặc góc ghế băng | Một đèn thả lệch tâm hoặc đèn tường có tay vươn | Tâm đèn theo tâm phần bàn có người ngồi, không theo tâm phòng |
Nguyên tắc chung về kích thước được nhiều người làm nghề dùng là đèn không rộng quá phần lớn chiều rộng mặt bàn, để người ngồi không bị đụng đầu khi đứng lên và ánh sáng không tràn xuống ghế. Các trang trang trí chung có công thức chi tiết hơn; ở đây chỉ nhắc để không chọn lệch.
Độ cao treo và khoảng cách
Mức tham khảo phổ biến là đáy đèn cách mặt bàn khoảng 70 đến 90 cm. Treo cao hơn, ánh sáng loãng ra, bóng đèn lộ vào mắt người ngồi; treo thấp hơn, đèn che tầm nhìn giữa hai người đối diện. Con số chỉ là điểm bắt đầu: đèn chao kín, ánh sáng hướng xuống có thể treo thấp hơn một chút; đèn kính trong lộ bóng nên treo sao cho bóng không nằm ngang tầm mắt người ngồi.
Cách kiểm nhanh tại nhà: nhờ một người cầm đèn hoặc một vật cùng cỡ ở các độ cao khác nhau trong khi bạn ngồi vào ghế. Chọn độ cao mà bạn nhìn thấy người đối diện thoải mái, không thấy bóng đèn trần, và mặt bàn được rọi đủ. Ghi lại số đo trước khi thợ cắt dây treo; dây cắt ngắn rồi thì khó nối lại cho đẹp.
Với bàn dài treo nhiều đèn, khoảng cách giữa các đèn nên đủ để vùng sáng của chúng chồng nhẹ lên nhau, mặt bàn không bị từng khoảng tối. Hai đèn ngoài cùng thường lùi vào so với hai đầu bàn để người ngồi đầu bàn không bị đèn treo ngay trên đầu. Khi đèn có dây điều chỉnh độ dài, bạn có thể chỉnh lại sau khi dùng một thời gian.
Màu ánh sáng và độ hoàn màu cho món ăn
Ánh sáng 2700K đến 3000K là khoảng thường dùng cho phòng ăn kiểu Ý: đủ ấm để không khí thân mật, đủ trung tính để màu món ăn không bị vàng quá. Ánh sáng 4000K trở lên làm phòng ăn có cảm giác như bếp công nghiệp; ánh sáng dưới 2400K đẹp như ánh nến nhưng làm rau xanh xỉn đi.
Độ hoàn màu, ký hiệu CRI hoặc Ra, cho biết nguồn sáng thể hiện màu sắc vật thể gần với ánh sáng tự nhiên đến đâu, thang tối đa là 100. Với bàn ăn, nên chọn bóng có CRI từ 90 trở lên. Một chỉ số phụ đáng để ý là R9, đo khả năng thể hiện màu đỏ bão hoà. Bóng có R9 thấp làm thịt, cà chua, rượu vang đỏ trông xám và kém tươi, dù CRI tổng vẫn đạt mức khá. Catalogue kỹ thuật của các hãng đèn châu Âu thường ghi R9 nếu sản phẩm đạt mức cao.
Nếu dùng đèn thả có bóng thay được, giữ tất cả bóng cùng nhiệt độ màu và cùng loại. Hai bóng mua ở hai đợt khác nhau, cùng ghi 2700K, vẫn có thể lệch màu nhẹ, nhìn thấy rõ khi chúng treo cạnh nhau trên bàn. Mua đủ bóng một lần và giữ vài bóng dự phòng cùng lô là cách tránh.
Mặt đá, mặt sơn mài bóng và chuyện phản chiếu
Bàn mặt đá cẩm thạch đánh bóng, mặt sơn mài bóng, mặt kính đều phản chiếu đèn như một tấm gương. Ngồi xuống bàn, bạn có thể thấy hình bóng đèn sáng chói in trên mặt bàn, nhất là khi đèn có bóng lộ. Hiện tượng này dễ bị bỏ qua khi chọn đèn ở cửa hàng vì bàn trưng bày thường không đặt ngay dưới đèn.
Cách giảm phản chiếu là chọn đèn mà nguồn sáng được che: chao kim loại hoặc chao kính mờ, kính opal, đáy đèn có tấm khuếch tán. Đèn kính thổi trong suốt rất đẹp, nhưng nếu bàn mặt đá bóng thì nên chọn bóng có lớp phủ mờ hoặc bóng dạng tròn lớn ánh sáng dịu, hoặc treo cao hơn một chút. Mặt đá mài mờ hay mặt gỗ dầu ít phản chiếu hơn nhiều.
Ở chiều ngược lại, mặt đá vân đẹp là thứ đáng làm nổi. Một đèn thả rọi đều xuống mặt bàn giúp vân đá hiện rõ khi bàn trống, biến bàn ăn thành điểm nhấn của phòng ngay cả lúc không có bữa ăn. Kiến thức về bản thân các loại đá và vùng mỏ nằm ở các trang chuyên về đá; ở đây chỉ bàn chuyện ánh sáng chạm vào đá.
Phòng ăn liền bếp: chia vùng bằng ánh sáng
Căn hộ Việt Nam thường gộp bếp, phòng ăn và phòng khách trong một không gian. Ánh sáng là cách rẻ nhất để chia vùng: bếp có lớp sáng tác vụ rõ, bàn ăn có đèn thả riêng, phòng khách có đèn cây và đèn bàn. Mỗi vùng bật tắt độc lập, nên khi ăn tối, bạn tắt bớt đèn bếp và để bàn ăn là vùng sáng nhất.
Đèn bàn ăn và đèn đảo bếp, nếu có, nên khác nhau rõ ràng hoặc đồng bộ có chủ ý. Hai kiểu đèn thả na ná nhau nhưng không giống hẳn, treo ở hai độ cao khác nhau, là cảnh dễ gặp và trông lộn xộn. Một cách làm của nội thất Ý là chọn đèn đảo bếp gọn, kỹ thuật, còn đèn bàn ăn là món thiết kế nổi bật hơn.
Ánh sáng phòng ăn cũng ảnh hưởng tới tivi ở phòng khách liền kề. Đèn thả phản chiếu lên màn hình tivi khi đang xem là điều nên kiểm trước khi chốt vị trí. Đặt đèn thả có chao kín, hoặc lệch nhẹ vị trí bàn, thường giải quyết được chuyện này.
Treo đèn khi trần thấp hoặc điểm điện lệch tâm bàn
Nhiều căn hộ có điểm điện trên trần đặt sẵn theo bản vẽ của chủ đầu tư, không trùng với chỗ bạn đặt bàn. Các bước dưới giúp xử lý mà không phải đục trần lớn:
- Xác định tâm bàn ăn ở vị trí cuối cùng, kể cả khoảng lùi ghế khi kéo ra, rồi mới tính chuyện dời đèn.
- Nếu lệch ít, dùng chụp trần có thể dịch tâm hoặc móc trần phụ: dây điện đi từ điểm điện gốc tới móc mới, rồi thả xuống. Cách này phổ biến trong nhà Ý cũ và trở thành một nét trang trí.
- Nếu lệch nhiều hoặc muốn linh hoạt, dùng ray đèn treo trần, đèn treo được dịch dọc theo ray.
- Với trần 2,6 đến 2,8 m, chọn đèn có chiều cao thân thấp, dây treo điều chỉnh được, để vừa giữ độ cao treo hợp lý trên bàn vừa không vướng đầu khi đi qua khu vực ngoài bàn.
- Kiểm tải trọng điểm treo: trần thạch cao không chịu được đèn nặng, phải bắt vào trần bê tông hoặc khung xương được gia cố.
- Giao phần đấu nối, đi dây, gắn bộ điều chỉnh độ sáng cho thợ điện có nghề, cắt điện ở cầu dao trước khi làm.
Nếu đang cải tạo, nên đặt điểm điện bàn ăn sau khi đã chốt bố trí nội thất, không theo bản vẽ có sẵn. Đây là chi tiết rẻ ở giai đoạn thô và đắt khi đã hoàn thiện.
Câu hỏi thường gặp
Bàn ăn sáu người nên treo một đèn lớn hay ba đèn nhỏ?
Bàn sáu người thường là bàn chữ nhật, nên ba đèn nhỏ cùng mẫu hoặc một đèn thanh dài rải ánh sáng đều hơn một đèn tròn ở tâm. Nếu bàn sáu người là bàn tròn lớn, một đèn lớn hoặc đèn cụm nhiều bóng hợp hơn. Quyết định theo hình mặt bàn, không theo số ghế.
Đèn thả kính trong có làm chói mắt không?
Có thể, nếu bóng bên trong là loại sáng gắt và treo ngang tầm mắt người ngồi. Dùng bóng có lớp phủ mờ, bóng tròn lớn hoặc bóng dây tóc LED công suất thấp, và treo sao cho bóng nằm cao hơn tầm mắt khi ngồi. Gắn bộ điều chỉnh độ sáng cũng giảm chói đáng kể.
Có nên dùng đèn âm trần thay đèn thả trên bàn ăn?
Đèn âm trần rọi xuống bàn ăn tạo bóng đổ dưới mắt người ngồi và làm phòng ăn mất không khí. Nếu trần quá thấp không treo được đèn thả, có thể dùng một đèn ốp trần sát có chao khuếch tán đặt đúng tâm bàn, kèm đèn tường dịu xung quanh.
Phòng ăn nhỏ có cần đèn thả không?
Phòng ăn nhỏ càng hưởng lợi từ đèn thả vì nó tạo một vùng sáng ấm cúng, giúp góc ăn có ranh giới rõ. Chọn đèn có đường kính vừa phải, thân gọn, ánh sáng hướng xuống. Một đèn thả nhỏ tốt hơn đèn chùm nhiều tay trong phòng ăn chật.
Đèn thả bàn ăn nên dùng bóng bao nhiêu lumen?
Phụ thuộc kích thước bàn, chao đèn và độ cao treo, nên khó đưa một con số chung. Cách thực tế là chọn bóng hoặc đèn có tổng quang thông vừa đủ khi để mức sáng tối đa, rồi dùng bộ điều chỉnh độ sáng để hạ xuống phần lớn thời gian. Ánh sáng thiếu không bù được, ánh sáng thừa thì giảm được.
Đèn thả có tay vươn từ tường có dùng được cho bàn ăn không?
Được, nhất là khi bàn đặt sát tường hoặc ở góc ghế băng. Đèn tường tay vươn đưa nguồn sáng ra tâm bàn mà không cần điểm điện trên trần. Cần kiểm chiều dài tay đủ tới tâm bàn và tường đủ chắc để giữ mô men xoắn của tay đèn.