Phong cách đồng quê Tuscany là lối bày nhà lấy cảm hứng từ những trang trại vùng Toscana ở miền Trung nước Ý: sàn gạch đất nung, trần có dầm gỗ lộ, tường trát vôi màu đất, đồ gỗ mộc chắc nịch, vải lanh và sắt rèn. Nó ấm, mộc và có cảm giác của một ngôi nhà nhiều thế hệ, khác hẳn vẻ thanh mảnh đô thị của tối giản Milan.
Ở Việt Nam, phong cách này hợp nhất với nhà vườn, nhà phố có sân, biệt thự ngoại ô hoặc tầng trệt có không gian mở ra cây xanh. Trong căn hộ chung cư, nó cần được tiết chế để không thành một quán ăn Ý. Bài dưới đây giải thích phong cách Tuscany từ gốc, chỉ ra dấu hiệu nhận diện, gợi ý vật liệu thay thế có sẵn trong nước và cách làm một phòng khách đồng quê sống được trong khí hậu nóng ẩm.
Tuscany từ đâu ra: ngôi nhà trang trại của miền Trung nước Ý
Vùng Toscana, với Florence, Siena và những đồi trồng nho, ô liu, có kiểu nhà nông thôn truyền thống gọi là nhà trang trại: khối nhà bằng đá hoặc gạch, tường dày, cửa sổ nhỏ để giữ mát mùa hè và giữ ấm mùa đông, mái ngói đất nung. Bên trong, trần làm bằng dầm gỗ lớn, giữa các dầm là lớp gạch đất nung mỏng; sàn cũng là gạch đất nung. Đồ đạc làm từ gỗ địa phương như hạt dẻ, óc chó, ô liu, chắc, nặng, dùng nhiều đời.
Gạch đất nung vùng này nổi tiếng, đặc biệt từ thị trấn Impruneta gần Florence, nơi đất sét giàu khoáng cho ra màu cam đỏ đặc trưng. Ngay tên màu "nâu Siena" trong hộp màu hoạ sĩ cũng bắt nguồn từ đất vùng Siena. Bảng màu của phong cách Tuscany vì vậy là bảng màu của đất: cam đất nung, vàng đất, nâu, xanh ô liu, kem vôi.
Điều quan trọng cần hiểu: phong cách Tuscany không cố làm cho đẹp, nó đẹp vì thật và cũ. Vết mòn trên bậc gạch, gỗ sạm theo năm tháng, tường vôi loang không đều đều là một phần của vẻ đẹp. Khi đem về nhà Việt, điều dễ hỏng nhất là làm mọi thứ quá mới, quá đều, quá bóng: gạch giả cổ in hoa văn, dầm gỗ giả bằng nhựa, tường sơn hiệu ứng đồng loạt.
Phong cách này cũng gắn với đời sống quanh bếp và bàn ăn: căn bếp lớn, bàn gỗ dài cho cả gia đình. Đây là điểm gần với nếp sống Việt, nơi bữa cơm đông người là trung tâm của nhà.
Dấu hiệu nhận diện một không gian Tuscany
Sàn gạch đất nung. Màu cam, hồng đất hoặc nâu, viên vuông hay lục giác, mặt hơi nhám, màu không đều giữa các viên. Đây là dấu hiệu rõ nhất.
Dầm gỗ lộ trên trần. Dầm gỗ sẫm chạy song song, đôi khi kèm lớp gạch mỏng hoặc ván giữa các dầm. Trần không phẳng trắng như căn hộ hiện đại.
Tường trát vôi màu đất. Bề mặt tường không phẳng tuyệt đối, có độ loang nhẹ, màu kem, vàng đất, hồng phai. Sơn bóng phẳng không ra được cảm giác này.
Đồ gỗ mộc chắc nịch. Bàn ăn dài chân to, tủ chén nhiều ngăn, rương gỗ, ghế gỗ đan cói. Gỗ để vân, hoàn thiện dầu hoặc sáp, không sơn bóng.
Sắt rèn và gốm. Đèn treo sắt rèn, tay nắm sắt đen, bình gốm men màu đất, chum đựng dầu ô liu. Kim loại thường sẫm màu, không bóng.
Vải tự nhiên. Lanh, cotton thô, vải kẻ đơn giản cho rèm, khăn bàn, gối. Màu tự nhiên hoặc nhuộm màu đất.
Vật liệu Tuscany và lựa chọn thay thế dễ tìm ở Việt Nam
Không cần nhập gạch Impruneta hay dầm gỗ cổ. Nhiều vật liệu trong nước cho cảm giác tương đương, có khi còn hợp khí hậu hơn:
| Vật liệu gốc | Thay thế trong nước | Ưu điểm | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Gạch đất nung Toscana | Gạch đất nung thủ công các làng nghề miền Bắc, miền Trung; gạch cotto ép máy | Màu ấm, mát chân, hút ẩm tốt | Phải chống thấm bề mặt, nếu không dễ bám bẩn, mốc khi nồm |
| Dầm gỗ cổ | Dầm gỗ tái chế từ nhà cũ, gỗ thông xử lý màu sẫm, ốp dầm giả bằng gỗ thật lên dầm bê tông | Tạo chiều sâu cho trần | Trần thấp dưới 3 m thì dầm làm trần thấp hơn, chỉ dùng ở không gian cao |
| Tường vôi Toscana | Sơn hiệu ứng vôi, vữa vôi truyền thống, sơn khoáng mặt mờ | Thở được, chống mốc tốt hơn sơn bóng | Thuê thợ có kinh nghiệm, làm thử một mảng trước |
| Gỗ hạt dẻ, ô liu | Gỗ xoan đào, gỗ me tây, gỗ tràm, gỗ cũ tái chế | Vân đẹp, dễ tìm, bền nếu sấy kỹ | Hỏi độ ẩm gỗ khi đặt đóng, tránh gỗ tươi dễ nứt |
| Đá vôi, đá travertine | Đá ong, đá xanh, đá trắng mài mờ | Mát, bền, hợp sân và bếp | Đá ong xốp, cần phủ bảo vệ ở chỗ dính dầu mỡ |
| Vải lanh Ý | Lanh, đũi, cotton thô dệt trong nước | Thoáng, hợp mùa nóng | Nhăn tự nhiên, chấp nhận như một phần phong cách |
Vật liệu thay thế tốt là vật liệu thật: gạch đất nung thật, gỗ thật, vôi thật, chỉ khác nguồn gốc. Thứ làm hỏng tinh thần Tuscany là vật liệu giả chất liệu khác, ví dụ gạch men in vân đất nung bóng loáng hay tấm nhựa ốp giả dầm gỗ.
Đất nung và vôi có một lợi thế ở Việt Nam: chúng hút và nhả ẩm, nên khi được chống thấm đúng cách thì đỡ đọng nước hơn gạch men bóng vào những ngày nồm.
Làm phòng khách Tuscany trong nhà phố hoặc nhà vườn
Trình tự gợi ý cho một phòng khách khoảng 25–30 m² ở tầng trệt nhà phố có sân sau hoặc nhà vườn (tình huống giả định):
- Sàn: lát gạch đất nung hoặc gạch cotto mặt nhám, ron gạch màu xám ấm. Nếu đã có sàn gạch men, có thể giữ và dùng một tấm thảm đay hay thảm cói lớn để hạ độ bóng.
- Tường: sơn vôi hoặc sơn khoáng màu kem ngả vàng; một mảng tường có thể để gạch trần hoặc ốp đá.
- Trần: nếu trần trên 3,2 m, ốp vài dầm gỗ sẫm theo chiều ngắn của phòng; nếu thấp hơn, giữ trần trơn màu kem, đưa gỗ vào đồ đạc thay vì lên trần.
- Sofa: sofa dáng đơn giản, tay vịn tròn, bọc lanh màu kem hoặc be, nhiều gối vải thô; tránh da bóng.
- Bàn trà: bàn gỗ mộc dày, hoặc một rương gỗ cũ dùng làm bàn trà kiêm chỗ cất.
- Tủ: một tủ chén gỗ có cánh kính chia ô hoặc kệ gỗ mở bày gốm, sách, giỏ cói.
- Ánh sáng: đèn treo sắt rèn hoặc gỗ, đèn bàn chân gốm chao vải, ánh sáng ấm khoảng 2700K.
- Cây và gốm: cây ô liu khó sống ở miền Bắc nóng ẩm; thay bằng cây lá bạc hoặc cây có tán thưa trong chậu đất nung lớn.
Cửa mở ra sân hoặc hiên là phần không thể thiếu của tinh thần Tuscany. Nếu có thể, nối phòng khách với hiên bằng cửa kính lớn, sàn hiên cùng tông với sàn trong nhà, đặt một bộ bàn ghế gỗ hay sắt ngoài hiên.
Hiên, cửa và khu vườn: nửa còn lại của phong cách Tuscany
Ngôi nhà trang trại Toscana không khép kín: cuộc sống tràn ra hiên có giàn nho, sân lát đá, bàn ăn ngoài trời dưới bóng cây. Phòng khách chỉ là một nửa của phong cách; nửa kia là chỗ chuyển tiếp giữa trong và ngoài. Ở Việt Nam, nhà vườn và nhà phố có sân sau có thể tận dụng điều này rất tự nhiên, vì nếp sống ngồi hiên uống trà, ăn cơm ngoài sân vốn đã quen thuộc.
Cửa là chi tiết quan trọng nhất. Thay vì cửa nhôm kính trắng bạc, cửa gỗ có khung chia ô hoặc cửa sắt sơn màu sẫm (xanh rêu, nâu, xám than) đi cùng cửa chớp gỗ mở ra ngoài giữ được tinh thần nhà quê Ý. Cửa chớp còn là giải pháp chắn nắng hiệu quả cho hướng tây, tốt hơn rèm dày bên trong.
Sàn hiên nên cùng tông với sàn phòng khách, ví dụ gạch đất nung trong nhà và gạch đất nung chống trơn hoặc đá ngoài hiên, để hai không gian nối liền. Một giàn cây leo trên khung sắt hoặc gỗ tạo bóng mát; ở Việt Nam, giàn hoa giấy, giàn thiên lý hay giàn nho đều hợp, và gần với hình ảnh giàn nho Toscana hơn người ta nghĩ.
Đồ ngoài hiên đơn giản: bàn gỗ dày hoặc bàn sắt mặt đá, ghế gỗ hoặc ghế sắt, vài chậu đất nung lớn. Tránh đồ nhựa giả mây màu sáng chói, vì nó phá cảm giác mộc của cả khu vực. Khi trời mưa nắng thất thường, chọn gỗ chịu thời tiết hoặc cất gối, đệm vào trong sau khi dùng.
Tuscany trong căn hộ: giữ tinh thần, bỏ phần dàn dựng
Căn hộ chung cư thường có trần 2,7–2,8 m, sàn gỗ công nghiệp hoặc gạch men, cửa sổ nhôm kính. Cố đưa dầm gỗ, tường gạch giả cổ và đèn sắt rèn lớn vào đây thường cho kết quả giống một quán ăn theo chủ đề. Cách tốt hơn là chỉ giữ những yếu tố mang cảm giác chứ không mang tính dàn dựng.
Ba yếu tố nên giữ: một món gỗ mộc lớn (bàn ăn hay tủ chén), vải lanh cho rèm và sofa, và gốm màu đất. Ba yếu tố này đủ tạo cảm giác ấm và mộc mà không cần thay sàn hay làm lại trần. Có thể thêm một tấm thảm cói, một đèn chao vải, vài bình gốm trên kệ.
Bảng màu nên giữ sáng hơn bản gốc: tường kem thay vì vàng đất đậm, gỗ trung tính thay vì gỗ sẫm, để căn hộ không bị tối. Nếu căn hộ có ban công, đặt vài chậu đất nung với cây có tán lá bạc hoặc thảo mộc như hương thảo, húng tây, vừa là cây cảnh vừa dùng được trong bếp, gợi đúng tinh thần đồng quê.
Kết hợp với tối giản Milan cũng là hướng hay: nền tối giản, đồ gỗ mộc và gốm mang chất Tuscany. Cách pha này rất phổ biến trong chính các căn hộ thành phố ở Ý, nơi người ta mang đồ gỗ của nhà quê lên phố.
Lỗi hay gặp khi làm phong cách Tuscany
Những lỗi làm phong cách đồng quê trông giả, nặng hoặc khó ở trong khí hậu Việt Nam:
- Giả cổ đồng loạt. Tất cả đồ đều được làm cũ bằng sơn hiệu ứng cùng một kiểu, trông giả ngay. Nên trộn đồ mới mộc với vài món cũ thật.
- Quá nhiều màu đất đậm. Sàn cam, tường vàng đậm, gỗ sẫm, vải nâu cùng lúc làm phòng tối và nóng. Cần một màu sáng chiếm diện tích lớn, thường là tường kem.
- Đất nung không chống thấm. Gạch đất nung để trần hút dầu mỡ, nước, rồi mốc khi nồm. Phải phủ chống thấm và phủ lại định kỳ.
- Rèm dày nhiều lớp. Tuscany thật dùng cửa chớp gỗ để chắn nắng; rèm dày nhiều lớp giữ bụi, giữ nóng. Rèm lanh một lớp kèm mành gỗ hoặc cửa chớp hợp hơn.
- Đồ sắt rèn quá to. Đèn chùm sắt rèn lớn trong phòng trần thấp làm không gian nặng. Chọn kích thước theo trần và bàn.
- Bày quá nhiều đồ lưu niệm. Bình rượu, chai dầu ô liu, tranh cánh đồng hoa hướng dương khắp nơi biến nhà thành cửa hàng quà. Vài món có ý nghĩa là đủ.
Tinh thần của Tuscany là sự giản dị của đời sống nông thôn. Khi một căn phòng cố gắng quá nhiều để "trông giống Tuscany", nó đánh mất đúng điều làm nên phong cách ấy.
Câu hỏi thường gặp
Phong cách Tuscany có hợp với khí hậu nồm ẩm miền Bắc không?
Hợp nếu xử lý đúng. Gạch đất nung, vữa vôi và gỗ mộc đều hút nhả ẩm tự nhiên, nhưng phải được chống thấm bề mặt và có thông gió tốt. Nên dùng máy hút ẩm vào mùa nồm và tránh đặt đồ gỗ sát tường ngoài.
Gạch đất nung có dễ vệ sinh không?
Gạch đất nung để trần thì hút bẩn và khó lau. Sau khi lát cần phủ một lớp chống thấm chuyên dụng và phủ lại khi thấy nước thấm nhanh vào gạch. Khi đã phủ, có thể lau bằng nước ấm và chất tẩy nhẹ, tránh axit mạnh.
Tuscany và Địa Trung Hải khác nhau thế nào?
Tuscany là phong cách nông thôn nội địa với màu đất ấm, gỗ sẫm, đá và đất nung. Địa Trung Hải kiểu Ý gắn với vùng ven biển, dùng tường trắng, gạch gốm men vẽ tay, màu xanh biển và ánh sáng mạnh. Hai phong cách có thể dùng chung vải lanh và gốm.
Căn hộ có trần thấp có làm dầm gỗ giả được không?
Có thể nhưng không nên với trần dưới 3 m, vì dầm làm trần thấp hơn và căn phòng trông nặng. Trong trường hợp đó, đưa gỗ mộc vào bàn ăn, tủ chén và khung cửa sẽ tạo cảm giác Tuscany tốt hơn mà không ảnh hưởng chiều cao.
Có cần đồ gỗ nhập từ Ý để làm phong cách Tuscany không?
Không cần. Tinh thần Tuscany là đồ gỗ địa phương, chắc và mộc. Gỗ trong nước được sấy kỹ, hoàn thiện bằng dầu hoặc sáp, dáng đơn giản phù hợp hơn đồ nhập chạm trổ cầu kỳ. Đồ cũ tái chế càng hợp tinh thần này.
Màu sơn nào hợp phong cách Tuscany cho căn hộ nhỏ?
Các màu kem ngả vàng, be ấm, hồng đất phai là an toàn cho căn hộ nhỏ vì giữ được cảm giác ấm mà không tối. Màu vàng đất hay cam đậm nên dùng ở một mảng nhỏ hoặc ở đồ rời như gối, gốm thay vì cả bức tường.