Phòng ăn nhỏ kiểu Ý dựa vào ba thứ: bàn không có chân ở góc (bàn tròn chân trụ hoặc bàn gắn tường), chỗ ngồi tận dụng tường (băng ghế góc), và ghế nhẹ về thị giác (mảnh, trong suốt hoặc xếp được). Với những lựa chọn này, một góc 2,2 × 2,2 m đủ cho bốn người ăn hằng ngày, điều mà một bộ bàn chữ nhật bốn chân và bốn ghế bọc nệm khó làm được.
Căn hộ ở các thành phố lớn của Ý, nhất là nhà cổ trong trung tâm Rome, Napoli hay Milan, thường nhỏ, trần cao, bếp hẹp. Người Ý đã quen làm một góc ăn trong bếp hoặc cạnh cửa sổ phòng khách thay vì phòng ăn riêng. Những cách họ làm khá hợp với căn hộ studio, căn một phòng ngủ và nhà phố hẹp ở Việt Nam.
Chọn bàn theo diện tích góc ăn
Bảng dưới gợi ý loại bàn theo khoảng sàn dành cho góc ăn. Kích thước tính cả chỗ kéo ghế, ở mức dùng hằng ngày, không phải mức tối thiểu ép sát:
| Khoảng sàn góc ăn | Loại bàn hợp | Số người hằng ngày | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Khoảng 1,5 × 1,5 m | Bàn gắn tường hoặc bàn gập treo tường | 1–2 | Ghế xếp treo lên tường khi không dùng |
| Khoảng 2,0 × 2,0 m | Bàn tròn chân trụ đường kính 80–90 cm | 2–3 | Hai ghế mảnh, thêm một ghế xếp khi cần |
| Khoảng 2,2 × 2,4 m | Bàn tròn 100 cm hoặc bàn vuông 90 cm đặt góc với băng ghế | 4 | Băng ghế ở hai cạnh tường, hai ghế ở phía ngoài |
| Khoảng 2,5 × 3,0 m | Bàn chữ nhật 140 × 80 cm có cánh nối | 4, khách 6 | Một cạnh dài kê sát tường hoặc băng ghế |
Điều đáng chú ý: bàn tròn chân trụ luôn cho thêm chỗ so với bàn cùng kích thước có bốn chân ở góc, vì người ngồi có thể chen sát mà không vướng chân bàn. Đây là lý do bàn trụ giữa xuất hiện dày đặc trong các góc ăn nhỏ ở Ý và nhiều nước châu Âu.
Băng ghế góc: chỗ ngồi và chỗ chứa trong một món
Băng ghế đặt sát hai bức tường của một góc phòng là giải pháp lâu đời trong nhà bếp châu Âu, kể cả ở vùng nông thôn Ý. Nó lấy chỗ ngồi từ phần tường vốn bỏ không, cho phép bàn kéo sát vào góc, và chứa được nhiều người hơn ghế rời. Trẻ nhỏ thích ngồi băng ghế; người lớn ngồi dài cũng dễ chịu nếu có đệm lưng.
Kích thước thường dùng: mặt ngồi cao khoảng 45 cm (cộng đệm), sâu 45–50 cm, lưng tựa nghiêng nhẹ. Phần dưới mặt ngồi làm ngăn kéo hoặc nắp lật để chứa khăn bàn, đồ dùng ít khi lấy. Với nhà nồm ẩm, nên để hở chân hoặc có lỗ thoáng cho ngăn chứa, và tránh đặt sát tường bị thấm.
Nhược điểm của băng ghế là người ngồi trong cùng muốn ra phải chờ người ngoài đứng dậy. Với gia đình bốn người ăn hằng ngày, đây thường không phải vấn đề; với người lớn tuổi, nên để họ ngồi ghế rời phía ngoài. Đệm băng ghế bằng vải dễ tháo giặt, màu trung tính hoặc kẻ sọc nhẹ, là chỗ đưa chút tinh thần Địa Trung Hải vào góc ăn mà không tốn kém.
Ghế nhẹ về thị giác
Ghế trong suốt. Ghế nhựa polycarbonate trong suốt cho phép nhìn xuyên qua, nên góc ăn nhỏ trông rộng hơn. Hãng Kartell của Ý nổi tiếng với dòng ghế này; mẫu Louis Ghost do nhà thiết kế Pháp Philippe Starck vẽ cho hãng năm 2002 là ví dụ được biết tới nhiều. Ghế nhựa chất lượng thấp dễ trầy và ố vàng, nên kiểm bề mặt và độ dày khi mua.
Ghế xếp. Mẫu ghế xếp Plia do Giancarlo Piretti thiết kế cuối thập niên 1960 là một ví dụ kinh điển của tư duy Ý: khung kim loại mảnh, gập lại mỏng như một tấm. Ghế xếp tốt có thể dùng hằng ngày và treo lên tường hoặc cất sau cửa khi có khách đông cần chỗ đi lại.
Ghế gỗ mảnh mặt đan. Ghế gỗ chân thon, mặt ngồi đan cói hoặc dây, có truyền thống lâu đời ở Ý, như ghế Chiavari của vùng Liguria ra đời từ đầu thế kỷ 19. Loại ghế này nhẹ, dễ nhấc, chiếm ít chỗ về mắt nhìn, rất hợp với phòng ăn nhỏ.
Ghế đẩy lọt hẳn dưới bàn. Dù chọn loại nào, ghế không có tay vịn và lọt hẳn dưới mặt bàn khi không dùng sẽ trả lại lối đi. Kiểm khoảng hở dưới mặt bàn, đặc biệt với bàn có yếm (dải gỗ chạy dưới mép bàn).
Mẹo làm góc ăn nhỏ trông rộng và dễ dùng
Ngoài bàn ghế, vài chi tiết nhỏ giúp góc ăn chật trở nên dễ chịu:
- Gom ánh sáng vào bàn: một đèn thả trên tâm bàn tạo ranh giới cho góc ăn, trong khi phần còn lại của phòng có thể tối hơn.
- Gương lớn ở một bức tường: nhân đôi ánh sáng cửa sổ; đặt ở vị trí không phản chiếu thẳng bếp nấu hay bồn rửa.
- Màu sáng, ít tương phản: bàn, ghế, tường cùng gam sáng làm ranh giới vật dụng mờ đi và góc nhỏ trông rộng hơn.
- Kệ mỏng trên tường thay tủ đứng: kệ sâu 15–20 cm đủ để vài chồng đĩa, lọ gia vị, không chiếm sàn.
- Không bày đồ trên mặt bàn: bàn nhỏ chỉ nên có một bình hoa hoặc không gì cả, để mỗi bữa ăn không bắt đầu bằng việc dọn đồ.
- Cửa sổ là đồng minh: nếu được, kê bàn sát cửa sổ; một bàn nhỏ có ánh sáng tự nhiên dễ chịu hơn bàn lớn trong góc tối.
Những mẹo này đều quen thuộc, nhưng hiệu quả khi dùng cùng nhau. Một góc ăn nhỏ với bàn trụ, băng ghế, đèn thả và tường sáng thường dễ chịu hơn một phòng ăn rộng hơn mà bày đầy đồ.
Góc ăn trong bếp hẹp nhà phố
Nhà phố Việt thường có bếp hẹp và dài phía sau, phòng ăn bị dồn vào cùng không gian. Cách người Ý làm với căn bếp dài hẹp trong nhà cổ khá giống: một bên là mặt bếp, bên kia là bàn ăn hẹp kê dọc tường, hoặc một bàn nhỏ ở cuối bếp cạnh cửa sổ.
Bàn kê dọc tường có thể chỉ sâu 60–70 cm, đủ cho hai người ngồi đối diện ăn bữa thường ngày, các bữa đông người thì kéo ra giữa hoặc nối thêm. Lối đi giữa mặt bếp và lưng ghế nên giữ khoảng 90 cm trở lên, nếu không người nấu sẽ liên tục va vào người ngồi. Ghế không tay, đẩy lọt dưới bàn là bắt buộc trong cách bố trí này.
Với bếp dài hẹp, cuối bếp thường là chỗ sáng nhất (giếng trời, cửa sau). Đặt bàn ở đó biến điểm cụt thành điểm đến, và người ngồi ăn không quay lưng về phía bếp nấu. Đây là cách sắp mà nhiều nhà phố đã cải tạo áp dụng thành công, với rất ít thay đổi về kết cấu.
Những lỗi hay gặp trong phòng ăn nhỏ
Lỗi đầu tiên là mua bộ bàn ghế "đủ bộ" theo số người trong nhà thay vì theo diện tích. Gia đình bốn người không nhất thiết cần bốn ghế bọc nệm cồng kềnh; hai ghế cộng một băng ghế, hoặc ba ghế cộng một ghế xếp, thường hợp hơn với góc ăn nhỏ.
Lỗi thứ hai là bàn mặt kính dày với chân kim loại to. Mặt kính trông nhẹ, nhưng khi chân to và nhiều thanh giằng thì cả bộ lại nặng nề; mặt kính còn lộ dấu tay, lạnh khi chạm và dễ vỡ mép. Lỗi thứ ba là treo đèn chùm to trên bàn nhỏ: đèn rộng hơn hai phần ba bàn thường làm góc ăn trông chật và người đứng dậy dễ va đầu.
Một lỗi nữa hay gặp ở căn hộ mới là đặt bàn ăn nhỏ giữa khoảng trống, cách đều bốn phía, vì nghĩ như vậy mới cân đối. Với góc ăn nhỏ, kéo bàn sát tường hoặc sát cửa sổ thường cho lối đi rộng hơn hẳn ở phía còn lại, và góc ăn có điểm tựa thay vì trôi giữa phòng.
Lỗi cuối cùng là bày tủ rượu, tủ ly cao trong góc ăn nhỏ chỉ vì muốn có không khí phòng ăn đúng nghĩa. Ở diện tích này, mỗi món cao từ sàn tới gần trần đều lấy đi cảm giác rộng. Kệ mỏng treo tường làm được phần lớn việc của tủ ly mà không chiếm chỗ đứng.
Ngày có khách: bàn kéo dài và ghế dự phòng
Nhược điểm lớn nhất của góc ăn nhỏ là những ngày đông người: giỗ, Tết, cuối tuần có họ hàng. Người Ý ở căn hộ nhỏ cũng gặp đúng vấn đề này trong các bữa trưa Chủ nhật đại gia đình, và cách giải quyết thường là bàn có cơ cấu kéo dài cộng ghế dự phòng cất gọn.
Bàn kéo dài có ba kiểu chính: cánh nối giấu bên trong mặt bàn, bật ra khi kéo hai đầu; cánh nối rời cất riêng; và mặt bàn gập đôi xoay ra. Kiểu giấu trong mặt bàn tiện nhất vì không phải tìm chỗ cất cánh, nhưng cơ cấu phức tạp hơn và cần kiểm độ phẳng của mặt nối. Với bàn tròn, có loại mở ra thành oval nhờ cánh nối ở giữa; loại này giữ được lợi thế chân trụ ngày thường mà vẫn đủ chỗ cho sáu người khi cần.
Ghế dự phòng nên là loại xếp gọn hoặc chồng lên nhau được, cất trong tủ, sau cửa, hoặc treo tường. Băng ghế góc cũng giúp rất nhiều trong những ngày này vì trẻ nhỏ có thể ngồi chen ba bốn đứa. Khi tính bàn kéo dài, nhớ dán thử kích thước lúc mở ra trên sàn: bàn mở hết mà chặn lối vào bếp hoặc vệ sinh thì vẫn phải kéo ra giữa phòng khách, và lúc đó cần biết trước đường đi.
Câu hỏi thường gặp
Bàn tròn hay bàn vuông hợp với phòng ăn nhỏ hơn?
Bàn tròn chân trụ thường linh hoạt hơn: không có góc nhọn, chen thêm người dễ, đi lại quanh bàn thoải mái. Bàn vuông kê sát góc tường với băng ghế lại tận dụng góc tốt hơn. Nếu góc ăn tựa vào hai bức tường, bàn vuông với băng ghế góc là lựa chọn mạnh.
Băng ghế góc có nên đóng cố định không?
Băng ghế đóng cố định chắc chắn và tận dụng tối đa góc, nhưng khó đổi bố trí sau này và cần chống ẩm cho tường phía sau. Băng ghế rời linh hoạt hơn, kéo ra được để vệ sinh. Với căn hộ đi thuê hoặc nhà dự định đổi bố trí, băng ghế rời an toàn hơn.
Ghế nhựa trong suốt có bền không?
Ghế đúc polycarbonate chất lượng tốt có độ bền khá, chịu tải hằng ngày nhiều năm. Ghế giá rẻ dùng nhựa mỏng hoặc nhựa tái chế kém dễ nứt chân, trầy mờ và ố vàng dưới nắng. Lật ghế xem dấu đúc, độ dày chân và hỏi người bán thông tin vật liệu trước khi mua.
Phòng ăn nhỏ có nên dùng bàn gấp treo tường không?
Hợp với người ở một mình hoặc hai người, ăn đơn giản. Bàn gấp cần bản lề và giá đỡ chắc, bắt vào tường gạch hoặc bê tông chứ không phải vách thạch cao mỏng. Khi dùng hằng ngày cho cả gia đình, bàn gấp thường bất tiện vì phải mở ra và dọn đồ mỗi bữa.
Có thể làm phòng ăn nhỏ trông sang trọng kiểu Ý không?
Được, nếu dồn chất lượng vào ít món. Một bàn trụ mặt đá hoặc gỗ đặc, bốn ghế tốt và một đèn thả đẹp tạo cảm giác chỉn chu hơn nhiều so với cả bộ đồ mạ vàng, phào chỉ. Sự sang trong góc nhỏ đến từ chất liệu và tỉ lệ, không đến từ chi tiết trang trí.
Nên chọn màu gì cho góc ăn nhỏ?
Màu sáng ấm như kem, be, xám nhạt giúp góc nhỏ thoáng. Có thể thêm một điểm màu ở đệm băng ghế hoặc ghế, như xanh ô liu, đỏ gạch, xanh biển nhạt. Tránh sơn tường tối toàn bộ trong góc ăn thiếu cửa sổ, vì sẽ làm góc ăn bí vào ban ngày.