Brianza là vùng đồi thấp nằm giữa Milan ở phía nam và các hồ Como, Lecco ở phía bắc, thuộc vùng Lombardy, nơi tập trung dày đặc xưởng mộc, xưởng bọc nệm, xưởng sơn và nhiều hãng nội thất Ý có tiếng. Khi người trong nghề nói một chiếc sofa hay chiếc tủ "làm ở Brianza", họ đang nói tới một hệ sinh thái sản xuất đã hình thành qua hơn một thế kỷ, chứ không phải một nhà máy cụ thể.
Với người mua ở Việt Nam, hiểu Brianza giúp đọc đúng lời giới thiệu của người bán: chữ Brianza là gợi ý về nơi sản xuất và truyền thống tay nghề, nhưng không tự bảo đảm chất lượng của từng món. Bài này giải thích vùng này nằm ở đâu, vì sao nó thành trung tâm đồ gỗ và sofa, cách các hãng và xưởng vệ tinh chia việc với nhau, và nên hỏi gì khi nghe một món đồ được giới thiệu là "hàng Brianza".
Brianza nằm ở đâu và vì sao thành vùng đồ gỗ
Brianza không phải tên một tỉnh theo nghĩa hành chính trọn vẹn. Đó là tên gọi lịch sử của dải đất trải qua các tỉnh Monza e Brianza, Como và Lecco, với các thị trấn nằm sát nhau dọc những con sông nhỏ như Lambro và Seveso. Từ trung tâm Milan đi xe chừng nửa giờ đến một giờ là vào vùng này, và chính khoảng cách gần ấy là một trong những lý do làm nên nó.
Ngay từ thế kỷ 19, vùng đồi phía bắc Milan đã có nhiều hộ làm mộc, chạm khắc và đóng đồ cho các gia đình khá giả ở thành phố. Nghề truyền trong gia đình, xưởng nhỏ nối tiếp xưởng nhỏ, thợ giỏi ở làng này sang làm cho làng kia. Khi nước Ý bước vào thời kỳ tăng trưởng mạnh sau Chiến tranh thế giới thứ hai, nhu cầu nhà ở và đồ đạc tăng vọt, và các xưởng ở Brianza đã có sẵn tay nghề, mặt bằng và mạng lưới thợ để mở rộng.
Yếu tố thứ ba là Milan. Thành phố này có trường kiến trúc, có triển lãm Triennale, có tạp chí thiết kế và giới kiến trúc sư sẵn lòng vẽ đồ nội thất. Kiến trúc sư cần người làm ra mẫu, xưởng cần mẫu mới để bán, và hai bên gặp nhau trong bán kính vài chục cây số. Sự gặp gỡ đó biến những xưởng đồ gỗ gia đình thành những hãng có tên tuổi quốc tế trong vài thập kỷ.
Các thị trấn hay được nhắc và thế mạnh của từng nơi
Người làm nghề thường gọi tên thị trấn thay vì gọi chung Brianza. Danh sách dưới đây là những nơi hay được nhắc nhất; thế mạnh ghi ở đây là hình ảnh chung của từng nơi, không có nghĩa mọi xưởng ở đó đều làm một loại hàng:
- Meda: gắn với đồ bọc nệm và đồ thiết kế; một số hãng nội thất lâu đời nhất của Ý đặt trụ sở ở đây, trong đó có Cassina, thành lập năm 1927.
- Cantù: nổi tiếng từ lâu với nghề mộc, chạm gỗ và cả nghề làm ren thủ công; nhiều xưởng đồ gỗ cổ điển và đồ gỗ cao cấp.
- Lissone: được biết đến như thị trấn của cửa hàng và phòng trưng bày đồ gỗ, nơi người mua trong vùng tới xem hàng.
- Giussano, Seregno, Mariano Comense: nhiều nhà máy và xưởng vừa, cả đồ gỗ lẫn sofa; Giussano là nơi đặt trụ sở của Molteni, một hãng thành lập năm 1934.
- Lentate sul Seveso, Cabiate và các làng lân cận: dày đặc xưởng nhỏ làm khung, đánh vecni, bọc nệm, làm việc cho nhiều hãng cùng lúc.
- Rìa Brianza thuộc tỉnh Como: một số hãng lớn đặt nhà máy ở đây; B&B Italia, khởi đầu năm 1966 với tên C&B Italia, có trụ sở ở Novedrate.
Điều đáng chú ý là mật độ: trong một vùng rộng chưa bằng một tỉnh trung bình ở Việt Nam có hàng nghìn doanh nghiệp liên quan tới đồ gỗ và đồ nội thất, phần lớn là xưởng nhỏ. Mật độ ấy cho phép một hãng tìm được thợ bọc, thợ sơn hay xưởng kim loại phù hợp chỉ trong một buổi chiều.
Hãng và xưởng vệ tinh: một món đồ đi qua bao nhiêu tay
Một chiếc sofa mang tên một hãng Brianza hiếm khi được làm từ đầu tới cuối trong một nhà xưởng duy nhất. Khung gỗ có thể do một xưởng mộc gần đó làm theo bản vẽ; mút đổ khuôn do một công ty chuyên về mút cung cấp; da được thuộc ở một vùng khác của Ý; phần may bọc có thể làm trong nhà máy của hãng hoặc giao cho một xưởng bọc quen. Hãng giữ phần thiết kế, kiểm tra chất lượng, lắp ráp cuối, đóng gói và bán hàng.
Người Ý gọi các xưởng làm thuê như vậy là terzisti, tức bên thứ ba. Một xưởng vệ tinh giỏi có thể làm cho ba, bốn hãng khác nhau, mỗi hãng một bản vẽ và một chuẩn kiểm tra riêng. Mô hình này giải thích vì sao các hãng Ý ra được rất nhiều mẫu mới mỗi năm mà không phải đầu tư một dây chuyền cho từng mẫu: họ thuê đúng tay nghề cho đúng chi tiết.
Với người mua, mô hình này có hai hệ quả. Thứ nhất, chất lượng của một món đồ phụ thuộc vào việc hãng kiểm soát chuỗi gia công chặt tới đâu, chứ không phụ thuộc vào chữ Brianza. Thứ hai, đôi khi hai món đồ của hai thương hiệu khác nhau lại có chung một xưởng làm khung hay xưởng bọc, và vì thế giống nhau ở các chi tiết kỹ thuật. Điều đó không có gì sai, nhưng là lý do để đánh giá từng món bằng chính nó, thay vì chỉ dựa vào tên tuổi.
Từ xưởng gia đình đến hãng thiết kế quốc tế
Câu chuyện của nhiều hãng Brianza có chung một khuôn: một xưởng mộc gia đình đầu thế kỷ 20, làm đồ theo đơn cho khách quen; sau chiến tranh, thế hệ thứ hai hoặc thứ ba bắt tay với các kiến trúc sư Milan để làm đồ hiện đại; rồi trong thập niên 1960 và 1970 bắt đầu xuất khẩu và dự các hội chợ quốc tế. Cassina là ví dụ hay được kể: từ một xưởng mộc ở Meda, hãng trở thành nơi sản xuất những mẫu ghế của các kiến trúc sư hàng đầu thời đó.
Sự chuyển mình ấy đi kèm với thay đổi kỹ thuật. Mút polyurethane và các loại mút đàn hồi thay cho lò xo và rơm nhồi truyền thống, cho phép làm những chiếc ghế bành có hình khối tự do. Gỗ ép, gỗ uốn và veneer gỗ thật mở ra những dáng tủ mỏng nhẹ hơn. Vải bọc tháo rời được, gọi là sfoderabile, trở thành một đặc điểm hay gặp ở sofa Ý vì tiện giặt và thay mới.
Ngày nay, cạnh những hãng lâu đời vẫn do gia đình điều hành là những hãng đã về tay các tập đoàn và quỹ đầu tư, cùng hàng trăm thương hiệu nhỏ hơn. Một số hãng vẫn sản xuất phần lớn tại Brianza, một số đã đặt thêm cơ sở ở nơi khác. Vì thế câu hỏi "hãng này của Brianza" và câu hỏi "món này làm ở Brianza" là hai câu hỏi khác nhau, và người mua cẩn thận nên hỏi cả hai.
Sofa Brianza nổi tiếng vì những chi tiết nào
Khung. Khung tốt thường là gỗ cứng phơi sấy đúng độ ẩm, có khi kết hợp gỗ ép nhiều lớp hoặc thép ở phần chịu lực, các mối ghép được dán và bắt vít chứ không chỉ đóng đinh ghim. Khung là phần không ai nhìn thấy, nhưng quyết định chiếc sofa có ọp ẹp sau vài năm hay không.
Đệm ngồi nhiều lớp. Đệm thường là mút nhiều mật độ ghép lại: lớp lõi chắc chịu lực, lớp ngoài mềm hơn tạo cảm giác êm, đôi khi bọc thêm lớp lông vũ hoặc sợi tổng hợp để mặt ngồi mềm và có nếp tự nhiên. Đệm lông vũ êm nhưng phải vỗ lại thường xuyên; đệm mút giữ dáng tốt hơn.
Đường may và cách bọc. Tay nghề bọc thể hiện ở đường chỉ thẳng đều, các góc bo gọn, hoa văn vải hoặc vân da khớp nhau giữa các tấm ghép. Một xưởng bọc giỏi chọn vị trí cắt da để tránh vết sẹo tự nhiên trên tấm da ở những chỗ dễ thấy.
Hệ module. Nhiều sofa Ý được thiết kế thành từng khối rời, có khối góc, khối tựa tay trái hoặc phải, khối nằm dài. Người mua ghép theo kích thước phòng, điều rất hợp với căn hộ Việt có tường lệch hay cột chắn.
Bảng chất liệu dày. Một mẫu sofa thường có hàng chục loại vải và da để chọn, chia theo nhóm. Đây là lý do sofa đặt theo đơn mất nhiều tuần mới có: xưởng chỉ bọc sau khi khách chốt chất liệu.
Nghe "hàng Brianza" thì nên hỏi gì
Chữ Brianza thường được dùng trong lời giới thiệu vì nó gợi được hình ảnh tay nghề. Trước khi đặt cọc, có thể hỏi theo thứ tự sau để biết mình đang mua gì:
- Tên hãng sản xuất là gì? Nếu người bán chỉ nói "xưởng ở Brianza" mà không nêu được tên hãng, đó là tín hiệu cần hỏi kỹ hơn.
- Món này sản xuất ở đâu: tại nhà máy của hãng ở Ý, hay tại cơ sở khác của hãng? Đề nghị xem giấy tờ xuất xứ của lô hàng.
- Mã mẫu, mã chất liệu và năm của catalogue là gì? Đối chiếu với tài liệu chính thức của hãng nếu tìm được.
- Chế độ bảo hành là của hãng hay của người bán, thời hạn bao lâu, áp dụng cho phần nào (khung, đệm, bọc)?
- Hàng có sẵn trong kho hay đặt theo đơn, và nếu đặt thì thời gian chờ ước tính là bao lâu?
Phần đọc giấy tờ xuất xứ, chứng nhận chất lượng và nhận diện hàng gia công nơi khác gắn mác Ý được trình bày riêng trong chuyên mục thẩm định hàng nhập khẩu của trang. Ở đây chỉ cần nhớ: một câu trả lời rõ ràng, có giấy tờ đi kèm, đáng giá hơn mọi lời kể về truyền thống.
Đến Brianza: điều người làm nghề nên biết
Kiến trúc sư, thợ nội thất hay người kinh doanh đồ Ý đôi khi kết hợp chuyến đi hội chợ ở Milan với vài ngày thăm nhà máy ở Brianza. Nhiều hãng có phòng trưng bày cạnh nhà máy, nơi bày gần như trọn bộ sưu tập và các mẫu chất liệu, rộng hơn nhiều so với cửa hàng ở thành phố. Tuy vậy đa số chỉ tiếp khách theo hẹn trước, và thường ưu tiên người đã có quan hệ đại lý hoặc dự án.
Đi lại trong vùng thuận tiện nhất bằng ô tô vì các thị trấn nằm rải rác, tàu địa phương chỉ đi qua một số điểm. Thời điểm hội chợ tháng Tư ở Milan là lúc nhà máy đông khách nhất, lịch hẹn kín sớm; đi vào thời điểm khác thì được tiếp kỹ hơn nhưng ít mẫu mới. Nên chuẩn bị trước danh sách câu hỏi kỹ thuật: cấu tạo khung, mật độ mút, nguồn da, thời gian sản xuất, cách đóng kiện cho đường biển dài ngày.
Với gia chủ đi du lịch, ghé Brianza chủ yếu để hiểu thêm về nơi đồ được làm ra. Mua lẻ tại nhà máy rồi tự lo vận chuyển về Việt Nam thường phức tạp hơn nhiều so với mua qua kênh phân phối, vì còn khâu đóng kiện, thủ tục nhập khẩu và lắp đặt. Phần này được bàn ở chuyên mục đặt mua và vận chuyển.
Câu hỏi thường gặp
Brianza có phải là một thương hiệu nội thất không?
Không. Brianza là tên một vùng địa lý ở phía bắc Milan, thuộc vùng Lombardy. Một số cửa hàng hoặc sản phẩm có thể dùng chữ Brianza trong tên gọi, nhưng bản thân chữ này không phải nhãn hiệu của một hãng nào và không phải dấu chứng nhận chất lượng.
Đồ gỗ Brianza và đồ gỗ vùng Veneto khác nhau ở đâu?
Cả hai đều là vùng sản xuất đồ gỗ lớn của Ý. Brianza được biết nhiều với đồ thiết kế hiện đại và sofa gắn với giới kiến trúc sư Milan, còn Veneto có nhiều xưởng đồ gỗ cổ điển, bếp và đồ gỗ công nghiệp. Ranh giới không tuyệt đối, vì vùng nào cũng có đủ loại hàng.
Sofa sản xuất ở Brianza có chắc bền hơn sofa làm ở nơi khác không?
Không chắc. Độ bền phụ thuộc vào thiết kế khung, chất lượng mút, loại da hoặc vải và cách sử dụng. Brianza có truyền thống tay nghề tốt, nhưng một chiếc sofa tốt được đánh giá bằng cấu tạo và chế độ bảo hành của nó, không bằng tên vùng.
Có thể đặt hàng trực tiếp với nhà máy ở Brianza không?
Một số hãng nhận đơn trực tiếp, nhưng nhiều hãng có đại lý hoặc nhà phân phối theo từng quốc gia và sẽ chuyển yêu cầu của người mua cho bên đó. Kể cả khi đặt trực tiếp được, người mua vẫn phải tự lo vận chuyển, thủ tục nhập khẩu và lắp đặt.
Vì sao cùng một mẫu sofa mà thời gian giao hàng mỗi lần một khác?
Sofa đặt theo đơn chỉ được sản xuất sau khi khách chọn xong kích thước, module và chất liệu. Thời gian phụ thuộc lịch sản xuất của nhà máy, lượng da hoặc vải có sẵn, mùa cao điểm sau hội chợ, kỳ nghỉ hè của nhà máy và lịch tàu biển về Việt Nam.
Hãng thuê xưởng vệ tinh gia công thì hàng còn được coi là hàng Ý không?
Nếu các công đoạn chính được làm ở Ý thì hàng vẫn mang xuất xứ Ý theo quy định xuất xứ hàng hoá. Thuê xưởng vệ tinh là cách làm phổ biến trong ngành nội thất Ý. Điều cần quan tâm là nơi diễn ra công đoạn sản xuất chính, thể hiện trên giấy tờ xuất xứ của lô hàng.