Phần lớn tủ bếp Ý được sản xuất ở ba vùng: Marche bên bờ biển Adriatic, đặc biệt quanh Pesaro; Veneto ở đông bắc, quanh Treviso và các tỉnh lân cận; và Lombardy, nơi các hãng bếp thiết kế cao cấp gắn với giới kiến trúc sư Milan. Mỗi vùng có thế mạnh riêng, từ bếp sản xuất công nghiệp số lượng lớn tới bếp thiết kế làm theo dự án.
Bài này không dạy đóng tủ bếp. Nó giải thích bếp Ý được làm ở đâu, vì sao một bộ bếp nhập từ Ý về là một hệ thống module chứ không phải đồ đóng tại chỗ, và người mua ở Việt Nam cần chuẩn bị những gì để bộ bếp ấy vừa với căn nhà, với thói quen nấu nướng và với khí hậu ở đây. Phần phong cách bếp kiểu Ý được bàn trong chuyên mục phòng ăn và bếp của trang.
Ba vùng làm bếp chính và thế mạnh của từng vùng
Bản đồ dưới đây là nét chung để định hướng. Mỗi vùng có cả hãng lớn lẫn xưởng nhỏ, và nhiều hãng có nhà máy ở hơn một vùng:
- Marche, quanh Pesaro và vùng nội địa: một trong những cái nôi của bếp công nghiệp Ý, nơi nhiều hãng bếp lớn ra đời từ thập niên 1960 và phát triển thành nhà máy quy mô lớn, bán khắp châu Âu. Thế mạnh là bếp sản xuất hàng loạt có nhiều lựa chọn module và hoàn thiện, giá trải rộng.
- Veneto, quanh Treviso, Padova, Vicenza: mật độ doanh nghiệp đồ gỗ rất dày, gồm cả bếp hiện đại lẫn bếp cổ điển, nhiều xưởng gia công cánh tủ, mặt bếp, phụ kiện cho cả ngành. Đây cũng là nơi có nhiều bếp phong cách truyền thống với cánh gỗ chạm, phào chỉ.
- Lombardy, Brianza và quanh Milan: các hãng bếp gắn với thiết kế, làm bếp như một món nội thất kiến trúc: đảo bếp nguyên khối, vật liệu đá, kim loại, gỗ quý, nhiều khi đi kèm cả hệ tủ phòng khách và tủ áo cùng ngôn ngữ thiết kế.
- Friuli và các vùng khác: một số hãng bếp và nhiều nhà cung cấp linh kiện như bản lề, ray kéo, khung kim loại nằm rải rác ở các vùng công nghiệp khác của miền bắc nước Ý.
Biết vùng sản xuất giúp hình dung dòng bếp: bếp làm ở một nhà máy lớn ở Marche thường mạnh về tính đồng bộ và thời gian sản xuất ổn định, còn bếp của một hãng thiết kế ở Lombardy mạnh về vật liệu và khả năng điều chỉnh theo kiến trúc. Không có vùng nào "tốt hơn" một cách tuyệt đối.
Bếp Ý là một hệ thống module
Một bộ bếp Ý được thiết kế từ những thùng tủ tiêu chuẩn có chiều rộng theo bước cố định, chẳng hạn 30, 45, 60, 90 cm, cùng vài chiều cao và chiều sâu chuẩn. Người thiết kế ghép các thùng này như ghép khối, rồi bù phần lẻ bằng tấm đệm. Cánh tủ, mặt bếp, tay nắm và phụ kiện được chọn từ catalogue của hãng.
Cách làm này khác căn bản với tủ bếp đóng tại chỗ quen thuộc ở Việt Nam, nơi thợ đo tường rồi cắt ván theo đúng kích thước. Bếp module có ưu điểm là chất lượng đồng đều vì làm trong nhà máy, cánh tủ được sơn trong buồng sơn kín, cạnh dán bằng máy; nhược điểm là kém linh hoạt khi gặp tường không vuông, trần không phẳng hay cột, dầm lệch, những thứ rất hay gặp trong nhà phố và chung cư.
Vì vậy, khâu đo đạc và thiết kế trước khi đặt hàng quyết định gần như mọi thứ. Một sai số vài phân ở bản vẽ có thể dẫn tới khoảng hở khó che hoặc thùng tủ không lọt chỗ, và việc đặt bổ sung một thùng từ Ý có thể mất nhiều tuần. Người bán có kinh nghiệm thường đo lại tại công trình sau khi xây trát xong, trước khi gửi đơn sang nhà máy.
Những từ hay gặp trong catalogue bếp Ý
Catalogue bếp Ý dùng nhiều thuật ngữ tiếng Ý hoặc tên thương mại. Hiểu chúng giúp so sánh các báo giá với nhau:
| Thuật ngữ | Nghĩa | Điều cần hỏi |
|---|---|---|
| Gola | Rãnh tay nắm âm chạy dọc theo cạnh trên cánh tủ, thay cho tay nắm rời | Rãnh bằng nhôm hay bằng chính vật liệu cánh, có dễ lau dầu mỡ không |
| Laccato opaco, lucido | Sơn mài mờ, sơn mài bóng | Bao nhiêu lớp sơn, sơn cả cạnh và mặt trong không, chống trầy ra sao |
| Impiallacciato | Phủ veneer gỗ thật | Loại gỗ gì, vân có ghép đồng bộ giữa các cánh không |
| Top, piano | Mặt bếp | Vật liệu gì, làm tại nhà máy hay cắt tại công trình |
| Colonna | Tủ cao, thường để lò nướng, tủ lạnh âm | Kích thước hốc có khớp thiết bị định mua không |
| Isola, penisola | Đảo bếp, bán đảo bếp gắn một đầu vào tường | Cần đi điện, nước, thoát nước ra giữa phòng thế nào |
| Zoccolo | Tấm chân tủ che phần chân điều chỉnh | Chất liệu có chịu nước lau sàn không |
Nhiều mặt bếp phổ biến trên bếp Ý là vật liệu kỹ thuật như đá thiêu kết, đá nhân tạo gốc thạch anh hay tấm laminate siêu mờ chống vân tay. Mỗi loại có giới hạn riêng về nhiệt, vết bẩn và va đập; hỏi bảng thông số của chính nhà sản xuất thay vì tin vào tên thương mại.
Thiết bị bếp: hãng tủ không phải hãng thiết bị
Một điều người mua hay nhầm: hãng bếp Ý thường làm tủ, cánh, mặt và phụ kiện, còn bếp nấu, lò nướng, máy hút mùi, máy rửa bát, tủ lạnh âm là của các hãng thiết bị khác. Bộ bếp trưng bày ở showroom có thể lắp thiết bị của bất kỳ hãng nào, và người mua có quyền chọn thiết bị riêng miễn là kích thước hốc tủ phù hợp.
Vì thế nên chốt danh sách thiết bị trước khi chốt bản vẽ tủ. Lò nướng âm, tủ lạnh âm, máy rửa bát âm cần hốc đúng kích thước và khe thông gió theo hướng dẫn của hãng thiết bị; máy hút mùi cần đường ống thoát ra ngoài hoặc chế độ tuần hoàn. Đổi thiết bị sau khi tủ đã sản xuất là nguồn gốc của nhiều rắc rối.
Về điện, Việt Nam dùng điện xoay chiều 220 V, 50 Hz, tương thích với phần lớn thiết bị chuẩn châu Âu 230 V. Tuy vậy, phích cắm, công suất bếp từ và yêu cầu về dây dẫn, aptomat riêng cho từng thiết bị lớn phải do thợ điện có nghề kiểm tra. Đây không phải việc nên tự làm.
Đưa một bộ bếp Ý về nhà Việt: trình tự nên theo
Từ lúc chọn mẫu đến lúc nấu bữa đầu tiên, một bộ bếp nhập khẩu thường đi qua các bước sau. Thứ tự này giúp tránh những sai sót tốn kém nhất:
- Chốt mặt bằng bếp và vị trí điện, nước, thoát nước, ống hút mùi trước khi hoàn thiện tường sàn.
- Chọn thiết bị, lấy kích thước lắp đặt chính thức của từng thiết bị.
- Thiết kế bố trí tủ theo thói quen nấu: người Việt nấu nhiều món chiên xào, cần hút mùi mạnh và mặt bếp chịu dầu mỡ; chiều cao mặt bếp nên theo chiều cao người nấu chính.
- Đo lại tại công trình sau khi trát và ốp lát xong, chốt bản vẽ cuối có chữ ký hai bên.
- Đặt hàng, ghi rõ trong hợp đồng mã từng module, mã hoàn thiện, thời gian sản xuất ước tính và điều khoản giao trễ.
- Nhận hàng: kiểm số kiện, tình trạng kiện, mở kiểm từng cánh tủ dưới ánh sáng tốt trước khi lắp.
- Lắp đặt bởi đội đã được hãng hoặc nhà phân phối hướng dẫn; mặt đá thường đo và cắt sau khi thùng tủ đã đứng vững.
- Nghiệm thu: thử đóng mở từng cánh, ray, kiểm tra độ thẳng hàng, khe hở đều, thoát nước không rò.
Thời gian từ đặt hàng tới lắp xong có thể kéo dài nhiều tháng tuỳ nhà máy và lịch tàu. Nên lên kế hoạch hoàn thiện nhà với giả định bếp tới muộn hơn dự kiến.
Bếp Ý trong khí hậu và cách nấu Việt Nam
Bếp Ý được thiết kế trước hết cho bếp châu Âu: nấu nhiều món nướng, luộc, ít chiên xào ở lửa lớn, độ ẩm không khí thấp hơn. Mang về Việt Nam, bộ bếp phải chịu thêm hai thứ: hơi dầu mỡ và độ ẩm cao. Cánh sơn mài bóng rất đẹp nhưng dễ lộ vết dầu và vết tay; cánh mờ hoặc vật liệu chống vân tay dễ sống hơn với bếp nấu nhiều.
Thùng tủ dưới chậu rửa là chỗ dễ hỏng nhất vì nước rò rỉ. Hỏi nhà sản xuất vật liệu thùng có chống ẩm không, cạnh có được dán kín không, có tấm lót đáy chống nước không. Ở chung cư có mùa nồm, nên để khe thông gió ở chân tủ và không bít kín hoàn toàn khoang sau tủ lạnh.
Cuối cùng, cân nhắc giữa một bộ bếp Ý nhập nguyên bộ và một bộ bếp đóng trong nước theo phong cách Ý. Mỗi lựa chọn có lý của nó: bếp nhập cho độ hoàn thiện đồng đều và giá trị thiết kế, bếp đóng trong nước linh hoạt kích thước, sửa chữa dễ và chủ động thời gian. Hiểu rõ hai con đường trước khi quyết định giúp không phải tiếc sau này.
Bếp cổ điển kiểu Ý: nhận diện và lưu ý
Bên cạnh bếp hiện đại cánh phẳng, Ý còn có một dòng bếp cổ điển khá lớn, nhiều hãng nằm ở Veneto và các vùng có truyền thống đồ gỗ cổ điển. Dấu hiệu dễ nhận ra là cánh tủ gỗ có khung pano, phào chỉ ở nóc tủ, tay nắm đồng hoặc gốm, mặt bếp đá màu ấm, và thường có một khối bếp nấu lớn có chụp hút mùi hình vòm như bếp lò cũ ở nông thôn Ý. Màu sơn hay gặp là trắng ngà, xanh xám, xanh ô liu, hoặc gỗ để mộc có xử lý giả cổ.
Bếp cổ điển cần không gian rộng và trần đủ cao để các chi tiết không làm phòng nặng nề. Trong căn hộ chung cư, một bộ bếp cổ điển đầy đủ dễ chiếm quá nhiều chỗ và lấn át phần còn lại của nhà. Cách dung hoà hay gặp là giữ bố cục hiện đại, chọn cánh pano đơn giản, màu dịu và chỉ dùng một hai chi tiết cổ điển như tay nắm hay chụp hút mùi.
Về kỹ thuật, cánh gỗ đặc và cánh có khung pano chịu ảnh hưởng của độ ẩm rõ hơn cánh công nghiệp phủ sơn. Hỏi nhà sản xuất cánh làm từ gỗ đặc, gỗ ghép hay ván phủ veneer, lớp sơn có phủ kín mặt trong và cạnh không. Bếp cổ điển cũng thường có nhiều chi tiết trang trí lắp rời, nên kiểm kỹ số lượng khi nhận hàng để không thiếu phào hay chân tủ.
Câu hỏi thường gặp
Bếp Ý nhập khẩu có tự lắp được không?
Không nên. Bếp module cần cân chỉnh thùng tủ, bản lề, ray và mặt bếp chính xác, đồng thời đấu nối điện, nước, thoát nước và ống hút mùi. Lắp sai có thể làm mất bảo hành của hãng. Nên dùng đội lắp đặt do nhà phân phối chỉ định và có biên bản nghiệm thu.
Cánh tủ sơn mài bóng có hợp với bếp hay chiên xào không?
Dùng được nhưng tốn công lau chùi vì dễ lộ vết dầu, vết tay và trầy xước nhỏ. Với bếp nấu nhiều món chiên xào, cánh sơn mờ, laminate chống vân tay hoặc veneer gỗ có lớp phủ tốt thường dễ chăm sóc hơn. Nên xem mẫu thật dưới ánh sáng bếp.
Kích thước tủ bếp châu Âu có vừa với người Việt không?
Chiều cao mặt bếp chuẩn châu Âu đôi khi hơi cao với người nấu có chiều cao thấp. Nhiều hãng Ý cho chọn chân tủ hoặc chiều cao thùng khác nhau để điều chỉnh. Nên thử đứng tại mặt bếp mẫu và tính theo chiều cao người nấu chính trong nhà.
Bếp trưng bày được bán thanh lý có nên mua không?
Có thể là lựa chọn tiết kiệm nếu kích thước và bố trí gần với bếp nhà bạn. Cần hỏi rõ tình trạng từng cánh, thiết bị đi kèm, ai tháo dỡ và lắp lại, có còn bảo hành không. Bếp trưng bày thường phải điều chỉnh thêm, phần thiếu có thể phải đặt bổ sung.
Mặt bếp đá nên làm ở Ý hay làm tại Việt Nam?
Nhiều nơi chọn làm mặt bếp tại Việt Nam sau khi tủ đã lắp để khớp chính xác với tường thực tế, nhất là mặt dài hoặc có góc. Mặt bếp vật liệu đặc biệt của hãng có thể phải đặt từ Ý. Điều quan trọng là thống nhất rõ ai chịu trách nhiệm đo, cắt, lắp và bảo hành.
Đặt thêm một thùng tủ sau khi bếp đã lắp có dễ không?
Thường đặt được nếu dòng sản phẩm và màu hoàn thiện vẫn còn sản xuất, nhưng phải chờ như một đơn mới và màu có thể lệch nhẹ so với lô cũ. Vì vậy nên tính đủ nhu cầu ngay từ đầu, kể cả tủ kho, tủ thiết bị nhỏ.