Bố trí phòng ăn chung cư theo cách Ý là đặt bàn ăn vào đúng chỗ nhà có ánh sáng tự nhiên và có lối đi thoải mái quanh ghế, rồi mới chọn kiểu dáng. Con số cần nhớ: mỗi người ngồi cần khoảng 60 cm bề ngang mặt bàn, mặt bàn sâu 80–90 cm để đặt đĩa đối diện nhau, từ mép bàn tới tường hoặc đồ khác cần ít nhất 80 cm để kéo ghế ngồi, và khoảng 100–110 cm nếu muốn có người đi được sau lưng người đang ngồi.
Người Ý coi bữa ăn là phần chính của ngày, nên phòng ăn ở nhà họ ít khi bị nhét vào góc thừa. Căn hộ Việt thì ngược lại: phòng ăn thường là khoảng nối giữa bếp và phòng khách, bị lối đi cắt ngang, có khi nằm sát cửa vệ sinh. Bài này đi từ vị trí, kích thước, hình dáng bàn đến cách kiểm trên sàn trước khi mua, để phòng ăn dùng được hằng ngày chứ không chỉ đẹp trong ảnh.
Chọn vị trí trước, chọn bàn sau
Trong căn hộ hai đến ba phòng ngủ, khu bếp và khu khách thường liền một dải, và phòng ăn rơi vào khoảng giữa. Câu hỏi đầu tiên không phải là bàn gì mà là bàn đặt ở đâu để không cắt luồng đi lại chính: từ cửa vào tới phòng khách, từ bếp ra lô gia phơi đồ, từ phòng ngủ ra bếp lấy nước ban đêm. Vẽ thử ba luồng này lên mặt bằng; chỗ còn lại không bị luồng nào đi xuyên qua mới là chỗ cho bàn ăn.
Nhà Ý truyền thống hay đặt bàn ăn cạnh cửa sổ hoặc dưới nguồn sáng tốt nhất, vì bữa trưa là bữa chính và người ta ngồi lâu. Ở căn hộ Việt, cửa sổ lớn thường thuộc về phòng khách; nếu khu ăn chỉ nhận ánh sáng gián tiếp, có thể chấp nhận và bù bằng đèn thả, nhưng đừng để bàn ăn nằm ở chỗ tối nhất nhà rồi đặt nhiều đèn trang trí để chữa.
Có ba vị trí nên tránh: sát cửa phòng vệ sinh (mùi và cảnh mở cửa giữa bữa), ngay trước cửa ra vào (người vào nhà đi qua lưng người đang ăn), và trong lối đi duy nhất từ bếp ra lô gia (mỗi lần mang đồ ra phơi phải xin người ngồi nhích ghế). Nếu mặt bằng chỉ còn những vị trí này, cách khôn hơn thường là đổi kiểu bàn — bàn tròn, bàn kê sát tường, băng ghế — chứ không cố đặt một bàn chữ nhật dài.
Kích thước tham khảo cho phòng ăn căn hộ
Bảng dưới gom các kích thước hay dùng trong thiết kế nội thất châu Âu, khá sát với cách các hãng Ý ra kích thước bàn. Đây là mức thoải mái, không phải mức tối thiểu tuyệt đối:
| Hạng mục | Mức thường dùng | Ghi chú khi áp vào căn hộ Việt |
|---|---|---|
| Bề ngang cho một người ngồi | 60 cm | Ghế có tay vịn cần 65–70 cm |
| Chiều sâu mặt bàn | 80–90 cm | Dưới 75 cm thì đĩa, nồi lẩu giữa bàn rất chật |
| Chiều cao mặt bàn | 72–76 cm | Cặp với ghế cao mặt ngồi 45–47 cm |
| Từ mép bàn tới tường để kéo ghế | 80 cm trở lên | 70 cm vẫn ngồi được nhưng phải nghiêng người |
| Từ mép bàn tới tường, có người đi sau lưng | 100–110 cm | Cần khi bàn nằm trên lối đi bếp – lô gia |
| Bàn tròn cho bốn người | Đường kính 100–110 cm | Bàn tròn 90 cm chỉ hợp hai đến ba người ăn hằng ngày |
| Bàn chữ nhật cho sáu người | Khoảng 160–180 × 90 cm | Cần một khoảng sàn chừng 340 × 250 cm |
Phép tính nhanh để biết khoảng sàn cần có: lấy chiều dài và chiều rộng mặt bàn, mỗi chiều cộng thêm khoảng 160 cm (80 cm mỗi bên). Một bàn 160 × 90 cm cần khoảng 320 × 250 cm sàn trống. Nhiều căn hộ chỉ có khoảng 280 cm bề ngang cho khu ăn; khi đó bàn sáu người phải kê một cạnh dài sát tường hoặc thay bằng bàn bốn người có cánh nối.
Hình dáng bàn theo mặt bằng
Bàn chữ nhật hợp với khu ăn dài và hẹp. Đặt dọc theo chiều dài phòng, nó tạo trục rõ ràng nối bếp với phòng khách — đúng kiểu bàn dài của bữa ăn gia đình Ý. Nhược điểm là góc bàn hay va vào người đi qua; chọn loại góc bo nhẹ nếu bàn nằm gần lối đi.
Bàn tròn hợp với khu ăn gần vuông và nhà có trẻ nhỏ. Không có góc nhọn, mọi người ngồi đều nhìn được nhau, và dễ chen thêm một ghế khi có khách. Bàn tròn chân đế giữa (một trụ) dễ ngồi hơn bàn bốn chân vì không có chân vướng đầu gối.
Bàn oval là cách dung hoà. Giữ được độ dài cho sáu người mà bỏ góc nhọn, mắt nhìn cũng mềm hơn trong phòng nhỏ. Nhiều mẫu bàn Ý đương đại chọn dáng oval hoặc chữ nhật bo tròn cạnh cũng vì lý do này.
Bàn kéo dài (có cánh nối) hợp với nhà hay đón khách cuối tuần. Ngày thường dùng kích thước bốn người, cuối tuần kéo ra sáu đến tám người. Khi xem bàn loại này, mở thử cơ cấu kéo vài lần, xem cánh nối cất ở đâu và mặt nối có phẳng không.
Phòng ăn liền phòng khách: cách tách mà không ngăn
Căn hộ Việt hiện nay đa số để phòng khách, bếp và phòng ăn trong một khối. Kiểu nhà này gần với căn hộ thành phố ở Milan, nơi người ta ít khi có phòng ăn riêng. Cách người Ý xử lý thường không dùng vách ngăn mà dùng bốn công cụ nhẹ hơn.
Thảm: một tấm thảm dưới bàn ăn đánh dấu vùng ăn, nhưng phải đủ rộng để chân ghế vẫn nằm trên thảm khi kéo ra (mép thảm cách mép bàn khoảng 60–70 cm mỗi bên); thảm hẹp hơn thế làm ghế kênh lên mỗi lần kéo. Nhiều gia đình có trẻ nhỏ bỏ thảm vì khó lau — điều đó hoàn toàn hợp lý. Đèn thả: một nhóm đèn treo thấp trên bàn tạo "trần ảo" và tách vùng ăn khỏi vùng khách rõ hơn mọi thứ khác. Tủ thấp hai mặt: một tủ buffet đặt giữa hai vùng, cao chừng 80–90 cm, vừa che chân bàn ăn khi ngồi ở sofa nhìn sang, vừa chứa bát đĩa. Vật liệu sàn hoặc màu tường: đổi nhẹ chất liệu hay mảng màu là đủ, không cần bậc cấp.
Điều nên tránh là dùng quá nhiều công cụ cùng lúc trong căn hộ nhỏ: vừa thảm, vừa vách nan gỗ, vừa trần thả, vừa đổi sàn. Không gian sẽ bị cắt thành từng ô và mất đi cái thoáng là điểm mạnh nhất của căn hộ kiểu này.
Kiểm trên sàn trước khi đặt mua
Bàn ăn đẹp trong showroom rộng thường to hơn mình tưởng khi về căn hộ. Mười lăm phút với cuộn băng dính giấy giúp tránh sai lầm đắt nhất:
- Dán đường viền mặt bàn định mua lên sàn đúng vị trí, đúng kích thước thật.
- Dán thêm một đường thứ hai cách đường viền 80 cm mỗi bên — đây là vùng ghế kéo ra.
- Đi lại theo các luồng đã vẽ ở trên: từ bếp ra, từ cửa vào, ra lô gia. Chỗ nào chân bước vào vùng ghế là chỗ sẽ va chạm hằng ngày.
- Mang hai chiếc ghế đang có ra đặt vào vùng dán, ngồi thử, kéo ra kéo vào, mở cửa tủ lạnh, mở cánh tủ bếp gần đó.
- Kiểm ánh sáng buổi tối: đứng ở vị trí bàn, xem nguồn sáng hiện có rơi vào đâu và có cần đi dây điện cho đèn thả không.
- Chụp ảnh mặt bằng đã dán, ghi kích thước, mang theo khi đi xem bàn để so ngay tại chỗ.
Nhiều người làm bước này mới phát hiện cửa tủ lạnh mở không hết vì vướng lưng ghế, hoặc ghế kéo ra chặn lối vào phòng vệ sinh. Sửa ở bước băng dính tốn vài phút; sửa sau khi bàn đã về là đổi trả, đặt lại, hoặc sống chung với nó nhiều năm.
Một ví dụ bố trí căn hộ 70 m² (giả định)
Giả định một căn hộ 70 m², hai phòng ngủ, khối khách – bếp – ăn dài khoảng 8 m, rộng 3,4 m, bếp chữ I chạy sát tường cuối, lô gia nằm sau bếp. Gia đình bốn người, cuối tuần thường có thêm ông bà sang ăn.
Phương án dễ hỏng: bàn chữ nhật 180 × 90 cm đặt ngang giữa khối, cắt đôi đường từ phòng khách vào bếp. Mỗi lần ra lô gia phải lách qua lưng ghế. Phương án hợp lý hơn: bàn kéo dài 140 cm (mở ra 190 cm) đặt dọc theo chiều dài khối, cách mặt bếp khoảng 110 cm để người nấu và người ngồi không đụng nhau; một cạnh dài cách tường 85 cm cho hai ghế, cạnh kia để trống làm lối đi. Ngày thường bốn người ngồi đủ, cuối tuần kéo ra thêm hai chỗ ở đầu bàn.
Tủ buffet thấp đặt giữa khu ăn và sofa, hai đèn thả treo theo trục bàn, sàn giữ nguyên một loại để căn hộ liền mạch. Đây chỉ là một cách đọc mặt bằng giả định; căn thật cần đo cửa, cột, vị trí ổ điện. Nhưng thứ tự suy nghĩ — luồng đi trước, vùng ghế sau, kiểu dáng cuối cùng — áp được cho hầu hết căn hộ.
Bàn kiểu Ý cho nếp ăn Việt: mâm chung, nồi lẩu và bếp điện giữa bàn
Bữa cơm Việt khác bữa ăn Ý ở một điểm quan trọng cho việc chọn bàn: người Việt ăn chung từ các đĩa đặt giữa bàn, thường có một nồi canh hoặc nồi lẩu, còn người Ý ăn theo lượt món, mỗi người một đĩa riêng. Vì vậy bàn ăn kiểu Ý về nhà Việt cần được kiểm thêm vài thứ mà catalogue không nói tới.
Chiều sâu mặt bàn: bàn sâu 80 cm đủ cho hai hàng đĩa riêng kiểu Ý, nhưng thêm dãy đĩa chung và nồi canh ở giữa thì chật; với nếp ăn chung, 90 cm trở lên dễ chịu hơn hẳn, bàn tròn thì đường kính từ 110 cm. Mặt bàn chịu nhiệt: mặt sơn mài, veneer và một số loại đá xốp không chịu được nồi nóng đặt trực tiếp; nếu nhà hay ăn lẩu, chuẩn bị lót nồi dày hoặc chọn mặt gốm sứ kỹ thuật, đá nhân tạo chịu nhiệt tốt hơn. Ổ điện: bếp điện đặt giữa bàn cần nguồn điện gần; dây kéo băng qua lối đi là chỗ vấp ngã hay gặp, nên tính ổ điện ở tường gần bàn ngay từ khi bố trí.
Những điều chỉnh này không làm mất chất Ý. Chúng chỉ là cách để một chiếc bàn thiết kế theo nếp ăn châu Âu phục vụ đúng bữa cơm gia đình Việt mỗi ngày, thay vì chỉ đẹp vào những bữa có khách.
Câu hỏi thường gặp
Căn hộ có nên bỏ hẳn phòng ăn, ăn ở đảo bếp không?
Với người sống một mình hoặc vợ chồng trẻ ít nấu, ăn ở đảo bếp hay quầy bar là đủ. Nhưng ghế quầy cao 65–75 cm không thoải mái cho bữa dài, người lớn tuổi và trẻ nhỏ khó trèo lên. Gia đình có ông bà, con nhỏ nên giữ một bàn ăn thật, dù nhỏ.
Bàn ăn đặt sát tường có làm mất chất Ý không?
Không. Căn hộ thành phố ở Ý cũng hay kê bàn sát tường hoặc sát cửa sổ khi diện tích hạn chế. Điều quan trọng là tỉ lệ bàn ghế và chất liệu, không phải bàn đứng giữa phòng. Kê sát tường còn để dành được lối đi rộng ở cạnh kia.
Ghế ăn nên cao bao nhiêu so với bàn?
Khoảng cách từ mặt ngồi tới mặt bàn nên khoảng 27–30 cm. Bàn cao 75 cm đi với ghế mặt ngồi 45–48 cm là vừa. Ghế có tay vịn thì kiểm thêm tay vịn có lọt dưới mặt bàn không, nếu không ghế sẽ không đẩy vào sát được.
Có cần tủ buffet nếu bếp đã nhiều tủ?
Không bắt buộc. Tủ buffet hữu ích khi bát đĩa đẹp, ly và khăn bàn không có chỗ cất gần bàn ăn, hoặc khi cần một món tách vùng ăn với vùng khách. Nếu bếp đủ chỗ và khu ăn chật, bỏ tủ buffet để lấy lối đi là lựa chọn hợp lý.
Phòng ăn chung cư có nên trải thảm không?
Tuỳ nếp sinh hoạt. Thảm giúp định vùng và giảm tiếng ghế kéo, nhưng hút vụn thức ăn và khó lau khi có trẻ nhỏ. Nếu trải, chọn thảm sợi ngắn, dệt phẳng, đủ rộng để chân ghế không rơi ra ngoài mép khi kéo ra.
Bàn tròn hay bàn chữ nhật hợp với căn hộ hơn?
Khu ăn gần vuông và nhỏ thì bàn tròn hoặc oval dễ đi lại hơn. Khu ăn dài, hẹp, nối bếp với phòng khách thì bàn chữ nhật đặt dọc tận dụng tốt hơn. Dán thử đường viền cả hai kiểu trên sàn rồi đi lại vài vòng là cách chọn chắc nhất.