Cải tạo phòng ăn cũ theo hướng Ý hiệu quả nhất khi đi theo thứ tự: gỡ bớt đồ, sửa ánh sáng, đổi bộ bàn ghế, rồi mới tính tới tường, trần và sàn. Phần lớn phòng ăn cũ ở nhà phố Việt không hỏng vì kết cấu mà vì quá nhiều thứ chồng lên nhau qua năm tháng: bộ bàn ghế gỗ đánh bóng nặng nề, tủ kính chật cứng, đèn huỳnh quang trắng xanh, tranh lịch treo kín tường. Bỏ bớt và đổi đúng vài thứ đã đủ thay đổi cảm giác cả phòng.
Tinh thần của nội thất Ý là ít mà kỹ: vài món tốt, chất liệu thật, ánh sáng ấm, bảng màu dịu. Đi theo tinh thần đó, cải tạo không nhất thiết phải đập tường, đổi sàn. Bài này đi qua từng bước, chỉ ra thứ đáng giữ trong phòng ăn cũ, thứ nên bỏ, và những chỗ người làm nhà hay chi oan.
Bước một: kiểm kê và gỡ bớt
Trước khi mua bất cứ thứ gì, dọn trống phòng ăn trong một buổi và đánh giá lại từng món như thể đang dọn vào nhà mới:
- Chụp ảnh phòng hiện trạng từ ba góc để sau này so sánh, và để thấy rõ phòng đang rối ở đâu.
- Đưa hết đồ trang trí, lịch, tranh, giỏ đồ, máy móc nhỏ ra khỏi phòng. Chỉ để lại bàn, ghế, tủ, đèn.
- Với mỗi món đồ gỗ, hỏi ba câu: kết cấu còn chắc không, tỉ lệ có hợp với phòng không, có kỷ niệm đáng giữ không.
- Ghi lại các vấn đề nhìn thấy khi phòng trống: vết ẩm chân tường, ổ điện sai chỗ, trần thấp vì đèn chùm to, cửa sổ bị che.
- Đo lại phòng và ghi vị trí cửa, ổ điện, điểm đèn trên trần — đây là dữ liệu cho mọi bước sau.
Nhiều gia đình đến bước này đã thấy phòng rộng hơn hẳn và quyết định không mua thêm gì ngoài đèn và ghế. Đó là kết quả tốt: phần lớn cái "sang" của phòng ăn kiểu Ý đến từ sự thoáng, không đến từ món đồ mới.
Đồ cũ nào đáng giữ, đồ nào nên thay
Không phải đồ cũ nào cũng lạc điệu. Bảng dưới gợi ý cách đánh giá các món hay gặp trong phòng ăn nhà phố, căn hộ đã ở mười đến hai mươi năm:
| Món đồ | Đáng giữ khi | Nên thay hoặc bỏ khi |
|---|---|---|
| Bàn ăn gỗ tự nhiên | Gỗ đặc, kết cấu chắc, dáng đơn giản — có thể chà và hoàn thiện lại mặt mờ | Chân to chạm trổ nhiều, mặt kính dày đè lên, quá to so với phòng |
| Ghế ăn | Khung chắc, dáng gọn — bọc lại vải hoặc da là đổi được cả tính cách | Lỏng mộng nhiều chỗ, lưng ghế cao nặng làm phòng tối và chật |
| Tủ kính bày bát đĩa | Gỗ tốt, có thể bỏ bớt đồ bày và sơn lại phía trong | Chiếm cả mảng tường, che cửa sổ, kính có gương dán phía sau |
| Đèn chùm cũ | Kích thước vừa với bàn, có thể đổi bóng ấm | To quá so với trần, bóng trắng xanh, khó lau bụi |
| Sàn gạch hoa cũ | Gạch bông xi măng còn nguyên — rất hợp với tinh thần đồng quê Ý | Gạch men bóng nứt nhiều chỗ, lệch cao độ |
| Tranh, đồ trang trí | Một hai món có giá trị tình cảm, đặt lại cho thoáng | Lịch, tranh in rẻ, đồ lưu niệm chồng nhiều lớp |
Một chiếc bàn gỗ đặc cũ, sau khi chà bỏ lớp sơn bóng và hoàn thiện lại bằng dầu hoặc sơn mờ, thường gần với tinh thần Ý hơn một chiếc bàn mới bằng ván ép dán giấy vân gỗ. Phần phục hồi đồ gỗ cần thợ có nghề; việc tự chà bằng máy dễ làm lõm mặt và cháy cạnh.
Bước hai: ánh sáng là chỗ đổi được nhiều nhất
Nếu chỉ được làm một việc, hãy đổi ánh sáng. Phòng ăn cũ ở Việt Nam rất hay dùng đèn tuýp hoặc đèn ốp trần ánh sáng trắng lạnh, chiếu đều từ trên xuống, làm món ăn trông nhợt và mặt người kém tươi. Nhà Ý gần như luôn dùng ánh sáng ấm và tập trung trên mặt bàn.
Cách làm đơn giản: đưa nguồn sáng chính về một hoặc vài đèn thả ngay trên bàn ăn, bóng ánh sáng vàng ấm, thêm một nguồn sáng phụ dịu ở tường hoặc trên tủ để phòng không bị tối hai bên. Nếu điểm đèn trên trần lệch khỏi vị trí bàn mới, có thể kéo dây theo trần bằng móc treo thay vì đục trần đi dây âm — cách này người Ý dùng rất nhiều trong nhà cũ có trần cổ không muốn đục.
Việc đổi đèn liên quan đến điện; vị trí điểm đèn, dây và công tắc nên giao thợ điện có nghề. Phần chọn đèn thiết kế, độ cao treo và màu ánh sáng được bàn kỹ ở chuyên mục đèn và ánh sáng của trang; trong cải tạo phòng ăn, chỉ cần nhớ thứ tự: ánh sáng đặt đúng chỗ bàn, ấm, và có thể giảm độ sáng cho bữa tối.
Bước ba: bộ bàn ghế — đổi một phần hay đổi cả
Giữ bàn, thay ghế. Khi bàn gỗ còn tốt, thay bộ ghế là cách nhanh nhất để phòng mang hơi hướng Ý: ghế khung gỗ mảnh mặt ngồi đan, ghế bọc vải lanh hoặc da màu da bò, hoặc ghế kim loại mảnh. Ghế mảnh làm lộ sàn bên dưới và phòng thoáng hơn hẳn.
Giữ ghế, bọc lại, thay mặt bàn. Một số bộ bàn cũ có chân tốt nhưng mặt kính dày hoặc mặt gỗ trầy nặng. Thay mặt bằng gỗ mới, hoặc đá, là việc thợ làm được nếu chân và khung đủ chắc chịu tải. Khi thay sang mặt đá, hỏi thợ về trọng lượng và độ vững của chân trước.
Thay cả bộ. Hợp khi bộ cũ quá to so với phòng hoặc kết cấu đã lỏng. Lúc này quay về bước đo phòng, chọn kích thước trước, kiểu dáng sau. Đồ cũ còn tốt có thể đưa xuống bếp, về quê, hoặc tặng người cần.
Pha trộn có chủ ý. Phòng ăn Ý rất hay có bàn và ghế không cùng bộ: bàn gỗ mộc với ghế đan, hai ghế đầu bàn khác hẳn bốn ghế hai bên. Điều kiện là các món có chung một yếu tố — cùng tông gỗ, cùng màu da, hoặc cùng độ mảnh — để nhìn có chủ đích chứ không như đồ lắp ghép.
Bước bốn: tường, trần và sàn — làm sau cùng
Sơn lại tường là việc nên làm sau khi đã chốt bàn ghế và đèn, vì màu sơn phải đi với gỗ và chất bọc. Bảng màu kiểu Ý cho phòng ăn thường là kem ấm, trắng ngà, be đất, xanh xám, đôi khi một mảng màu đậm như xanh rêu, đỏ gạch phía sau tủ buffet. Tránh trắng xanh lạnh và sơn bóng, vì sơn bóng làm lộ mọi khuyết tật của tường cũ.
Trần thạch cao nhiều tầng giật cấp, đèn hắt đổi màu là dấu vết của một thời làm nhà; ở phòng ăn kiểu Ý, trần phẳng một màu thường đẹp hơn. Nếu trần cũ quá nặng nề và gia đình sẵn sàng tháo, phòng sẽ cao thêm; nếu không, sơn cùng màu tường để nó bớt nổi. Việc tháo trần nên có thợ đánh giá đường điện, đường ống bên trên trước.
Sàn thường là hạng mục tốn kém và bụi bặm nhất. Nếu sàn cũ còn phẳng, chỉ trầy, hãy giữ và che bằng thảm dệt phẳng dưới bàn. Gạch bông xi măng cũ là món quý, rất gần tinh thần sàn gạch nung trong nhà nông thôn Ý — nhiều người đập bỏ rồi lại đi mua gạch giả bông. Chỉ đổi sàn khi cao độ lệch, nứt nhiều, hoặc thấm ẩm từ dưới lên.
Những chỗ hay tốn tiền oan khi cải tạo
Phòng ăn là không gian nhỏ, nhưng rất dễ chi vào những thứ không làm phòng đẹp hơn:
- Mua đồ trước khi đo: bộ bàn ghế mua lúc khuyến mãi rồi về không vừa — lỗi phổ biến nhất.
- Làm trần, ốp tường cầu kỳ trước khi chốt đồ: sau này đổi vị trí bàn thì điểm đèn, mảng ốp đều lệch.
- Ốp gỗ công nghiệp kín tường phòng ăn: nhà nồm ẩm dễ phồng chân, lại làm phòng tối; phòng ăn kiểu Ý ưa tường sơn hoặc vôi.
- Đèn chùm quá to: mua theo ảnh, về treo trên trần 2,8 m thì đầu người cao suýt chạm.
- Tủ kính âm tường lớn: chi phí cao, cố định vĩnh viễn, và thường chỉ để bày đồ ít dùng.
- Đổi sàn chỉ vì không thích màu: một tấm thảm và đổi màu tường đôi khi đủ giải quyết.
Lập ngân sách theo thứ tự ưu tiên: đèn và ghế trước, bàn hoặc mặt bàn sau, sơn tường kế tiếp, trần và sàn cuối cùng. Làm đến đâu ở thử đến đó; nhiều hạng mục cuối danh sách sẽ tự rơi ra vì không còn cần.
Một ví dụ giả định: phòng ăn nhà phố 3,5 × 4 m
Giả định một phòng ăn ở tầng trệt nhà phố xây khoảng mười lăm năm, rộng 3,5 m, sâu 4 m, một cửa sổ nhỏ ra giếng trời. Hiện trạng: bàn gỗ đánh bóng chân tiện to, tám ghế lưng cao, tủ kính kín một bức tường, đèn tuýp trên trần, trần thạch cao giật hai cấp, sàn gạch men bóng còn tốt.
Sau bước kiểm kê, gia đình giữ chiếc bàn vì gỗ đặc còn chắc, nhờ thợ chà bỏ lớp bóng và hoàn thiện mặt mờ; bỏ bớt hai ghế, sáu ghế còn lại thay bằng ghế gỗ mặt đan. Tủ kính chuyển lên tầng trên, bức tường được sơn một mảng xanh xám và đặt một tủ buffet thấp. Đèn tuýp thay bằng hai đèn thả ánh sáng ấm treo theo trục bàn, thêm một đèn hắt tường nhỏ cạnh tủ. Trần giữ nguyên nhưng sơn cùng màu tường để bớt nổi. Sàn giữ, đặt một tấm thảm dệt phẳng dưới bàn.
Kết quả là phòng rộng ra rõ rệt vì bớt hai ghế lưng cao và tủ kính, ánh sáng ấm hơn, và hạng mục tốn kém nhất (trần, sàn) không phải đụng tới. Đây là ví dụ giả định để minh hoạ thứ tự; nhà thật có thể khác ở từng bước, nhưng logic giữ – bỏ – đổi vẫn như vậy.
Câu hỏi thường gặp
Cải tạo phòng ăn có cần thuê thiết kế không?
Nếu chỉ đổi đèn, ghế, sơn tường thì gia chủ tự làm được khi có kích thước và ảnh hiện trạng. Khi đụng tới trần, điện, sàn hoặc gộp phòng ăn với bếp, nên có người thiết kế hoặc ít nhất một thợ cả có kinh nghiệm xem trước để tránh làm đi làm lại.
Bàn ăn gỗ cũ sơn bóng có làm lại thành mặt mờ được không?
Được, nếu là gỗ đặc hoặc veneer đủ dày. Thợ sẽ tẩy hoặc chà bỏ lớp sơn cũ, xử lý vết nứt, rồi hoàn thiện lại bằng dầu hoặc sơn mờ. Mặt veneer mỏng thì chà rất dễ thủng lớp gỗ, cần thợ đánh giá trước khi làm.
Phòng ăn nhỏ, tối có nên sơn màu đậm không?
Có thể, nếu chỉ một mảng và có ánh sáng tập trung trên bàn. Màu đậm ở một bức tường làm phòng có chiều sâu và ấm hơn vào buổi tối. Sơn đậm cả bốn tường trong phòng ăn nhỏ thiếu cửa sổ thường làm phòng bí, nên thử mẫu màu lớn trước.
Có nên giữ tủ thờ hoặc tủ kính cũ trong phòng ăn?
Đồ có ý nghĩa gia đình nên được giữ và tôn trọng. Nếu muốn phòng thoáng hơn, có thể đặt lại vị trí, bớt đồ bày bên trong, hoặc chuyển sang phòng phù hợp hơn. Phong cách Ý cũng quen với việc giữ đồ của ông bà giữa một căn phòng hiện đại.
Cải tạo nên làm hết một lần hay từng phần?
Với phòng ăn, làm từng phần thường hợp lý hơn: đổi ánh sáng và bàn ghế trước, ở vài tuần rồi mới quyết sơn, trần, sàn. Ngoại lệ là khi phải đi lại điện, ống nước hoặc đổi sàn — những việc này nên gom làm một lần để đỡ bụi và đỡ đục phá hai lần.
Làm sao biết phòng ăn đã đủ, không cần thêm đồ?
Ngồi ăn một bữa tối bình thường trong phòng: đi lại không vướng, ánh sáng dễ chịu trên mặt bàn, có chỗ đặt nồi, đặt ly mà không phải dọn đồ trang trí. Nếu những điều đó ổn, thêm đồ thường chỉ làm phòng chật lại.