Phòng tắm phong cách Ý nhận ra được qua bốn đặc điểm: thiết bị vệ sinh treo tường thay vì đặt sàn, bề mặt lớn liền mạch với rất ít đường mạch, vòi và bộ trộn âm tường chỉ để lộ tay gạt và đầu sen, và một chiếc tủ lavabo gỗ hoặc sơn mài làm điểm ấm giữa các mặt cứng. Sàn khu tắm thường liền phẳng với sàn chung, ngăn bằng một tấm kính không khung, và hầu như nhà nào cũng có bidet cạnh bồn cầu.
Áp phong cách này vào nhà Việt không chỉ là chuyện mua thiết bị đẹp. Thiết bị treo tường cần khung và két âm từ lúc xây thô, sàn liền phẳng cần chống thấm và độ dốc tính kỹ, đồ gỗ cần chống ẩm, còn nước cứng ở nhiều vùng sẽ để lại cặn trên kính và vòi. Bài này đi từ nhận diện sang bố cục, vật liệu, thiết bị treo tường, thông gió và những điều chỉnh cho điều kiện Việt Nam. Phòng tắm diện tích nhỏ, gạch khổ lớn, tủ lavabo treo và sen vòi được viết riêng trong cùng chuyên mục.
Nhận diện phòng tắm kiểu Ý qua từng thành phần
Thiết bị treo tường. Bồn cầu, bidet và lavabo đều treo trên tường, để lộ sàn bên dưới. Két nước giấu trong tường, chỉ có tấm nút nhấn mảnh. Sàn thông suốt làm phòng trông rộng hơn và dễ lau hơn nhiều.
Bề mặt ít mạch. Gạch porcelain khổ lớn, tấm đá, xi măng mài hoặc vữa phủ liền khối, đôi khi cùng một vật liệu chạy từ sàn lên tường. Mạch ít thì chỗ bám cặn và mốc cũng ít.
Vòi âm tường. Bộ trộn nằm trong tường, chỉ lộ tay gạt và miệng vòi. Đầu sen gắn trần hoặc gắn tường, nhiều nhà có cả sen tay. Lavabo có thể dùng vòi gắn tường thay vì vòi gắn mặt bàn.
Khu tắm phẳng sàn, vách kính. Thay cho bồn tắm hay khay tắm có gờ cao, nhiều phòng tắm Ý hiện đại có khu tắm vòi sen bằng phẳng với sàn chung, gọi là "doccia a filo pavimento", ngăn nước bằng một tấm kính cố định.
Tủ lavabo làm điểm ấm. Tủ gỗ veneer, sơn mài mờ hoặc gỗ tự nhiên đã xử lý, treo lơ lửng trên sàn, mặt đá hoặc gốm kỹ thuật, chậu đặt trên hoặc chậu liền. Gương lớn có đèn hắt phía sau.
Bidet. Ở Ý, bidet là thiết bị gần như mặc định trong nhà ở, đặt cạnh bồn cầu với kiểu dáng đồng bộ. Đây là chi tiết khiến nhiều người Việt bất ngờ khi xem catalogue phòng tắm Ý.
Bidet, vòi xịt hay nắp rửa: chọn theo nhà Việt
Bidet phổ biến ở Ý đến mức nhiều nguồn cho biết các quy định về tiêu chuẩn nhà ở từ thập niên 1970 đã liệt kê bidet là thiết bị phải có trong phòng vệ sinh chính. Dù quy định chi tiết thế nào, thực tế là catalogue phòng tắm Ý gần như luôn bán bồn cầu và bidet thành cặp, cùng dáng, cùng độ cao, lắp cạnh nhau.
Ở Việt Nam, chức năng đó do vòi xịt cầm tay đảm nhận, rẻ và tiết kiệm chỗ. Bidet riêng cần thêm một khoảng tường rộng chừng bằng bồn cầu, cộng khoảng trống phía trước, cùng đường cấp nước nóng lạnh và thoát nước riêng. Trong phòng tắm căn hộ 3 đến 5 m², đó là một khoản diện tích đáng kể. Có ba lựa chọn hợp lý: giữ vòi xịt nhưng chọn loại có tay cầm và dây đồng bộ màu với vòi lavabo để không phá vẻ gọn của phòng; lắp bidet nếu phòng đủ rộng và gia đình quen dùng; hoặc dùng nắp rửa điện tử, cần ổ điện chống nước gần bồn cầu.
Nếu chọn bidet treo tường, khung chịu lực và đường nước phải làm cùng lúc với khung bồn cầu, vì không thể thêm sau khi đã ốp gạch. Đây là lý do nên quyết định chuyện bidet ngay từ bản vẽ, không để đến lúc chọn thiết bị.
Vật liệu bề mặt thường gặp trong phòng tắm Ý
Mỗi vật liệu cho một cảm giác khác và đòi hỏi mức chăm sóc khác. Bảng dưới so sánh các lựa chọn phổ biến, nhìn từ góc độ dùng ở Việt Nam:
| Vật liệu | Cảm giác | Ưu điểm | Lưu ý ở Việt Nam |
|---|---|---|---|
| Gạch porcelain khổ lớn | Liền mạch, nhiều vân đá, vân xi măng | Hút nước rất thấp, bền, dễ lau | Thi công khó hơn gạch nhỏ, cần thợ quen |
| Đá tự nhiên | Sang, mỗi tấm một khác | Đẹp tự nhiên, già đẹp | Đá vôi và marble nhạy axit, cần phủ chống thấm định kỳ |
| Xi măng mài, vữa phủ liền | Mềm, mờ, không mạch | Không mạch, phủ được lên nền cũ | Phụ thuộc tay nghề; lớp phủ bảo vệ phải làm đúng hệ |
| Gạch nhỏ, mosaic | Thủ công, có hoa văn | Dễ tạo dốc sàn, chống trơn tốt nhờ nhiều mạch | Nhiều mạch nên cần keo ron chống bẩn |
| Gỗ chịu nước đã xử lý | Ấm, kiểu spa | Ấm chân, đẹp | Chỉ nên dùng ở mặt bàn, sàn khu khô; cần chăm thường xuyên |
| Kính | Nhẹ, trong | Ngăn nước mà không chia phòng | Nước cứng để lại cặn trắng, cần lau sau khi tắm |
Phần lớn phòng tắm Ý hiện đại dùng một vật liệu chính cho cả sàn và tường, chỉ đổi ở một mảng nhấn hoặc khu tắm. Đây là cách giữ vẻ tĩnh, ít chi tiết, đặc biệt hợp với phòng tắm căn hộ nhỏ. Đá tự nhiên trong phòng tắm có nhiều điều phải tính riêng; ở đây chỉ nên coi là một lựa chọn trong số nhiều lựa chọn.
Thiết bị treo tường và két âm: phải quyết từ lúc xây thô
Bồn cầu treo tường không treo vào gạch. Nó được bắt vào một khung thép đặt trong tường hoặc trong vách hộp phía trước tường, khung này chịu toàn bộ tải trọng người ngồi và giấu luôn két nước. Vì thế, quyết định dùng thiết bị treo phải có trước khi xây hoặc cải tạo phần thô: cần đủ chiều dày hộp kỹ thuật, khung phải đúng loại cho tường gạch hay vách thạch cao, đường thoát phải ở độ cao theo hướng dẫn của hãng khung.
Két âm tường có tấm nút nhấn, và chính tấm này là cửa thăm để sửa van, phao bên trong. Khi chọn, nên hỏi linh kiện thay thế có sẵn ở Việt Nam không và thợ ở địa phương đã quen loại khung đó chưa. Một bộ khung lạ mà hỏng van, không có linh kiện, có thể phải chờ đặt hàng nhiều tuần.
Lợi ích của thiết bị treo là thật: sàn thông suốt dưới bồn cầu dễ lau, không có chân đế đọng bẩn, độ cao lắp có thể chỉnh cho người cao hay thấp, người lớn tuổi. Đổi lại, chi phí khung và công lắp thường cao hơn bồn cầu đặt sàn, và khi cần thay bồn sau này, phải chọn bồn có khoảng cách bulông tương thích với khung cũ. Nếu đang ở chung cư không được đục tường nhiều, hãy hỏi ban quản lý và kiểm vị trí ống thoát trước khi mơ đến bồn cầu treo.
Bố cục: khu khô, khu ướt và các khoảng trống
Phòng tắm Ý thường có bố cục rất rõ: khu khô gần cửa với lavabo, khu vệ sinh với bồn cầu và bidet, khu ướt trong cùng với vòi sen hoặc bồn tắm. Một số điểm nên tính khi vẽ:
- Lavabo gần cửa nhất, để rửa tay và soi gương không phải đi qua khu ướt.
- Khu tắm ở cuối phòng, xa cửa ra vào để nước bắn không chạm cửa gỗ.
- Khoảng trống trước bồn cầu nên đủ để đứng lên ngồi xuống thoải mái, khoảng 60 cm trở lên là con số tham khảo thường dùng.
- Khoảng trống giữa bồn cầu và vật bên cạnh như tường, bidet, tủ: chừa đủ để không chạm khuỷu tay.
- Khu tắm vòi sen thường cần mặt bằng tối thiểu khoảng 80 × 80 cm để đứng thoải mái; rộng hơn thì dễ dùng hơn nhiều.
- Vách kính nên phủ đủ chiều dài vùng bắn nước của đầu sen; vách quá ngắn làm ướt cả phòng.
- Ổ điện cho máy sấy tóc, bàn chải điện đặt ở khu khô, đúng loại chống nước và có thiết bị chống dòng rò.
Các con số trên chỉ là khoảng tham khảo phổ biến trong thiết kế nhà ở, không phải quy chuẩn bắt buộc. Với người lớn tuổi hoặc người dùng xe lăn, cần khoảng trống lớn hơn và tay vịn; nên hỏi người làm thiết kế có kinh nghiệm về nhà ở cho người cao tuổi.
Thông gió và chống ẩm cho đồ gỗ trong phòng tắm
Phòng tắm Ý trong ảnh thường có cửa sổ lớn. Phòng tắm căn hộ Việt thì nhiều khi không có cửa sổ nào, chỉ dựa vào quạt hút. Đây là điểm quyết định đồ gỗ, vải và kim loại trong phòng có bền hay không. Quạt hút nên đủ công suất cho thể tích phòng, chạy thêm một lúc sau khi tắm xong, và có đường thoát khí ra ngoài thật sự chứ không thổi vào trần giả.
Đồ gỗ trong phòng tắm cần ba điều. Một là vật liệu lõi chịu ẩm: ván chịu ẩm, gỗ dán chịu nước hoặc gỗ tự nhiên đã xử lý, tránh ván dăm thường. Hai là mọi mặt cạnh, kể cả mặt sau và các lỗ khoan đi ống, phải được dán cạnh hoặc sơn kín, vì nước ngấm từ chỗ hở chứ hiếm khi từ mặt chính. Ba là vị trí: tủ gỗ nên ở khu khô, cách xa vùng nước bắn trực tiếp, treo cách sàn để không đọng nước dưới đáy.
Khí hậu nồm làm phòng tắm ẩm cả ngày, kể cả khi không ai tắm. Thói quen đơn giản giúp nhiều: gạt nước khỏi sàn và vách kính sau khi tắm, để cửa phòng tắm mở khi không dùng nếu không ảnh hưởng phòng ngủ, lau khô mặt tủ quanh chậu. Đèn sưởi có thể giúp làm khô không khí phần nào vào mùa lạnh, nhưng không thay được quạt hút.
Những điều chỉnh cần cho điều kiện Việt Nam
Nước cứng là vấn đề ở nhiều vùng, nhất là nơi dùng nước giếng khoan hoặc một số nguồn nước máy có nhiều khoáng. Cặn trắng bám trên vách kính, đầu sen, mặt vòi mạ màu đen hay vàng đồng rất dễ lộ. Nếu nước nhà bạn cứng, nên chọn vòi mạ bề mặt dễ lau, đầu sen có núm silicon chà được cặn, cân nhắc lớp phủ chống bám cho kính, và lau khô sau khi tắm. Bộ lọc làm mềm nước tổng là giải pháp gốc nếu ngân sách cho phép.
Bình nóng lạnh treo là thiết bị gần như không có trong ảnh phòng tắm Ý nhưng rất phổ biến ở Việt Nam. Hãy tính trước chỗ đặt: phía trên trần giả có cửa thăm, trong hộp kỹ thuật, hoặc đặt ngoài phòng tắm. Một chiếc bình trắng treo giữa tường ốp đá sẽ phá cả bố cục. Bình nóng lạnh cũng cần ổ điện, aptomat chống giật đúng loại; việc này để thợ điện có nghề làm.
Cuối cùng là cốt sàn. Nhiều căn hộ có sàn phòng tắm cao hơn sàn phòng ngủ một bậc để chứa ống thoát. Muốn khu tắm phẳng sàn kiểu Ý thì phải xử lý cốt sàn và chống thấm cẩn thận hơn, hoặc chấp nhận một gờ thấp ở cửa. Không phải phòng tắm nào cũng làm được khu tắm phẳng tuyệt đối, và một gờ nhỏ đúng chỗ vẫn tốt hơn nước tràn ra phòng ngủ.
Câu hỏi thường gặp
Phòng tắm kiểu Ý có nhất thiết phải có bồn tắm không?
Không. Phòng tắm Ý hiện đại trong căn hộ phần lớn dùng khu tắm vòi sen phẳng sàn với vách kính. Bồn tắm đặt riêng chỉ hợp khi phòng rộng và gia đình thật sự hay ngâm mình. Với nhà Việt nóng ẩm, khu tắm vòi sen rộng rãi thường hữu ích hơn.
Bồn cầu treo tường có chịu được người nặng không?
Bồn cầu treo đạt chuẩn, lắp trên khung đúng hướng dẫn, được thiết kế chịu tải trọng người dùng bình thường với mức dự phòng cao. Rủi ro nằm ở lắp đặt sai khung hoặc bắt vào tường yếu. Hỏi thông số tải của khung và chọn thợ đã lắp loại này.
Có nên làm phòng tắm toàn màu trắng kiểu Ý không?
Phòng tắm trắng trông sạch và rộng nhưng dễ lộ cặn nước, tóc và vết bẩn ở ron. Nhiều phòng tắm Ý dùng tông vân đá, be, xám ấm hoặc màu đất để dễ sống hơn. Nếu chọn trắng, nên có ít nhất một chất liệu ấm như tủ gỗ để phòng không lạnh.
Xi măng mài trong phòng tắm có bền không?
Bền nếu thi công đúng hệ vật liệu dành cho khu ướt, có lớp chống thấm bên dưới và lớp phủ bảo vệ bên trên. Lớp phủ cần làm lại theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Tay nghề thợ quyết định gần như hoàn toàn chất lượng, nên xem công trình cũ của đội thi công.
Vòi gắn tường cho lavabo có khó sửa không?
Phần thân trộn nằm trong tường nên phải chọn hệ có thân âm tốt và linh kiện lõi thay được từ phía trước. Khi lõi hỏng, thường chỉ cần tháo tay gạt và nắp để thay lõi. Hỏi trước người bán về linh kiện thay thế và vị trí đường ống trước khi ốp gạch.
Phòng tắm không có cửa sổ có làm kiểu Ý được không?
Được, nhưng phải đầu tư thông gió và ánh sáng nhân tạo. Quạt hút đủ mạnh có đường thoát ra ngoài, đèn chung kết hợp đèn gương, vật liệu màu sáng hoặc vân đá có độ phản xạ tốt. Tránh đồ gỗ tự nhiên chưa xử lý và vải trang trí trong phòng tắm kín.