Gạch khổ lớn trong phòng tắm kiểu Ý là các tấm porcelain từ 60 × 120 cm trở lên, đôi khi tới cả tấm cao gần bằng tường, dùng để sàn và tường có rất ít mạch. Ít mạch thì ít chỗ bám cặn, ít chỗ mốc đen và phòng trông liền khối. Nhưng phòng tắm là nơi khắt khe nhất với gạch lớn: sàn phải dốc về chỗ thoát, phải chống trơn khi ướt và chân trần, lớp chống thấm bên dưới phải kín tuyệt đối, và mọi lỗ khoét cho vòi, phễu, ổ điện đều là điểm yếu tiềm tàng.
Bài này không lặp lại phần đọc thông số trên hộp gạch hay chuyện vận chuyển tấm lớn, vốn đã có ở bài về gạch vùng Sassuolo. Ở đây tập trung vào những gì riêng của phòng tắm: trình tự chống thấm, cách giải bài toán độ dốc với tấm lớn, chọn bề mặt chống trơn, keo ron và silicon, cắt khoét và nghiệm thu. Đó là những câu nên hỏi đội thi công trước khi ký hợp đồng.
Gạch lớn trong phòng tắm: được gì và mất gì
Cái được rõ nhất là vệ sinh. Ron gạch là phần xốp nhất của bề mặt, nơi cặn xà phòng, nước cứng và nấm mốc bám vào. Phòng tắm ốp gạch 30 × 60 cm có hàng chục mét dài đường ron; cùng phòng đó ốp tấm 120 × 240 cm chỉ còn vài mét. Lau một mặt tường gần như không mạch nhanh hơn và sạch hơn đáng kể. Về thẩm mỹ, mặt tường lớn liền một vân đá hoặc vân xi măng tạo đúng cảm giác tĩnh của phòng tắm Ý.
Cái mất là sự linh hoạt. Sàn khu tắm cần dốc về phễu; với gạch nhỏ, thợ dễ dàng uốn mặt sàn thành nhiều mặt dốc, còn tấm lớn thì cứng và phẳng, không theo được mặt cong. Tấm lớn cũng đòi hỏi nền phẳng hơn nhiều, keo dán phủ kín hơn và thợ có dụng cụ. Một tấm vỡ khi khoét lỗ vòi là mất cả tấm, mà gạch lô sau có thể lệch màu với lô trước.
Vì vậy, phòng tắm Ý thường phối: tấm lớn cho tường và sàn khu khô, còn sàn khu tắm có thể dùng cùng vật liệu nhưng cắt thành khổ nhỏ hơn, hoặc vẫn dùng tấm lớn nhưng đổi cách thoát nước. Quyết định này phải có trước khi đặt gạch, vì nó ảnh hưởng tới số lượng, cách cắt và vị trí ống thoát.
Chống thấm trước, gạch sau: trình tự nên theo
Gạch porcelain gần như không thấm nước, nhưng mạch, keo và các lỗ khoét thì có. Nước đi qua những chỗ đó xuống sàn bê tông mới là thứ gây thấm trần nhà dưới. Trình tự chống thấm thường được khuyến nghị:
- Làm phẳng và tạo dốc ở lớp vữa nền, trước khi chống thấm. Lớp gạch phía trên chỉ đi theo độ dốc của lớp này.
- Xử lý các điểm yếu trước: dán băng gia cố ở góc tường với sàn, góc tường với tường, quanh cổ ống xuyên sàn và quanh phễu thoát.
- Thi công lớp chống thấm theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất vật liệu, đủ số lớp và độ dày, chờ đủ thời gian khô giữa các lớp.
- Lật lớp chống thấm lên chân tường. Khu tắm thường được chống thấm lên cao hơn hẳn phần còn lại của phòng, nhiều đội làm tới hết chiều cao vùng nước bắn.
- Ngâm thử nước: bịt phễu, đổ nước ngập sàn, để qua một khoảng thời gian theo hướng dẫn của vật liệu, thường từ một ngày trở lên, rồi kiểm tra trần nhà dưới hoặc mặt sau tường.
- Chỉ khi ngâm thử đạt mới dán gạch, và dán bằng loại keo tương thích với lớp chống thấm đã dùng.
Phễu thoát sàn phải có bộ phận kết nối với lớp chống thấm, chẳng hạn mặt bích hoặc tấm màng đi kèm, để nước đi trên lớp chống thấm có đường vào phễu. Phễu đặt rời không gắn kết với lớp chống thấm là nguyên nhân thấm quanh phễu rất hay gặp. Đây là chi tiết đáng hỏi đội thi công nhất.
Độ dốc và thoát nước khi dùng tấm lớn
Sàn khu tắm cần dốc đủ để nước chảy hết về chỗ thoát mà không đọng vũng. Nhiều hướng dẫn thi công lấy độ dốc khoảng 1 đến 2 phần trăm làm mức tham khảo, tức mỗi mét dài hạ xuống khoảng 1 đến 2 cm. Dốc quá ít thì đọng nước; dốc quá nhiều thì đứng tắm thấy chênh, đồ đặt dưới sàn bị trượt.
Phễu tròn đặt giữa khu tắm buộc mặt sàn dốc từ bốn phía về một điểm, nghĩa là phải cắt chéo gạch thành bốn mảnh tam giác. Với gạch nhỏ, việc này dễ; với tấm lớn, nó tạo ra các đường cắt chéo dài và phá vẻ liền mạch. Giải pháp phổ biến của phòng tắm Ý là thoát sàn dạng dài, hay thoát rãnh: một phễu dài và hẹp đặt sát chân tường hoặc ngay dưới vách kính. Khi đó cả mặt sàn khu tắm chỉ cần dốc về một phía, như một mặt phẳng nghiêng, và tấm gạch lớn vẫn nguyên khổ.
Một số phễu dài có nắp lát được gạch, chỉ để lộ hai khe mảnh, gần như vô hình. Loại này đẹp nhưng cần thợ cắt gạch chính xác và chủ nhà phải nhớ phễu dài cũng cần vệ sinh định kỳ, tóc và cặn xà phòng đọng lại bên trong. Hỏi người bán phễu về lưu lượng thoát và cách tháo lưới lọc trước khi chọn. Khu tắm phẳng sàn không có gờ chặn thì lưu lượng thoát của phễu phải lớn hơn lưu lượng đầu sen, nếu không nước sẽ tràn ra ngoài vách.
Chống trơn: đọc các ký hiệu và chọn bề mặt
Sàn phòng tắm vừa ướt vừa có xà phòng, lại đi chân trần, nên chống trơn quan trọng hơn ở bất kỳ phòng nào khác. Gạch châu Âu thường ghi chỉ số chống trơn theo một hoặc hai hệ đo của Đức:
| Hệ ký hiệu | Đo trong điều kiện | Thang | Ý nghĩa cho phòng tắm |
|---|---|---|---|
| R9 đến R13 | Người đi giày, mặt sàn có dầu, thường dùng cho nơi làm việc | R9 thấp nhất, R13 cao nhất | Tham khảo được, nhưng không phải phép đo dành cho chân trần |
| A, B, C | Chân trần trên sàn ướt | A thấp, B trung bình, C cao | Sát với khu tắm hơn; sàn tắm thường cần mức B trở lên |
| Bề mặt mờ, có vân nổi | Không phải ký hiệu, là cảm quan | Từ mịn đến nhám | Mờ và nhám nhẹ chống trơn tốt hơn bóng |
| Bề mặt bán bóng, bóng | Đánh bóng sau nung hoặc men bóng | Láng mịn | Hợp tường, không hợp sàn khu tắm |
Không phải hộp gạch nào cũng ghi cả hai hệ; nếu chỉ thấy ký hiệu R, hãy hỏi người bán có kết quả đo chân trần không. Bề mặt càng nhám thì càng chống trơn nhưng cũng càng giữ bẩn, nên khu tắm thường chọn mức vừa đủ, còn sàn khu khô có thể mịn hơn. Một cách làm phổ biến là dùng cùng dòng gạch với hai bề mặt: bản mờ chống trơn cho sàn tắm, bản thường cho phần còn lại.
Mạch, keo ron và silicon: chỗ quyết định độ sạch
Mạch hẹp nhưng không bằng không. Gạch mài cạnh cho phép mạch rất nhỏ, khoảng 2 đến 3 mm, nhưng không nên ép mạch bằng không. Gạch, keo và nền co giãn theo nhiệt độ và độ ẩm; mạch là chỗ hấp thụ chuyển động đó. Ép sát quá dễ làm mép gạch mẻ hoặc gạch bị đội.
Keo ron cho khu ướt. Keo ron gốc xi măng thông thường hút nước và bám bẩn theo thời gian. Khu tắm nên dùng keo ron epoxy hoặc keo ron gốc xi măng cải tiến chống thấm, chống nấm. Keo ron epoxy khó thi công hơn, phải lau sạch ngay khi còn ướt, nên cần thợ đã quen.
Silicon ở góc, không phải keo ron. Góc tường với sàn, góc giữa hai tường, quanh vách kính và quanh thiết bị là nơi có chuyển động, nên dùng silicon trung tính chống nấm thay vì keo ron cứng. Keo ron ở góc thường nứt chân chim sau vài tháng, rồi nước ngấm vào.
Màu ron gần màu gạch. Ron cùng tông với gạch làm mặt tường liền hơn, đúng tinh thần Ý. Ron trắng tinh trên gạch xám sẽ lộ từng đường và ngả vàng theo thời gian.
Thay silicon định kỳ. Silicon trong phòng tắm là vật tư hao mòn; khi thấy đốm đen không lau được, cắt bỏ và bơm lại, đừng chờ nó bong.
Cắt, khoét và các chi tiết hoàn thiện
Mỗi lỗ khoét trên tấm lớn là một rủi ro: lỗ cho bộ trộn âm tường, lỗ cho tay sen, ổ điện, nút nhấn két âm. Vị trí các thiết bị này phải được chốt trước khi ốp, đánh dấu chính xác và tốt nhất là bố trí sao cho lỗ không rơi quá sát mép tấm. Đội thi công nên có mũi khoan kim cương đúng cỡ và khoan có nước làm mát; khoét bằng máy cắt cầm tay dễ làm nứt men quanh lỗ.
Ở góc ngoài, chẳng hạn mép hốc tường hay góc hộp kỹ thuật, có hai cách hoàn thiện: nẹp kim loại hoặc nhựa, hoặc mài vát hai cạnh gạch 45 độ để ghép thành góc sắc. Cách mài vát đẹp hơn và đúng tinh thần Ý nhưng cạnh sắc dễ mẻ nếu va đập, còn nẹp an toàn và dễ làm hơn. Với hốc tường, mặt đáy nên hơi dốc ra ngoài để nước không đọng.
Gạch vân đá khổ lớn có thể được ghép theo kiểu vân đối xứng, hai tấm liền kề có vân như mở hai trang sách. Muốn làm vậy, phải đặt các tấm theo thứ tự sản xuất có ghép vân và thống nhất sơ đồ dán với thợ trước khi bóc hộp. Ngoài ra, cùng loại tấm có thể cắt làm mặt lavabo, mặt hốc tường, bậc khu tắm, giúp toàn bộ phòng cùng một vật liệu. Phần thừa nên giữ lại một hai tấm để thay khi có vỡ sau này.
Nghiệm thu: những gì tự kiểm được
Không cần là kỹ sư để phát hiện phần lớn lỗi ốp lát phòng tắm. Khi đội thi công bàn giao, hãy kiểm:
- Gõ nhẹ khắp mặt gạch bằng cán tua vít hoặc đồng xu: tiếng đục, chắc là tốt; tiếng bộp, rỗng ở một vùng là keo không phủ kín, gạch có nguy cơ bong hoặc nứt.
- Nhìn ánh sáng ngang bằng đèn pin chiếu sát mặt gạch: các tấm liền kề không được lệch cao thấp thấy rõ ở mép.
- Đổ nước kiểm dốc: đổ một xô nước ở góc xa nhất khu tắm, nước phải chảy hết về phễu, không đọng vũng.
- Mạch đều và đầy: không có đoạn mạch bị thiếu keo, lỗ kim hay vệt keo ron còn dính trên mặt gạch.
- Silicon ở mọi góc: liền, phẳng, không có bọt khí, không dính lem ra gạch.
- Lỗ khoét gọn: quanh vòi, ổ điện, nút nhấn không có vết nứt chân chim, nắp che phủ hết mép cắt.
- Giấy tờ: xin lại mã gạch, mã lô, mã sắc độ, loại keo dán, keo ron và vật liệu chống thấm đã dùng, cùng ảnh chụp lúc ngâm thử nước.
Những thông tin cuối cùng tưởng thừa nhưng rất có ích khi phải sửa một góc sau vài năm: biết đúng mã gạch và vật liệu, thợ sau sẽ làm tương thích với phần cũ thay vì đục cả mảng.
Câu hỏi thường gặp
Ốp gạch khổ lớn đè lên gạch cũ trong phòng tắm có được không?
Có loại gạch mỏng được thiết kế để ốp đè lên bề mặt cũ, giảm việc đục phá. Điều kiện là lớp gạch cũ còn bám chắc, phẳng, không bị rỗng, và không có thấm bên dưới. Sàn khu tắm thường vẫn nên làm lại chống thấm, vì ốp đè không sửa được lỗi thấm cũ.
Sàn tắm dùng gạch 60 × 60 cm được không hay phải nhỏ hơn?
Được nếu thoát nước bằng phễu dài để sàn dốc một chiều, hoặc khu tắm đủ rộng để cắt chéo về phễu giữa không quá xấu. Khu tắm nhỏ có phễu tròn ở giữa thường dễ làm hơn với gạch nhỏ hơn. Hỏi đội thi công vẽ sơ đồ cắt trước.
Keo ron epoxy có độc không?
Khi đang thi công, keo epoxy có thể gây kích ứng da và mắt, nên thợ cần đeo găng và phòng phải thông gió. Sau khi đóng rắn hoàn toàn theo thời gian nhà sản xuất hướng dẫn, nó trở thành bề mặt trơ. Hỏi thông tin an toàn của sản phẩm cụ thể nếu nhà có người nhạy cảm.
Có cần chống thấm tường phòng tắm hay chỉ sàn?
Sàn là bắt buộc, nhưng tường khu tắm cũng chịu nước trực tiếp nhiều lần mỗi ngày. Nhiều đội thi công chống thấm tường khu tắm lên cao hết vùng nước bắn, và chân tường các khu còn lại lên một đoạn. Tường giáp phòng ngủ hoặc tủ áo càng nên chống thấm kỹ.
Vì sao gạch phòng tắm mới lát đã bị nứt?
Nguyên nhân hay gặp là keo không phủ kín để lại khoảng rỗng dưới gạch, nền chưa đủ khô hay chưa phẳng, mạch quá sát không có chỗ co giãn, hoặc khoét lỗ sát mép tấm. Gõ thử quanh vết nứt để biết vùng rỗng rộng tới đâu và báo đội thi công còn trong bảo hành.
Sàn tắm phẳng không gờ có hợp chung cư không?
Phụ thuộc vào chiều dày sàn có thể hạ xuống để chứa phễu và lớp dốc. Nhiều căn hộ đã có cốt sàn phòng tắm cao hơn để chứa ống, nên làm khu tắm phẳng với sàn phòng tắm là khả thi. Phẳng hẳn với sàn phòng ngủ bên ngoài thì khó hơn và cần khảo sát kỹ.