Một chiếc sofa Ý gồm bốn lớp từ trong ra ngoài: khung chịu lực (gỗ cứng, ván ép nhiều lớp hoặc thép), lớp đỡ mặt ngồi (đai đàn hồi đan chéo hoặc lò xo), lớp đệm tạo độ êm, và lớp bọc vải hoặc da; chân bắt vào khung là phần thứ năm hay bị xem nhẹ. Hai chiếc sofa giống nhau bên ngoài có thể khác nhau hoàn toàn về tuổi thọ chỉ vì khung và lớp đỡ.
Phần đệm được bàn riêng ở bài về mút và lông vũ. Bài này đi vào khung, lớp đỡ và chân: các loại thường gặp ở sofa Ý, ưu nhược điểm khi dùng ở nhà Việt nóng ẩm, những câu cần hỏi người bán và vài cách tự kiểm ngay tại cửa hàng mà không cần tháo gì.
Vì sao cấu tạo quan trọng hơn kiểu dáng
Sofa là món nội thất chịu tải động nhiều nhất trong nhà: người ngồi phịch xuống, trẻ con nhảy, người lớn ngả lưng nằm, kéo sofa qua lại khi lau nhà. Mỗi lần như vậy, lực dồn vào các mối nối khung và lớp đỡ. Kiểu dáng đẹp mà khung yếu thì sau một hai năm sẽ kêu cót két, lún một bên, tay vịn lỏng.
Ngành sofa Ý, đặc biệt ở vùng Brianza thuộc Lombardy và cụm sản xuất đồ bọc nệm ở miền nam như vùng Murge quanh Matera và Altamura, phát triển từ các xưởng gia đình lâu đời. Các hãng có tên tuổi thường công bố khá chi tiết cấu tạo trong catalogue kỹ thuật: loại gỗ khung, loại đai, tỉ trọng mút. Đây là thói quen tốt mà người mua nên tận dụng: một mẫu sofa không có bảng cấu tạo rõ ràng là dấu hiệu nên hỏi kỹ hơn.
Ở Việt Nam, vấn đề còn thêm độ ẩm. Khung gỗ chưa sấy đạt độ ẩm phù hợp sẽ co ngót, nứt mộng khi về khí hậu khác; khung ván kém dễ hút ẩm và phồng. Vì vậy, với sofa nhập khẩu hay sofa đóng theo phong cách Ý, câu hỏi về khung không chỉ là chuyện bền mà còn là chuyện hợp khí hậu.
Ba loại khung hay gặp
Khung là xương của sofa. Mỗi loại có chỗ mạnh riêng; không loại nào tốt tuyệt đối:
| Loại khung | Điểm mạnh | Điểm cần hỏi | Hay gặp ở |
|---|---|---|---|
| Gỗ cứng nguyên khối (sồi, dẻ gai, tần bì) | Chắc, bắt vít và mộng tốt, sửa được | Gỗ sấy tới độ ẩm bao nhiêu, mối nối mộng hay chỉ ghim | Sofa cổ điển, sofa bọc cao cấp |
| Ván ép nhiều lớp kết hợp gỗ cứng | Ổn định, ít cong vênh, tạo được dáng cong | Số lớp, keo loại gì, cạnh ván có bị phồng ẩm không | Phần lớn sofa hiện đại |
| Khung thép hoặc thép kết hợp gỗ | Mảnh, chịu lực tốt, tạo dáng nhẹ | Lớp sơn chống gỉ, mối hàn, tiếng kêu khi kim loại cọ nhau | Sofa tối giản, sofa chân lộ kim loại |
| Ván dăm, MDF làm khung chịu lực | Rẻ, dễ gia công | Mau lỏng vít, kỵ ẩm; nên tránh cho phần chịu lực chính | Sofa giá thấp gắn mác “phong cách Ý” |
Ván ép nhiều lớp không đồng nghĩa với kém. Nhiều sofa Ý hiện đại dùng ván ép cho các mảng tạo hình và gỗ cứng cho các thanh chịu lực, đó là cách làm hợp lý. Điều cần tránh là ván dăm hay MDF làm thanh chịu tải chính, nhất là ở nhà nồm ẩm.
Ở mối nối, mộng kết hợp keo và vít hoặc nêm góc là dấu hiệu làm kỹ; chỉ bắn ghim là dấu hiệu làm nhanh. Người bán có catalogue kỹ thuật sẽ trả lời được câu này.
Lớp đỡ mặt ngồi: đai đàn hồi, lò xo zigzag, lò xo túi
Đai đàn hồi đan chéo. Những dải đai cao su bọc vải căng ngang dọc trên khung, phổ biến ở sofa Ý hiện đại. Ưu điểm: nhẹ, êm, không kêu, cho phép sofa mỏng. Điểm cần hỏi: mật độ đai và loại đai; đai thưa hoặc kém chất lượng sẽ chùng sau vài năm, mặt ngồi võng xuống.
Lò xo zigzag (lò xo hình chữ chi). Thanh thép uốn lượn căng từ trước ra sau, thường có dây nối ngang. Cho cảm giác nảy chắc hơn đai, bền với người ngồi nặng. Cần hỏi lò xo có được bọc chống cọ và cố định chắc vào khung không, vì kẹp lỏng sẽ phát tiếng kêu.
Lò xo túi. Từng lò xo nhỏ trong túi vải riêng, giống nệm giường cao cấp, thường đặt trong lòng đệm ngồi hoặc trên lớp đỡ. Phân bố lực đều, ít truyền rung khi người bên cạnh đứng dậy. Nặng hơn và làm sofa dày hơn.
Kết hợp. Nhiều sofa cao cấp dùng đai cho lưng và lò xo cho mặt ngồi, hoặc lò xo zigzag bên dưới và lò xo túi trong đệm. Không có công thức chung; điều quan trọng là người bán nói rõ được từng lớp.
Mặt ngồi đặt trên tấm gỗ cứng. Một số sofa giá thấp chỉ đặt mút lên tấm ván, không có lớp đàn hồi. Ngồi thử sẽ thấy cứng “chạm đáy” sau vài phút; đây là cách làm nên tránh cho sofa dùng hằng ngày.
Chân sofa: bắt vào đâu, chịu được gì
Chân là chi tiết thể hiện rõ nhất tinh thần Ý, từ chân gỗ thon kiểu hiện đại giữa thế kỷ 20 tới chân kim loại mảnh kiểu tối giản. Nhưng chân cũng là chỗ hay hỏng: chân bắt vít trực tiếp vào ván mỏng sẽ lỏng dần, chân kim loại không có đế lót sẽ cào sàn gỗ.
Câu cần hỏi đầu tiên là chân bắt vào đâu: vào thanh gỗ cứng có bát kim loại gia cố, hay bắt thẳng vào tấm ván đáy. Kiểu thứ nhất bền hơn nhiều. Câu thứ hai: chân có tháo được không. Chân tháo được giúp đưa sofa qua cửa hẹp, thang máy nhỏ của chung cư, và thay chân khi hỏng hay khi muốn đổi kiểu.
Với sàn gỗ hoặc gạch bóng, hỏi về núm đế: nhựa cứng, nỉ hay cao su. Nỉ êm sàn nhưng mòn nhanh và bám bụi; cao su chống trượt tốt. Sàn gạch ở tầng trệt nhà phố hay bị ẩm, chân gỗ tiếp xúc trực tiếp với sàn ướt khi lau có thể hút nước và thâm đầu chân; nên có đế lót và lau khô sàn quanh chân.
Một chi tiết nhỏ nữa: chân càng mảnh và càng nhiều thì tải càng phân bố đều. Sofa dài trên hai mét thường cần chân giữa ẩn bên dưới để khung không võng; hỏi xem mẫu bạn chọn có chân giữa không.
Cấu tạo gặp khí hậu Việt: điểm yếu lộ ra theo thời gian
Gỗ khung co ngót và nứt mộng. Gỗ được sấy tới độ ẩm phù hợp với khí hậu châu Âu khi về môi trường ẩm hơn sẽ hút ẩm, nở ra trong mùa nồm rồi co lại khi bật điều hoà khô. Chu kỳ này lặp nhiều năm làm mối mộng lỏng dần. Hỏi người bán hàng đã qua bao lâu ở kho trong nước, và theo dõi tiếng kêu ở năm đầu để siết lại kịp thời.
Ván ép và keo. Ván ép dùng keo chịu ẩm thì ổn định; ván dùng keo thường có thể tách lớp ở cạnh nếu bị ẩm lâu. Chỗ hay bị nhất là phần khung sát sàn ở tầng trệt nhà phố, nơi hơi ẩm từ nền bốc lên và nước lau nhà bắn vào.
Lò xo và chi tiết kim loại. Thép không được xử lý bề mặt có thể gỉ ở môi trường ẩm hoặc gần biển, gỉ làm yếu điểm kẹp và sinh tiếng kêu. Với nhà ven biển, hỏi rõ lớp xử lý chống gỉ của lò xo, chân, ray module.
Mối mọt. Khung gỗ tự nhiên chưa xử lý có thể bị mọt trong điều kiện nóng ẩm. Hàng nhập khẩu thường phải qua xử lý theo quy định kiểm dịch với bao bì gỗ, nhưng bản thân khung sofa thì tuỳ nhà sản xuất. Thấy mùn gỗ mịn rơi dưới gầm là dấu hiệu cần gọi thợ kiểm tra ngay.
Đai đàn hồi trong nhiệt độ cao. Cao su trong đai lão hoá nhanh hơn khi nóng; sofa kê sát cửa kính hướng nắng hoặc cạnh cục nóng điều hoà sẽ chùng đai sớm hơn. Chọn chỗ kê mát và có khoảng thở phía sau là cách đơn giản để kéo dài tuổi thọ lớp đỡ.
Tự kiểm tại cửa hàng trong năm phút
Không cần tháo sofa vẫn đánh giá được khá nhiều về cấu tạo. Khi xem hàng trưng bày, làm lần lượt:
- Nhấc một đầu sofa lên chừng một gang tay: khung tốt nặng vừa phải và đầu kia không vặn xoắn; khung yếu sẽ thấy chân bên kia rời đất lệch hoặc nghe tiếng kêu.
- Ấn mạnh tay vào tay vịn và lắc nhẹ: tay vịn không được rung lắc hay lún vào trong.
- Ngồi phịch xuống ở đầu, ở giữa, ở cuối sofa: nghe có tiếng kim loại cọ, tiếng gỗ cót két không; mặt ngồi có chạm đáy không.
- Sờ qua lớp vải ở mép trước mặt ngồi và lưng: cảm thấy được cạnh thanh gỗ cứng sắc là dấu hiệu lớp đệm bọc mỏng, sau này dễ cấn.
- Lật xem mặt đáy nếu được phép: tấm vải đáy, cách bắt chân, có tem thông tin sản xuất không.
- Hỏi xem bảng cấu tạo kỹ thuật của mẫu và tờ hướng dẫn bảo quản của hãng.
Hàng trưng bày đã bị nhiều người ngồi nên là mẫu thử tốt: nếu nó vẫn chắc sau vài tháng ở showroom, đó là tín hiệu đáng tin hơn lời quảng cáo.
Câu hỏi về cấu tạo nên hỏi trước khi đặt
Ghi câu trả lời ra giấy hoặc yêu cầu ghi vào phụ lục hợp đồng, nhất là với hàng đặt theo đơn:
- Khung bằng gỗ gì, ván gì; phần nào là gỗ cứng, phần nào là ván.
- Lớp đỡ mặt ngồi và lưng là đai đàn hồi, lò xo zigzag hay lò xo túi.
- Chân bắt vào đâu, có tháo được không, sofa dài có chân giữa không.
- Bảo hành khung bao lâu, bảo hành lớp đỡ bao lâu, có tách riêng với bảo hành vải, da không.
- Nếu đặt theo đơn: cấu tạo có giống mẫu trưng bày không, hay hãng có nhiều cấp cấu tạo cho cùng một kiểu dáng.
- Hàng sản xuất ở đâu và có tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất kèm theo không.
Một số hãng có nhiều dòng cho cùng một kiểu dáng, khác nhau ở lớp đỡ hay đệm. Hỏi rõ để không so sánh nhầm một mẫu dòng thấp với một mẫu dòng cao chỉ vì trông giống nhau.
Cách đọc giấy tờ xuất xứ và nhận ra hàng gắn mác Ý được bàn ở danh mục thẩm định hàng nhập.
Câu hỏi thường gặp
Sofa khung thép có bền bằng khung gỗ không?
Khung thép làm tốt rất bền và cho dáng mảnh, nhưng cần lớp sơn chống gỉ tốt và mối hàn sạch, nhất là ở nhà gần biển hay nồm ẩm. Điểm yếu thường gặp là tiếng kêu khi kim loại cọ vào nhau; ngồi thử và lắc nhẹ để nghe trước khi mua.
Đai đàn hồi bao lâu thì chùng?
Phụ thuộc chất lượng đai, mật độ đan và cách dùng. Đai tốt, đan dày, dùng bình thường có thể giữ tốt nhiều năm; đai thưa, người ngồi nặng, hay nằm lên tay vịn sẽ nhanh chùng hơn. Hỏi bảo hành lớp đỡ và xem có thay đai riêng được không.
Sofa kêu cót két sau một thời gian là do đâu?
Thường do mối nối khung lỏng, vít chân lỏng, hoặc lò xo cọ vào khung. Thử siết lại chân trước; nếu vẫn kêu thì cần thợ mở đáy kiểm tra. Đừng cố tự tháo lớp bọc của sofa còn bảo hành vì có thể mất quyền bảo hành.
Có nên mua sofa không nhìn được cấu tạo bên trong?
Rất khó tránh, vì cấu tạo luôn bị bọc kín. Bù lại bằng cách yêu cầu bảng thông số kỹ thuật, ngồi thử hàng trưng bày, và ghi cấu tạo vào hợp đồng. Người bán từ chối ghi những thông tin này là tín hiệu nên cân nhắc.
Chân sofa cao hay thấp thì tốt hơn?
Không có chuẩn chung. Chân cao lộ sàn, dễ vệ sinh, trông nhẹ, hợp phòng nhỏ; chân thấp hoặc đế liền cho cảm giác vững, che bụi gầm nhưng khó lau. Với robot hút bụi, đo chiều cao robot và chọn khe gầm cao hơn vài phân.
Sofa đóng tại xưởng trong nước theo mẫu Ý có tốt không?
Có thể tốt nếu xưởng dùng khung, lớp đỡ và đệm đúng chất lượng, và nói rõ đây là hàng sản xuất trong nước. Lợi thế là đặt được kích thước theo phòng và bảo hành gần. Điều cần tránh là hàng đóng trong nước nhưng bán như hàng nhập từ Ý.