Chiếu sáng bếp kiểu Ý ưu tiên mặt thao tác trước: ánh sáng phải rơi đều lên mặt bếp, bồn rửa, khu nấu mà không để người nấu tự che bóng mình; sau đó mới đến đèn thả trên đảo bếp hay quầy bar và ánh sáng tạo không khí. Màu ánh sáng thường ấm vừa, khoảng 3000K, độ hoàn màu cao để nhìn đúng màu thịt cá rau củ, và nguồn sáng được che sao cho không chói trên mặt đá bóng hay cánh tủ sơn mài.
Bếp là nơi người Ý dành nhiều thời gian, và cũng là khu duy nhất trong nhà mà ánh sáng phải phục vụ công việc nghiêm túc: dao, lửa, dầu nóng. Bài này đi qua các lớp sáng của bếp kiểu Ý, đèn thả trên đảo bếp, chuyện phản chiếu trên mặt đá và sơn mài, màu ánh sáng cho thực phẩm, cách chiếu sáng bếp mở thông phòng khách và chuyện vệ sinh đèn gần khu nấu. Phần thi công dải đèn trong tủ bếp, đóng tủ, chọn phụ kiện thuộc về các trang chuyên về tủ bếp; ở đây giữ góc phong cách và ánh sáng.
Bếp Ý: ánh sáng phục vụ nấu trước, trang trí sau
Ở nhiều căn bếp Ý, đèn đẹp nhất không phải đèn quan trọng nhất. Đèn quan trọng nhất là thứ người khách ít để ý: ánh sáng dưới tủ trên chiếu xuống mặt đá, đèn rọi trên bồn rửa, đèn tích hợp trong máy hút mùi. Những nguồn sáng này nằm gần mặt thao tác, chiếu từ phía trước người đứng nấu, nên không có bóng đổ của đầu và vai lên thớt.
Lỗi điển hình của nhiều căn bếp ở Việt Nam là chỉ có một dãy đèn âm trần chạy giữa trần bếp. Khi đứng nấu quay mặt vào tường, đèn nằm sau lưng, người nấu tự che bóng lên mặt bếp đúng chỗ đang thái, đang nêm. Thêm đèn âm trần không giải quyết được; phải đưa nguồn sáng ra phía trước hoặc ngay trên mặt thao tác.
Sau khi mặt thao tác đã đủ sáng, lớp trang trí mới vào cuộc: đèn thả trên đảo bếp, đèn trong tủ kính trưng ly, dải sáng hắt dưới chân tủ dưới. Những lớp này làm bếp có không khí buổi tối khi không nấu, và giúp bếp mở hoà vào phòng khách. Nhưng nếu thiếu lớp tác vụ, đèn thả đẹp đến mấy cũng chỉ làm người nấu khó chịu.
Lớp tác vụ: mặt bếp, bồn rửa, khu nấu
Mặt bếp dưới tủ trên. Nguồn sáng gắn dưới đáy tủ trên, gần mép trước, chiếu xuống mặt đá. Đặt sát mép trước giúp ánh sáng phủ cả phần mặt bếp phía người đứng; đặt sát tường thì sáng tường hơn sáng thớt. Nguồn sáng nên được che khuất khỏi tầm mắt người ngồi ở bàn ăn hay sofa gần đó.
Bồn rửa. Thường nằm dưới cửa sổ hoặc không có tủ trên, cần một đèn rọi hoặc đèn âm trần riêng ngay phía trên, hơi lệch về phía người đứng. Rửa rau, rửa dao cần nhìn rõ.
Khu nấu. Máy hút mùi có đèn riêng; kiểm độ sáng và màu đèn của máy có hợp với các đèn khác không. Đèn máy hút mùi thường lạnh màu hơn, có thể thay nguồn sáng nếu nhà sản xuất cho phép.
Bếp không có tủ trên. Bếp kiểu Ý tối giản hay bỏ tủ trên, thay bằng kệ mở hoặc để tường trống. Khi đó, ánh sáng tác vụ đến từ đèn rọi trần đặt gần tường, chiếu xiên vào mặt bếp, hoặc đèn tường có tay vươn.
Đảo bếp. Mặt đảo dùng để sơ chế cần đèn thả đủ sáng, không chỉ đèn trang trí. Nếu đảo chủ yếu để ngồi ăn sáng, ánh sáng có thể dịu hơn.
Đèn thả trên đảo bếp và quầy bar
Đảo bếp và quầy bar là nơi đèn thả được dùng nhiều nhất trong bếp kiểu Ý. Cấu hình hay gặp là hai hoặc ba đèn cùng mẫu xếp thẳng hàng dọc theo chiều dài đảo, hoặc một đèn thanh dài. Đèn bếp nên gọn, nhẹ về thị giác, để không cản tầm nhìn từ khu nấu sang phòng khách, nhất là trong căn hộ mà bếp mở là phần trung tâm của không gian.
Độ cao treo thường cao hơn đèn bàn ăn một chút, vì người dùng đảo bếp thường đứng, và đèn treo thấp dễ va đầu khi cúi lấy đồ. Mức tham khảo là đáy đèn cách mặt đảo trong khoảng 75 đến 90 cm, chỉnh theo chiều cao người dùng chính và chiều cao trần. Kiểm bằng cách đứng ở vị trí nấu và nhìn sang phòng khách: đèn không được nằm ngay ngang tầm mắt.
Chất liệu chao ở bếp cần nghĩ tới dầu mỡ. Chao vải hút mùi và bám dầu, khó lau; chao kính trong để lộ vết dầu và bụi; chao kim loại sơn tĩnh điện hoặc kính mờ dễ lau nhất. Chao kính thổi kiểu Murano đẹp nhưng cần lau thường xuyên nếu đảo bếp gần khu nấu. Nếu bếp nấu nhiều món chiên xào kiểu Việt, ưu tiên chao dễ tháo rửa.
Mặt đá, sơn mài bóng mờ và chói phản xạ
Bếp kiểu Ý hay dùng mặt đá cẩm thạch hoặc đá nhân tạo, cánh tủ sơn mài bóng hoặc mờ. Những bề mặt bóng phản chiếu nguồn sáng như gương: đèn dưới tủ trên lộ thành những chấm sáng chói in trên mặt đá, đèn âm trần hiện thành hàng bóng tròn trên cánh tủ. Khi đứng nấu, phản xạ này đi thẳng vào mắt và che mất những gì đang đặt trên mặt bếp.
Cách giảm chói là dùng nguồn sáng có tấm khuếch tán, ánh sáng liền mạch thay vì từng chấm, và đặt nguồn sáng sao cho góc phản xạ không trùng với vị trí mắt người đứng. Mặt đá mài mờ, đá hoàn thiện kiểu da hay mặt sơn mài mờ ít phản chiếu hơn hẳn. Chọn bề mặt bếp và ánh sáng cùng lúc là cách tránh phải sửa sau.
Ở chiều tích cực, ánh sáng chiếu xiên dọc mặt đá làm vân đá nổi lên, cánh tủ sơn mài mờ có chiều sâu dưới ánh sáng ấm. Một dải sáng hắt nhẹ dưới chân tủ dưới khiến khối tủ như lơ lửng, kiểu chi tiết hay gặp trong bếp Ý đương đại. Chi tiết về các loại đá và cách chăm sóc thuộc các trang khác; điều cần nhớ ở đây là bề mặt quyết định cách bạn bố trí đèn.
Màu ánh sáng và độ hoàn màu trong bếp
Ánh sáng ảnh hưởng trực tiếp tới việc nhận biết độ chín, độ tươi của thực phẩm. Bảng dưới so sánh các lựa chọn hay gặp:
| Lựa chọn | Cảm giác | Ảnh hưởng tới thực phẩm | Hợp với |
|---|---|---|---|
| 2700K | Rất ấm, thân mật | Thịt, bánh trông hấp dẫn; rau xanh hơi ngả vàng | Đèn trang trí, đèn đảo bếp khi ăn |
| 3000K | Ấm vừa, sạch | Cân bằng, phần lớn thực phẩm lên màu tự nhiên | Lớp tác vụ bếp gia đình kiểu Ý |
| 4000K | Trung tính, rõ | Nhìn chi tiết rõ, kém ấm cúng | Bếp làm việc nhiều, bếp nhiều ánh sáng tự nhiên |
| 6500K | Trắng lạnh | Thịt cá xỉn, kém hấp dẫn; dễ nhìn sai độ chín | Không khuyên cho bếp gia đình |
| CRI 90 trở lên, R9 cao | Màu trung thực | Nhận ra thịt còn hồng, rau úa, cá kém tươi dễ hơn | Mọi nguồn sáng tác vụ trong bếp |
Điều quan trọng là mọi nguồn sáng nhìn thấy cùng lúc trong bếp nên cùng nhiệt độ màu. Bếp mở thông phòng khách mà bếp 4000K, phòng khách 2700K sẽ thấy rõ hai khối màu tách biệt.
Bếp mở thông phòng khách: tắt bếp mà vẫn giữ không khí
Căn hộ Việt Nam ngày càng nhiều bếp mở. Khi nấu xong, lớp tác vụ trong bếp nên tắt được, để lại đèn đảo bếp dịu hoặc dải sáng chân tủ làm ánh sáng nền. Như vậy từ phòng khách nhìn sang, bếp là một mảng sáng nhẹ chứ không phải một khối trắng chói như cửa hàng tiện lợi.
Muốn làm được, bếp cần ít nhất ba mạch đèn bật riêng: lớp tác vụ, đèn đảo bếp hoặc quầy bar, và ánh sáng nền hay trang trí. Bộ điều chỉnh độ sáng cho mạch đèn đảo bếp giúp chuyển nhanh giữa lúc sơ chế và lúc ngồi ăn. Nếu đèn dưới tủ có cảm biến chạm hay cảm biến chuyển động riêng, kiểm chúng không tự bật khi bạn đang muốn bếp tối.
Công tắc nên đặt ở lối vào bếp và gần đảo bếp, không dồn hết vào một chỗ. Một thói quen tốt của nhiều gia đình là bật đèn tác vụ khi nấu, tắt ngay khi xong, rồi dùng đèn nền cho cả buổi tối. Thói quen này vừa làm bếp mở dễ chịu hơn vừa giảm điện năng.
Vệ sinh và an toàn đèn gần khu nấu
Dầu mỡ bám chao và tản nhiệt. Hơi dầu bay lên bám vào chao, thân đèn và cả khe tản nhiệt của đèn LED, làm đèn nóng hơn và giảm tuổi thọ. Lau định kỳ bằng khăn ẩm với nước rửa chén pha loãng, sau khi tắt điện và chờ đèn nguội.
Hơi nước. Đèn gần bồn rửa, nồi nước sôi chịu hơi ẩm thường xuyên. Chọn đèn có cấp IP phù hợp với vị trí nếu gần nguồn nước bắn, và tránh bóng lộ trần ngay trên nồi.
Khoảng cách tới bếp nấu. Đèn thả không treo ngay trên bếp gas hay bếp từ; nhiệt và dầu làm hỏng đèn nhanh, chao vải còn có nguy cơ bén lửa. Khu nấu đã có đèn của máy hút mùi.
Dây điện và nhiệt. Dây đèn dưới tủ không đi gần ống khói hoặc thân lò nướng âm tủ. Phần đấu nối giao cho thợ điện có chuyên môn.
Kiểm định kỳ. Mỗi lần vệ sinh lớn, kiểm đèn có dấu hiệu ố vàng ở chao nhựa, mùi khét, nhấp nháy; đó là dấu hiệu bộ nguồn hoặc đèn sắp hỏng.
Câu hỏi thường gặp
Bếp nhỏ không có đảo có cần đèn thả không?
Không bắt buộc. Bếp nhỏ chữ I hay chữ L cần trước hết lớp tác vụ tốt trên mặt bếp. Nếu có quầy ăn sáng hay bàn ăn nhỏ trong bếp, một đèn thả gọn trên đó sẽ tạo không khí. Đừng treo đèn thả ở lối đi hẹp của bếp.
Đèn bếp nên dùng ánh sáng vàng hay trắng?
Ánh sáng ấm vừa khoảng 3000K là lựa chọn cân bằng cho bếp gia đình kiểu Ý: đủ rõ để nấu, đủ ấm để hợp với phòng khách. Ánh sáng trắng lạnh 6500K làm thực phẩm kém hấp dẫn và khó nhìn đúng độ chín. Quan trọng hơn màu là độ hoàn màu cao.
Đèn âm trần trong bếp có cần không?
Có ích làm ánh sáng nền để lau dọn và đi lại, nhất là bếp sâu, không có cửa sổ. Nhưng đèn âm trần không thay được ánh sáng trên mặt thao tác. Nên đặt chúng gần mép tủ, không chạy giữa trần, và tách mạch riêng.
Mặt đá bếp bị chói khi bật đèn, sửa thế nào?
Thay nguồn sáng dưới tủ bằng loại có tấm khuếch tán liền mạch, dịch nguồn sáng ra sát mép trước tủ, hoặc giảm độ sáng nếu có bộ điều chỉnh. Nếu đang chọn mặt đá mới, cân nhắc bề mặt mài mờ, ít phản chiếu hơn mặt đánh bóng.
Đèn thả đảo bếp kính Murano có hợp bếp nấu nhiều món chiên xào không?
Hợp được nếu bạn chấp nhận lau thường xuyên, vì kính trong và kính màu lộ vết dầu rõ. Treo đèn xa khu nấu, đảm bảo máy hút mùi đủ mạnh. Nếu không muốn lau nhiều, chọn đèn kính mờ hay kim loại sơn tĩnh điện cho đảo bếp, để đèn Murano cho phòng ăn.
Đèn trong máy hút mùi có thay được loại ấm hơn không?
Tuỳ máy. Một số máy dùng bóng hoặc mô-đun LED tiêu chuẩn thay được theo hướng dẫn nhà sản xuất; một số dùng linh kiện riêng chỉ đặt được từ hãng. Xem tài liệu máy và hỏi bên bảo hành trước khi tự thay để không mất quyền bảo hành.