Phòng ngủ kiểu Ý gần như không dựa vào đèn trần: ánh sáng đến từ hai đèn đầu giường bật riêng, một nguồn sáng nền dịu như đèn tường hắt lên hoặc dải sáng sau đầu giường, màu ánh sáng ấm khoảng 2700K. Phòng tắm kiểu Ý thì ngược lại, cần ánh sáng mặt đều và rõ ở gương, cộng với đèn đúng cấp bảo vệ chống nước theo từng vùng quanh vòi sen, bồn tắm.
Hai căn phòng có nhu cầu ánh sáng gần như đối lập, nhưng thường đi cùng nhau trong căn hộ với phòng tắm nằm ngay trong phòng ngủ chính. Bài này đi qua cách chiếu sáng phòng ngủ theo cách Ý, đèn đầu giường cho hai người, ánh sáng ban đêm, ánh sáng gương phòng tắm, cách phân vùng an toàn điện trong phòng tắm và cách ánh sáng làm việc với gạch khổ lớn, đá. Vật liệu, bố cục phòng ngủ và phòng tắm thuộc chuyên mục riêng; ở đây chỉ bàn ánh sáng.
Phòng ngủ: tắt đèn trần, sống bằng đèn thấp
Phòng ngủ ở nhiều căn hộ Việt có một đèn ốp trần hoặc vài đèn âm trần trắng sáng, bật lên là cả phòng như ban ngày. Phòng ngủ kiểu Ý đi theo hướng khác: nguồn sáng đặt thấp, gần người, nhiều điểm nhỏ thay vì một điểm lớn. Đèn trần nếu có chỉ dùng khi dọn phòng, xếp tủ.
Lớp nền dịu có thể đến từ đèn tường hắt lên hai bên giường, một dải sáng giấu sau tấm ốp đầu giường hắt lên tường, hoặc đèn cây hắt trần ở góc phòng. Ánh sáng chạm vào tường và trần rồi toả xuống, đủ để đi lại, thay đồ, mà không ai bị chói khi nằm nhìn lên. Đèn âm trần đặt ngay trên giường là lỗi nên tránh vì người nằm nhìn thẳng vào bóng.
Phòng ngủ kiểu Ý thường có thêm một hoặc hai điểm nhấn nhỏ: một đèn bàn trên bàn trang điểm, một đèn rọi nhẹ lên bức tranh đầu giường, một đèn trong tủ áo bật khi mở cánh. Những điểm này tạo chiều sâu cho phòng buổi tối, và đều nên bật tắt riêng để có thể chỉ để lại một nguồn sáng duy nhất trước khi ngủ.
Đèn đầu giường: đọc sách mà không làm người kia chói
Mỗi bên một đèn, một công tắc. Hai người có giờ ngủ khác nhau là chuyện bình thường. Đèn đầu giường cần bật tắt riêng từ chỗ nằm, không phải đứng dậy ra cửa.
Ánh sáng hẹp, hướng xuống. Đèn đọc sách có chao hẹp hoặc tay vươn chỉnh được, chiếu vào trang sách của người này mà không tràn sang gối người kia. Đèn bàn chao vải tròn toả rộng đẹp nhưng làm sáng cả nửa giường.
Độ cao. Nguồn sáng nên ở khoảng ngang vai khi ngồi tựa đầu giường, hơi lệch ra phía ngoài để ánh sáng rơi lên trang sách từ phía sau vai. Đèn tường lắp quá thấp bị gối che; quá cao thì đổ bóng đầu lên sách.
Đèn tường thay đèn bàn. Trong phòng ngủ căn hộ nhỏ, tab đầu giường thường chật. Đèn tường có tay vươn giải phóng mặt tab, và là cách làm quen thuộc trong khách sạn và nhà ở kiểu Ý.
Đèn điều chỉnh bằng hình học. Một số đèn Ý nhỏ cho phép xoay vỏ để che bớt bóng thay vì dùng bộ điều chỉnh điện tử, rất hợp đầu giường vì thao tác bằng một tay trong bóng tối.
Tránh bóng lộ. Kiểm từ tư thế nằm: không được nhìn thấy bóng đèn trần qua mép chao. Đây là thứ cửa hàng không cho bạn thử được, nên hỏi kích thước chao và vị trí bóng.
Ánh sáng ban đêm và màu ánh sáng
Nhiều nghiên cứu về nhịp sinh học cho thấy ánh sáng mạnh, nhiều thành phần xanh vào buổi tối có thể làm cơ thể chậm vào trạng thái buồn ngủ. Mức độ ảnh hưởng ở từng người khác nhau và phụ thuộc cường độ, thời gian tiếp xúc, nhưng khuyến nghị chung khá thống nhất: buổi tối trong phòng ngủ nên dùng ánh sáng ấm, dịu, đặt thấp. Bài này không đưa lời khuyên y tế; ai có vấn đề giấc ngủ nên hỏi bác sĩ.
Về thực hành, đèn đầu giường và lớp nền phòng ngủ thường chọn 2700K, một số người thích thấp hơn nữa cho đèn ngủ. Đèn có tính năng ấm dần khi giảm độ sáng rất hợp phòng ngủ: mức sáng cao để đọc thì rõ, mức thấp trước khi ngủ thì ngả vàng như ánh nến.
Lối đi ban đêm từ giường tới phòng tắm là chi tiết hay bị quên. Một đèn chân tường mờ hoặc dải sáng thấp dưới gầm giường, bật bằng cảm biến chuyển động, giúp đi lại mà không phải bật đèn lớn làm thức giấc người còn lại. Ánh sáng này nên rất dịu và ấm, đủ để thấy sàn.
Phòng tắm kiểu Ý: ánh sáng gương và gương mặt
Phòng tắm kiểu Ý thường dùng gạch khổ lớn, tủ lavabo treo, gương lớn, ít chi tiết. Trong không gian tối giản ấy, ánh sáng ở gương là thứ quan trọng nhất, vì đó là nơi cạo râu, trang điểm, chăm da. Ánh sáng tốt ở gương là ánh sáng chiếu từ phía trước mặt, đều hai bên, không có bóng dưới mắt và dưới cằm.
Cấu hình hay gặp: hai đèn tường hai bên gương ngang tầm mặt, hoặc dải sáng khuếch tán chạy dọc hai cạnh gương, hoặc gương có đèn tích hợp viền sáng. Một đèn rọi duy nhất trên đỉnh gương chiếu xuống là kiểu phổ biến nhưng kém nhất cho việc soi mặt, vì tạo bóng sâu ở hốc mắt. Độ hoàn màu cao giúp nhìn đúng màu da và màu mỹ phẩm.
Ngoài gương, phòng tắm cần lớp nền cho cả phòng và có thể thêm một điểm nhấn: dải sáng trong hốc tường đựng đồ, đèn hắt dưới tủ lavabo treo làm tủ như lơ lửng, ánh sáng chiếu xiên dọc bức tường ốp đá. Phòng tắm nhỏ không cần nhiều; hai nguồn sáng tốt hơn bốn nguồn sáng tạm bợ.
Vùng an toàn và cấp IP trong phòng tắm
Ở châu Âu, phòng tắm được chia vùng theo khoảng cách tới nguồn nước trong tiêu chuẩn lắp đặt điện IEC 60364-7-701 và các tiêu chuẩn quốc gia tương ứng. Bảng dưới tóm tắt nguyên lý phổ biến; quy chuẩn áp dụng ở Việt Nam và từng công trình có thể khác, thợ điện là người quyết định cuối cùng:
| Vùng | Phạm vi khái quát | Yêu cầu thường gặp với đèn |
|---|---|---|
| Vùng 0 | Bên trong bồn tắm, khay tắm | Chống ngâm nước, điện áp cực thấp an toàn; hiếm khi lắp đèn ở đây |
| Vùng 1 | Phía trên bồn tắm, khay tắm, tới một độ cao nhất định | Chống nước bắn, thường từ IPX4 trở lên, cao hơn nếu có tia nước |
| Vùng 2 | Dải bao quanh vùng 1 một khoảng cách nhất định | Thường từ IPX4 trở lên |
| Ngoài các vùng | Phần còn lại của phòng tắm | Có thể dùng đèn cấp thấp hơn nếu không bị nước bắn và hơi nước đọng trực tiếp |
Phòng tắm ở Việt Nam thường là phòng tắm ướt không vách ngăn, nước bắn khắp sàn và tường, hơi nước đọng nhiều. Trong thực tế, chọn đèn chống nước cho gần như toàn bộ phòng tắm kiểu này là lựa chọn an toàn hơn so với tính vùng sát sao. Công tắc đặt ngoài phòng tắm hoặc xa vòi nước, và mạch phòng tắm nên có thiết bị chống dòng rò.
Gạch khổ lớn, đá và ánh sáng chiếu xiên
Gạch khổ lớn và đá ốp tường trong phòng tắm kiểu Ý đẹp nhất khi được ánh sáng chiếu xiên dọc bề mặt, làm hiện vân đá và độ phẳng của mảng tường. Một dải sáng giấu trong khe trần sát tường hoặc dưới hốc kệ tạo hiệu ứng này. Nhưng ánh sáng xiên là con dao hai lưỡi: mặt gạch không phẳng, đường ron lệch, vết vữa sẽ lộ rõ hơn bao giờ hết.
Gạch và đá đánh bóng phản chiếu đèn như gương, phòng tắm nhỏ có thể trở nên chói khi mọi bề mặt cùng phản chiếu. Chọn nguồn sáng khuếch tán, tránh bóng lộ, và cân nhắc gạch mặt mờ cho tường phía đối diện gương. Gạch màu tối hấp thụ nhiều ánh sáng, phòng tắm ốp tối cần nguồn sáng mạnh hơn hoặc nhiều hơn.
Ánh sáng ấm 2700K đến 3000K hợp với đá và gỗ trong phòng tắm thư giãn buổi tối, nhưng có thể làm việc soi mặt buổi sáng kém chính xác. Một cách giải quyết là đèn gương 3000K độ hoàn màu cao bật riêng, còn lớp nền và điểm nhấn để ấm hơn, có điều chỉnh độ sáng nếu thiết bị cho phép dùng trong phòng tắm.
Lỗi hay gặp khi chiếu sáng phòng ngủ và phòng tắm
Đèn âm trần trên giường. Người nằm nhìn thẳng vào bóng, chói nhất là khi vừa thức dậy. Dời đèn ra mép phòng hoặc thay bằng đèn tường hắt lên.
Một công tắc cho cả phòng ngủ. Muốn tắt đèn phải ra tận cửa, người đọc sách làm người kia mất ngủ. Mỗi lớp sáng và mỗi bên giường nên có công tắc riêng.
Đèn gương chỉ chiếu từ trên đỉnh. Gương mặt có bóng ở hốc mắt và dưới cằm, trang điểm hay cạo râu đều khó. Thêm nguồn sáng hai bên hoặc dùng gương có dải sáng hai cạnh.
Đèn thường trong phòng tắm ướt. Đèn trong nhà cấp IP20 đặt gần vòi sen là rủi ro điện thật. Phòng tắm không vách ngăn nên chọn đèn chống nước cho phần lớn vị trí.
Ánh sáng lạnh trong phòng ngủ. Đèn 6500K làm phòng ngủ giống phòng khám, da bọc giường và gỗ mất màu. Chuyển sang 2700K cho các đèn dùng buổi tối.
Quên lối đi ban đêm. Không có đèn chân tường, người dậy đêm phải bật đèn lớn hoặc đi trong tối. Một đèn cảm biến dịu giải quyết chuyện này với chi phí nhỏ.
Câu hỏi thường gặp
Phòng ngủ có cần đèn trần không?
Không bắt buộc. Nhiều phòng ngủ kiểu Ý chỉ có đèn đầu giường, đèn tường hoặc đèn cây hắt trần. Nếu đã có đèn trần, nên dùng nó cho lúc dọn phòng và tách mạch với các đèn khác. Đèn trần đặt ngay trên giường là vị trí nên tránh vì người nằm nhìn thẳng vào.
Đèn đầu giường nên dùng đèn bàn hay đèn tường?
Đèn tường có tay vươn tiết kiệm mặt tab, chiếu đúng chỗ, hợp phòng nhỏ. Đèn bàn dễ thay đổi, không cần đi dây, hợp nhà thuê hoặc người hay đổi bố trí. Điều quan trọng hơn là mỗi bên có công tắc riêng và ánh sáng không tràn sang người nằm cạnh.
Có nên dùng đèn ngủ ánh sáng xanh dương hay đỏ không?
Đèn ngủ màu sắc mạnh không cần thiết với người lớn; một đèn ấm rất dịu đặt thấp đã đủ. Một số người thấy ánh sáng đỏ mờ dễ chịu khi đi lại ban đêm. Nếu có băn khoăn về giấc ngủ, nên hỏi bác sĩ thay vì dựa vào màu đèn.
Đèn chùm có treo được trong phòng tắm không?
Có thể ở phòng tắm rộng, trần cao, đặt ngoài các vùng gần nguồn nước và đèn có cấp bảo vệ phù hợp với hơi ẩm. Với phòng tắm căn hộ nhỏ và ướt, đèn chùm thuỷ tinh nhiều chi tiết vừa khó đạt yêu cầu an toàn vừa khó vệ sinh. Hỏi thợ điện trước khi chọn.
Gương có đèn LED tích hợp có thay được ánh sáng hai bên không?
Gương viền sáng hoặc gương có dải sáng hai cạnh cho ánh sáng phía trước mặt khá đều, thường đủ cho soi mặt. Kiểm độ hoàn màu, nhiệt độ màu và cấp IP của gương. Gương chỉ có dải sáng ở cạnh trên thì giống đèn rọi đỉnh, vẫn tạo bóng ở hốc mắt.
Phòng tắm không cửa sổ thì nên chọn ánh sáng gì?
Phòng tắm kín cần lớp nền đủ sáng để không có cảm giác bí, cộng với ánh sáng gương tốt. Ánh sáng chiếu lên trần hoặc dọc tường sáng màu làm phòng có cảm giác rộng hơn. Đèn nên có cấp IP phù hợp với hơi ẩm, và phòng cần quạt hút đủ mạnh để giảm hơi nước đọng lên đèn.