Trong căn hộ theo phong cách Ý, đá marble hợp nhất ở những chỗ người ta nhìn và chạm nhẹ: mặt bàn trà, bàn bên, mặt tủ thấp, mảng ốp tường sau sofa hoặc đầu giường, mặt lavabo ít dùng. Nó kém hợp ở mặt bếp nấu hằng ngày và sàn lối vào, vì marble là đá vôi kết tinh: axit trong chanh, giấm, nước ngọt làm mặt đá mờ đi, dầu và cà phê thấm thành vết.
Ở những chỗ đó, nhiều nhà thiết kế Ý hiện nay chọn đá nung kết, đá thạch anh nhân tạo hoặc gạch gốm khổ lớn in vân đá — vẫn giữ vẻ marble mà bớt lo. Bài này không bàn địa chất hay vùng mỏ, mà bàn chuyện dùng: đặt marble ở đâu trong một căn hộ 70–100 m², chọn bề mặt nào, khi nào nên dùng vật liệu thay thế, và tránh những lỗi khiến căn hộ trông nặng nề thay vì thanh lịch.
Vì sao marble gắn liền với nội thất Ý
Ý có những vùng đá nổi tiếng thế giới như Carrara ở Toscana với đá trắng vân xám, cùng các dòng trắng vân đậm thường được gọi là Calacatta hay Statuario; vùng Lazio quanh Tivoli với đá travertine màu kem có lỗ rỗng tự nhiên. Từ đền đài La Mã tới nhà thờ Phục Hưng, đá là vật liệu kiến trúc chính, và nghề chế tác đá vẫn còn sống ở các xưởng Ý hôm nay. Vì vậy, một mặt bàn đá vân xám, một chiếc bàn trà travertine, gần như là chữ ký của phong cách Ý.
Trong nội thất Ý hiện đại, đá được dùng tiết chế hơn nhiều so với hình dung "nhà toàn đá" ở Việt Nam. Một chiếc bàn ăn mặt đá trên chân kim loại mảnh, một mặt tủ thấp, một mảng ốp nhỏ cạnh lò sưởi — thường là đủ. Đá đóng vai trò điểm nặng của căn phòng, cân lại với gỗ, da và vải. Khi phủ đá từ sàn lên tường lên trần, không gian trở nên lạnh và vang, xa với tinh thần Ý.
Phần địa chất, cấu tạo khoáng và cách nhận đá thật – đá nhân tạo, chăm sóc vết ố chuyên sâu là chủ đề của các trang chuyên về đá; ở đây chỉ dừng ở góc dùng đá trong một căn hộ kiểu Ý.
Đặt marble ở đâu trong căn hộ: bảng gợi ý
Bảng dưới xếp các vị trí hay gặp theo mức độ hợp với marble tự nhiên, dựa trên tần suất chạm, tiếp xúc axit, dầu và va đập:
| Vị trí | Mức hợp với marble | Lý do | Nếu muốn vẻ đá mà ít lo |
|---|---|---|---|
| Bàn trà, bàn bên, mặt tủ thấp | Rất hợp | Ít axit, ít dầu, dễ lót cốc | — |
| Ốp tường sau sofa, đầu giường | Rất hợp | Chỉ để nhìn, không chịu lực | Gốm khổ lớn vân đá cho mảng rộng |
| Mặt lavabo, bàn trang điểm | Hợp nếu chăm | Kem đánh răng, mỹ phẩm, nước hoa có thể để vết | Đá thạch anh nhân tạo, đá nung kết |
| Bàn ăn gia đình | Hợp nếu chấp nhận vết | Nước chanh, giấm, nước mắm, rượu vang để vết mờ | Đá nung kết hoặc marble mài mờ đã chống thấm |
| Mặt bếp nấu hằng ngày | Kém hợp | Axit, dầu mỡ, nhiệt, dao thớt | Đá nung kết, thạch anh nhân tạo, thép không gỉ |
| Sàn lối vào, sàn bếp | Kém hợp | Cát dưới dép làm xước, nước lau có chất tẩy | Gạch gốm khổ lớn, đá granite mài mờ |
Bảng không có nghĩa là cấm. Nhiều gia đình Ý dùng mặt bếp marble và chấp nhận nó "già" theo năm tháng với những vết mờ, vết ố như một phần của căn bếp. Câu hỏi là bạn có chấp nhận như vậy không. Nếu muốn mặt bếp luôn như mới, marble không phải lựa chọn.
Một điều nữa: căn hộ chung cư Việt Nam có giới hạn tải trọng sàn và lối vận chuyển hẹp. Tấm đá lớn rất nặng, và một mặt bàn dài có thể không vào nổi thang máy. Kiểm tra kích thước thang và lối đi trước khi chốt.
Bề mặt đá quyết định cảm giác "Ý" và độ bền
Bóng gương. Bề mặt kinh điển, phản chiếu ánh sáng, vân đá rõ và sâu. Nhưng vết axit hiện thành vùng mờ rất dễ thấy trên mặt bóng. Hợp cho ốp tường, mặt tủ ít dùng.
Mài mờ (honed). Bề mặt mịn mà không bóng, được dùng nhiều trong nội thất Ý đương đại vì vẻ trầm và vì vết axit, vết xước nhỏ khó thấy hơn. Đổi lại, mặt mờ có thể dễ thấm hơn nếu không được chống thấm kỹ. Hợp cho bàn ăn, mặt lavabo.
Mặt da, mặt chải. Bề mặt có độ gợn nhẹ như da, sờ ấm tay, che vết rất tốt. Thường dùng cho mặt bàn và mặt bếp ở các dự án muốn giữ đá tự nhiên mà giảm lo âu. Cần lau kỹ vì bụi bẩn có thể đọng trong độ gợn.
Travertine trám hoặc để lỗ. Travertine có lỗ rỗng tự nhiên; khi làm mặt bàn thường được trám kín bằng nhựa hoặc xi măng màu. Để lỗ thì đẹp mộc nhưng bám bẩn. Travertine đang được dùng nhiều cho bàn trà, bàn bên trong phong cách Ý đương đại.
Cạnh bàn. Cạnh vát, cạnh bo tròn, cạnh dày ghép (hai tấm dán thành cạnh dày) thay đổi hẳn vẻ ngoài. Cạnh vuông sắc dễ mẻ khi va; cạnh bo nhẹ an toàn hơn cho nhà có trẻ nhỏ.
Ba vật liệu thay marble hay gặp trong đồ Ý
Khi marble không hợp, ba vật liệu sau thường được dùng. Cả ba đều có những dòng do nhà máy Ý sản xuất, nhưng cũng được sản xuất ở nhiều nước khác:
| Vật liệu | Cấu tạo | Mạnh | Yếu |
|---|---|---|---|
| Đá nung kết (sintered stone) | Bột khoáng, đất sét, đá nghiền ép dưới áp lực cao và nung ở nhiệt độ rất cao | Chịu nhiệt, chịu axit, không thấm, bền màu dưới nắng, có tấm rất mỏng và khổ lớn | Cạnh dễ mẻ khi va; cắt, khoét cần thợ có kinh nghiệm; vân in có khi không chạy qua cạnh |
| Đá thạch anh nhân tạo (quartz) | Hạt thạch anh trộn nhựa polyme và bột màu, ép thành tấm | Không thấm, chịu xước tốt, màu đồng đều, dễ chăm | Nhựa kết dính kém chịu nhiệt (nồi nóng để vết), một số dòng ngả màu khi gặp nắng trực tiếp lâu ngày |
| Gạch gốm khổ lớn in vân đá | Gốm porcelain ép, in kỹ thuật số vân đá lên mặt | Rẻ hơn, nhẹ hơn, chịu nước, hợp cho sàn và tường diện tích lớn | Nhìn gần thấy vân lặp; mạch ghép; ít dùng làm mặt bàn rời |
Đá thạch anh nhân tạo có một lưu ý về an toàn lao động: bụi khi cắt, mài chứa nhiều silic tinh thể, gây hại phổi cho thợ nếu không có biện pháp bảo hộ và cắt ướt. Với người dùng cuối thì mặt đá đã hoàn thiện không có rủi ro này, nhưng nên chọn đơn vị gia công làm đúng quy trình.
Vẻ ngoài của đá nung kết cao cấp hiện rất gần đá thật khi nhìn từ một mét. Nhìn gần, vân in không có chiều sâu như vân đá tự nhiên, và đôi khi lặp lại giữa các tấm cùng mã. Nếu bạn yêu marble vì chiều sâu của vân, hãy dùng marble thật ở chỗ nhìn gần (bàn trà) và vật liệu thay thế ở chỗ chịu lực (mặt bếp).
Mặt đá cần chân và khung đỡ đúng
Một mặt bàn đá là vật nặng và giòn: nặng nên cần chân chắc, giòn nên cần được đỡ đều. Trong đồ Ý, mặt đá thường đặt trên chân kim loại sơn tĩnh điện, chân gỗ đặc hoặc một khối chân trung tâm, với tấm đỡ hoặc khung phụ ở dưới để phân tải. Đá dài mà chỉ đỡ ở hai đầu, phần giữa không có gì, có thể nứt khi có người tì mạnh hoặc khi vận chuyển nghiêng.
Với bàn chân trung tâm (một trụ hoặc một khối ở giữa), cần chú ý độ đua của mặt: mặt càng rộng so với chân, càng dễ bập bênh khi tì vào mép. Hãng làm tốt tính toán khối lượng chân, đế chân, vị trí tâm để bàn đứng vững ngay cả khi một người ngồi tì tay lên mép. Khi xem bàn ở cửa hàng, thử ấn mạnh vào mép xem có nghiêng không.
Mặt đá nung kết rất mỏng thường được dán lên tấm đỡ bằng vật liệu khác (gỗ dán, nhôm tổ ong, kính) để tăng độ cứng. Cạnh mà bạn nhìn thấy dày vài centimét có thể là phần ghép. Điều này không sai, nhưng nên biết để hiểu vì sao cạnh có đường ghép mảnh và vì sao không nên va mạnh vào cạnh. Khi chuyển nhà, mặt đá luôn phải được vận chuyển đứng, chèn chắc, không nằm ngang trên nền xe xóc.
Lỗi hay gặp khi làm căn hộ "kiểu Ý" bằng đá
Lỗi phổ biến nhất là dùng quá nhiều đá vân đậm. Sàn, tường, quầy bar, mặt bếp đều vân xám đậm khiến mắt không có chỗ nghỉ, căn hộ nhỏ trông chật và lạnh. Trong nhà Ý, khi đã có một mặt đá vân mạnh, các bề mặt xung quanh thường trơn và trầm: tường sơn màu ấm, gỗ vân nhẹ, vải mộc.
Lỗi thứ hai là chọn đá chỉ bằng ảnh. Cùng một tên thương mại, mỗi tấm đá có vân khác nhau; một mặt bàn đẹp phụ thuộc vào phần nào của tấm được cắt. Với món quan trọng như bàn ăn hay mặt tủ lớn, nên đề nghị được xem tấm đá thật hoặc ảnh chụp chính tấm sẽ dùng, và duyệt vị trí cắt.
Lỗi thứ ba là quên ánh sáng. Marble bóng dưới đèn rọi gắn trần trực tiếp sẽ phản chiếu những đốm chói, làm lộ mọi vết mờ. Đèn chiếu gián tiếp, đèn thả có chụp khuếch tán làm đá trông mềm và sang hơn. Ánh sáng nhiệt độ màu ấm vừa phải giữ được màu kem của đá trắng thay vì làm nó xanh xám.
Lỗi cuối cùng là bỏ qua bảo vệ: không chống thấm, không lót cốc, lau bằng chất tẩy có tính axit hoặc kiềm mạnh. Vài thói quen nhỏ từ ngày đầu giúp mặt đá giữ đẹp nhiều năm; phần kỹ thuật tẩy ố chuyên sâu thuộc về các trang chuyên đá.
Một căn hộ giả định: phân bổ đá cho 85 m²
Để dễ hình dung, đây là một ví dụ giả định về cách phân bổ đá và vật liệu thay thế trong một căn hộ hai phòng ngủ theo phong cách Ý tối giản:
- Phòng khách: bàn trà travertine trám, mặt tủ thấp marble trắng vân xám mài mờ; tường sơn màu kem, sàn gỗ sồi kỹ thuật. Không ốp đá tường.
- Phòng ăn liền bếp: bàn ăn mặt đá nung kết vân giống Calacatta trên chân thép sơn tĩnh điện; mặt bếp đá thạch anh nhân tạo màu xám ấm trơn; ốp tường bếp bằng chính tấm đá nung kết cùng loại với mặt bàn để liền mạch.
- Phòng ngủ chính: mảng ốp đầu giường bằng gạch gốm khổ lớn vân marble nhạt, hai tab đầu giường mặt đá nhỏ.
- Phòng tắm: mặt lavabo marble mài mờ đã chống thấm, sàn và tường gạch gốm khổ lớn mặt mờ chống trơn.
- Lối vào: gạch gốm khổ lớn chịu mài mòn, không dùng đá mềm.
Kết quả là căn hộ có ba bốn điểm đá thật ở đúng chỗ người ta nhìn gần, còn những bề mặt chịu lực dùng vật liệu bền hơn. Vẻ Ý nằm ở sự tiết chế đó, không ở số mét vuông đá.
Câu hỏi thường gặp
Marble trắng có bị ố vàng trong căn hộ ẩm không?
Có thể, do nhiều nguyên nhân: nước thấm mang theo khoáng sắt trong đá hoặc trong vữa lót, keo dán không phù hợp, hoặc chất tẩy rửa. Chống thấm đúng loại, dùng keo dán dành cho đá trắng và lau bằng dung dịch trung tính giúp giảm rủi ro. Vết đã có thì nên hỏi thợ chuyên đá.
Bàn ăn mặt đá marble có cần chống thấm định kỳ không?
Thường cần, vì marble có độ xốp nhất định, nhất là bề mặt mài mờ. Tần suất tuỳ loại đá, loại chất chống thấm và mức độ sử dụng. Cách kiểm đơn giản là nhỏ vài giọt nước: nếu nước thấm làm sẫm đá trong vài phút, đã tới lúc chống thấm lại.
Đá nung kết có thay được marble hoàn toàn không?
Về công năng thì đá nung kết vượt marble ở chịu nhiệt, chịu axit và không thấm. Về cảm giác, vân in chưa có chiều sâu và độ ấm tay như đá tự nhiên khi nhìn và sờ gần. Nhiều nhà kết hợp: đá thật ở chỗ ngắm, đá nung kết ở chỗ dùng.
Travertine có hợp với khí hậu Việt Nam không?
Travertine dùng trong nhà, đã trám lỗ và chống thấm, hợp với khí hậu Việt Nam. Nó vẫn là đá vôi nên nhạy với axit như marble. Travertine để lỗ dùng làm mặt bàn sẽ bám bụi, vụn thức ăn; nên chọn loại đã trám cho bàn ăn và bàn trà.
Mặt bàn đá dày bao nhiêu là hợp cho căn hộ?
Mặt bàn marble thường dày vài centimét; đá nung kết có tấm mỏng hơn nhiều và thường được dán lên tấm đỡ. Mặt dày trông sang nhưng rất nặng, cần chân bàn chắc và kiểm tra lối vận chuyển. Nhiều mặt bàn kiểu Ý dùng tấm mỏng ghép cạnh dày để vừa nhẹ vừa có vẻ chắc.
Có nên ốp đá marble cả mảng tường phòng khách căn hộ nhỏ không?
Có thể nếu chọn đá vân nhẹ, màu sáng và giữ các bề mặt khác trơn. Với căn hộ nhỏ, một mảng ốp vừa phải sau sofa hoặc kệ tivi thường đẹp hơn ốp kín tường. Cần kiểm tra tường chịu được tải trọng đá và dùng phương pháp ốp phù hợp.