Da aniline là da chỉ được nhuộm thấm bằng thuốc nhuộm hoà tan, không phủ lớp màu đục lên bề mặt, nên giữ nguyên thớ và vết tự nhiên, sờ rất mềm nhưng dễ thấm nước, dễ ố và bạc màu khi gặp nắng. Da semi-aniline có thêm một lớp phủ mỏng chứa chút sắc tố để đều màu và chống bẩn hơn. Da phủ màu (pigmented, còn gọi là da bảo vệ) được phủ một lớp màu đục khá dày, đều màu, dễ lau nhất nhưng mất đi phần lớn cảm giác da thật.
Ba cái tên này xuất hiện trên hầu hết bảng mẫu da của các hãng sofa Ý, và chúng nói về lớp hoàn thiện, không nói da tốt hay xấu. Một tấm da bò đẹp vẫn có thể được làm thành da phủ màu, còn một tấm da nhiều vết thì gần như không ai dám để aniline. Hiểu ba lớp hoàn thiện giúp bạn chọn đúng loại cho nhà mình: nhà có trẻ nhỏ và mèo khác hẳn căn hộ của hai người đi làm cả ngày.
Lớp hoàn thiện là gì và vì sao nó quyết định tính cách của tấm da
Sau khi thuộc (biến da sống thành da không thối rữa) và nhuộm, tấm da còn phải qua công đoạn hoàn thiện bề mặt. Đây là lúc xưởng thuộc quyết định bề mặt da sẽ để trần, phủ một lớp trong suốt mỏng, hay phủ một lớp màu đục. Lớp này giống như lớp sơn trên gỗ: không phủ thì thấy rõ vân, dễ thấm; phủ dày thì bền, dễ chùi nhưng nhìn và sờ đều "nhựa" hơn.
Vì vậy, cùng một con bò, cùng một xưởng thuộc ở Ý, có thể ra ba sản phẩm rất khác nhau. Da aniline cần tấm da sống gần như không vết, vì mọi vết xước do hàng rào, vết côn trùng đốt, nếp nhăn ở cổ đều hiện ra. Da phủ màu thì cho phép dùng tấm da có khuyết tật, vì lớp phủ (đôi khi kèm mài nhẹ mặt và dập vân giả) che được gần hết. Đó là lý do da aniline thường ở dòng cao nhất của một hãng, nhưng "cao nhất" ở đây nghĩa là hiếm và đòi hỏi, không có nghĩa là bền nhất.
Khi đọc bảng mẫu của các hãng Ý, bạn sẽ gặp các chữ như pelle anilina, semianilina, pigmentata, hoặc các tên thương mại riêng của từng hãng cho từng dòng da. Tên thương mại không theo chuẩn nào, nên câu cần hỏi luôn là: dòng da này hoàn thiện kiểu gì, có lớp phủ màu hay không, dày bao nhiêu milimét.
So sánh ba lớp hoàn thiện trong một bảng
Bảng dưới gom những khác biệt người dùng cảm nhận được hằng ngày. Đây là xu hướng chung; từng dòng da cụ thể có thể lệch một chút tuỳ cách xưởng thuộc xử lý:
| Tiêu chí | Aniline | Semi-aniline | Da phủ màu |
|---|---|---|---|
| Lớp phủ bề mặt | Không có hoặc chỉ một lớp sáp, dầu rất mỏng | Lớp phủ mỏng có ít sắc tố | Lớp màu đục dày, thường kèm lớp phủ bóng hoặc mờ |
| Thấy thớ, lỗ chân lông | Rõ toàn bộ | Còn thấy khá rõ | Gần như không thấy, có khi là vân dập |
| Cảm giác tay | Mềm, ấm, hơi "dính tay" | Mềm, mượt | Trơn, mát, đều |
| Giọt nước rơi lên | Thấm vào, sẫm màu | Đọng lại vài giây rồi thấm chậm | Đọng thành giọt, lau là hết |
| Ánh nắng | Bạc màu nhanh nếu nắng chiếu thẳng | Bạc chậm hơn | Bền màu nhất |
| Thay đổi theo thời gian | Lên "nước" (patina), sẫm dần ở chỗ tay chạm | Ít đổi | Gần như giữ nguyên, khi hỏng thì bong lớp phủ |
| Hợp với | Người thích da biến đổi, nhà ít trẻ nhỏ, ít nắng | Phần đông gia đình | Nhà có trẻ nhỏ, thú cưng, nơi nhiều người ngồi |
Cột giữa là lý do semi-aniline chiếm phần lớn sofa da Ý bán ra: nó giữ được phần nhiều vẻ tự nhiên mà không bắt chủ nhà phải lo mỗi lần làm đổ cốc nước. Nếu đang phân vân mà không có lý do rõ ràng để chọn hai đầu, semi-aniline thường là lựa chọn an toàn.
Lưu ý cột cuối: da phủ màu rất bền khi còn nguyên, nhưng khi lớp phủ nứt hoặc bong (thường do khô, do cọ xát lâu ngày ở tay vịn) thì phải phục hồi lại lớp màu, không chỉ lau dưỡng như da aniline.
Tự kiểm lớp hoàn thiện ngay tại cửa hàng
Không cần dụng cụ, chỉ cần một mẫu da (hoặc chỗ khuất của sản phẩm trưng bày, sau khi xin phép người bán) và vài phút quan sát:
- Nhìn gần dưới ánh sáng xiên. Da aniline và semi-aniline thấy rõ lỗ chân lông phân bố không đều, có chỗ nhăn tự nhiên. Vân lặp đi lặp lại đều tăm tắp như in là dấu hiệu của vân dập trên da phủ màu.
- Ấn ngón tay rồi nhả. Da aniline đổi màu nhẹ ở chỗ ấn (sáng lên hoặc sẫm lại) rồi trở về sau vài giây; da phủ màu gần như không đổi.
- Xin thử một giọt nước ở mặt sau mẫu da hoặc mẫu rời. Thấm ngay là aniline; đọng vài giây rồi thấm là semi-aniline; đọng thành giọt là có lớp phủ.
- Nhìn mép cắt của mẫu da. Lớp phủ màu dày thường thấy như một đường mỏng khác màu ở mặt trên mép cắt; da aniline thì màu thấm đều vào bên trong.
- Gập mẫu da lại. Da phủ màu gập mạnh đôi khi thấy lớp phủ hơi trắng ở nếp gấp; da aniline gập thấy thớ da giãn ra tự nhiên.
- Hỏi thẳng và ghi lại câu trả lời vào phiếu đặt hàng: tên dòng da, kiểu hoàn thiện, độ dày, xuất xứ tấm da (thuộc ở đâu). Ghi rõ trên giấy giúp đối chiếu khi nhận hàng.
Phép thử nước không nên làm trên mặt trước của sản phẩm trưng bày, vì với aniline nó có thể để lại vệt. Người bán đàng hoàng thường có sẵn mẫu rời để khách thử.
Da aniline trong khí hậu Việt Nam: đẹp nhưng phải chấp nhận gì
Nắng là kẻ thù số một. Một chiếc sofa aniline đặt cạnh cửa kính hướng tây có thể bạc hẳn phần lưng tựa sau một mùa hè, trong khi mặt ngồi khuất nắng vẫn đậm. Căn hộ Việt thường có ban công kính lớn, nên vị trí đặt sofa quan trọng ngang với chọn da. Rèm mỏng chắn nắng chiều là gần như bắt buộc.
Mồ hôi và dầu da. Mùa nóng, người ngồi sofa mặc quần áo mỏng, cánh tay và gáy tì vào da nhiều giờ. Da aniline hút dầu và mồ hôi, tạo vùng sẫm màu ở tay vịn và tựa đầu. Người thích aniline coi đó là "nước da"; người thích đều màu sẽ khó chịu. Hãy biết mình thuộc nhóm nào trước khi chọn.
Nồm ẩm và nấm mốc. Da không có lớp phủ hút ẩm nhanh hơn trong những tuần nồm ở miền Bắc. Nếu phòng đóng kín, không điều hoà, không hút ẩm, mặt da có thể lên đốm mốc trắng. Đây không phải lỗi của tấm da mà là lỗi của độ ẩm phòng; cách xử lý thuộc phần bảo quản, nhưng khi chọn cần tính trước.
Điều hoà làm khô da. Ngược lại, sofa đặt ngay dưới luồng gió điều hoà chạy cả ngày bị khô nhanh, da cứng dần và dễ nứt ở nếp gấp. Cả ba loại da đều chịu ảnh hưởng, nhưng aniline lộ ra sớm hơn vì không có lớp phủ giữ ẩm.
Vết xước tự lành một phần. Đổi lại, vết móng tay xước nhẹ trên da aniline tốt thường mờ đi khi xoa bằng đầu ngón tay, vì dầu trong da lan ra. Trên da phủ màu, vết xước đã cắt qua lớp phủ thì không tự mất.
Da phủ màu không phải là "da kém"
Ở Việt Nam có một định kiến rằng da phủ màu là da rẻ, da "công nghiệp". Điều đó chỉ đúng một nửa. Đúng là lớp phủ cho phép dùng tấm da nhiều khuyết tật hơn, và phần lớn sofa da giá thấp trên thị trường là da phủ màu dày, đôi khi là da lớp dưới được phủ và dập vân. Nhưng nhiều hãng Ý dùng da phủ màu mỏng, chất lượng cao cho các dòng hướng tới gia đình có trẻ nhỏ, xe hơi, du thuyền, nhà hàng, khách sạn: những nơi cần chịu cọ xát và dễ làm sạch.
Cái cần quan tâm là lớp phủ dày hay mỏng và nền da bên dưới là gì. Lớp phủ mỏng trên da nguyên tấm vẫn mềm, vẫn thở được phần nào. Lớp phủ dày như một màng nhựa trên da lớp dưới thì sờ cứng, mùa hè ngồi nóng lưng và khi bong thì bong cả mảng. Hai thứ này đều được gọi chung là "da phủ màu" trên bảng mẫu, nên đừng dừng ở cái tên.
Một tiêu chí thực tế: ngồi lên mẫu sofa khoảng năm phút trong phòng không bật điều hoà. Da có lớp phủ dày sẽ cho cảm giác bí, dính lưng rõ hơn nhiều so với semi-aniline. Với khí hậu nóng ẩm, cảm giác này đáng giá hơn mọi lời giới thiệu.
Màu da và lớp hoàn thiện: chọn tông nào cho nhà nhiều nắng, nhiều bụi
Lớp hoàn thiện và màu da đi cùng nhau. Da aniline màu sáng như kem, xám tro, xanh nhạt là tổ hợp khó nhất: mọi vết dầu, vết nước, vết bạc nắng đều hiện rõ trên nền sáng không có lớp phủ che. Cùng màu đó trên semi-aniline đã dễ sống hơn nhiều, và trên da phủ màu thì gần như không đáng lo về vết bẩn, chỉ lo về vết xước đứt lớp phủ để lộ nền.
Các tông đất như nâu da bò, cognac, nâu thuốc lá, xanh rêu sẫm là những màu "tha thứ" nhất cho da aniline và semi-aniline: vùng sẫm màu do tay chạm, vết nước nhẹ hoà vào nền và trở thành một phần của vẻ ngoài. Không phải ngẫu nhiên mà những chiếc ghế bành da kinh điển của Ý hay được giới thiệu bằng các tông này.
Màu đen và màu trắng ở hai đầu lại có vấn đề riêng: da đen phủ màu để lộ bụi mịn và vết xước trắng, da trắng thì lộ vết quần jean phai màu, vết bút. Ở thành phố nhiều bụi như Hà Nội hay Thành phố Hồ Chí Minh, căn hộ mở cửa ban công thường xuyên, một tông trung gian thường đỡ vất vả nhất. Nếu bạn mê một màu khó, hãy coi việc chọn lớp hoàn thiện có phủ là cách "bảo hiểm" cho màu đó, thay vì chọn aniline vì nghĩ rằng da tốt hơn thì sẽ bền màu hơn.
Chọn theo nếp sống: vài tình huống giả định
Không có loại da đúng cho mọi nhà. Các tình huống dưới đây là ví dụ giả định, giúp bạn đặt mình vào đúng chỗ:
- Cặp vợ chồng trẻ, căn hộ 70 m², hai con mèo: móng mèo để lại vết trên mọi loại da, nhưng trên da phủ màu vết rạch mới lộ nền da; trên semi-aniline vết xước nông dễ xoa mờ hơn. Nhiều người chọn semi-aniline sẫm màu, hoặc cân nhắc vải bọc kỹ thuật thay vì da.
- Gia đình ba thế hệ, trẻ nhỏ hay vẽ bút, đổ sữa: da phủ màu mỏng, màu trung tính, ưu tiên khả năng lau chùi. Chấp nhận cảm giác tay kém tự nhiên hơn.
- Người sống một mình, thích đồ cũ đi theo năm tháng: aniline là lựa chọn có lý, miễn đặt xa nắng và chịu khó dưỡng định kỳ.
- Phòng khách nhà phố hướng tây, kính lớn: tránh aniline màu sáng; nếu thích, chọn tông sẫm và lắp rèm chắn nắng trước khi sofa về.
- Căn hộ cho thuê, khách thay đổi thường xuyên: da phủ màu hoặc vải bọc tháo giặt được hợp lý hơn mọi loại da tự nhiên nhạy cảm.
Điểm chung: hãy chọn da theo cách nhà bạn thực sự được dùng, không theo cảm giác sờ mẫu năm giây trong phòng trưng bày có điều hoà mát lạnh và ánh đèn vàng ấm.
Câu hỏi thường gặp
Da nappa có phải là một loại hoàn thiện như aniline không?
Nappa là tên gọi thương mại chỉ loại da mềm, mịn, thường là da nguyên tấm hoặc da lớp trên đã được làm mềm; nó không phải một kiểu hoàn thiện chuẩn. Da nappa có thể là aniline, semi-aniline hoặc có phủ mỏng. Khi thấy chữ nappa, vẫn cần hỏi thêm kiểu hoàn thiện và độ dày.
Độ dày da bọc sofa bao nhiêu là hợp lý?
Da bọc sofa thường dày khoảng một đến hơn hai milimét tuỳ dòng và vị trí. Da quá mỏng dễ rách ở mép đường may, da quá dày khó bọc các đường cong. Độ dày chỉ là một yếu tố; chất lượng nền da và lớp hoàn thiện quan trọng không kém, nên đừng so hai dòng da chỉ bằng con số này.
Da aniline có dùng được ở nơi có trẻ nhỏ không?
Dùng được, nhưng gia đình phải chấp nhận da sẽ có vết, đốm sẫm và thay đổi màu theo thời gian. Bút mực, nước ép màu đậm thấm vào da aniline rất khó lấy ra hoàn toàn. Nếu điều đó gây khó chịu, semi-aniline hoặc da phủ màu mỏng là lựa chọn hợp lý hơn.
Lớp phủ của da phủ màu có bị bong theo thời gian không?
Có thể, nhất là ở những chỗ cọ xát nhiều như tay vịn, mép đệm ngồi, hoặc khi da bị khô lâu ngày dưới gió điều hoà. Lớp phủ tốt, mỏng và bám chắc thì bền nhiều năm; lớp phủ dày trên nền da kém thì dễ nứt sớm. Khi bong, thợ có thể phục hồi lại lớp màu chứ không cần thay da.
Làm sao biết người bán nói đúng là da aniline?
Ngoài các phép thử nhìn, ấn, nhỏ nước trên mẫu rời, bạn nên yêu cầu ghi tên dòng da và kiểu hoàn thiện vào hợp đồng hoặc phiếu đặt hàng, kèm mẫu da đối chiếu nếu có. Hãng Ý nào cũng có tài liệu mô tả từng dòng da; người bán đàng hoàng sẽ cho bạn xem.
Da aniline bạc màu rồi có nhuộm lại được không?
Thợ phục hồi da có thể nhuộm lại, nhưng sau khi nhuộm phục hồi, da thường không còn là aniline thuần nữa vì phải dùng thêm chất màu để che chỗ loang. Cách tốt nhất vẫn là phòng nắng từ đầu: rèm, phim cách nhiệt cửa kính và vị trí đặt sofa tránh nắng chiếu thẳng.