Phong cách Địa Trung Hải kiểu Ý là lối bày nhà của vùng ven biển miền Nam nước Ý và các đảo: tường trát vôi trắng hoặc màu phấn, vòm cuốn, gạch gốm men vẽ tay rực rỡ, gạch đất nung, đồ mây tre, vải lanh, sắt rèn, với bảng màu trắng, xanh biển, vàng chanh và xanh lá. Nó sáng, thoáng và gắn với nắng, gió biển, khác với sự ấm trầm của Tuscany nội địa.
Với Việt Nam, nơi có hơn ba nghìn ki lô mét bờ biển và nhiều đô thị ven biển, phong cách này có sức hút tự nhiên. Nhưng nhà ven biển Việt đối mặt với hơi muối, độ ẩm cao và bão, điều khiến nhiều vật liệu đẹp trong ảnh nhanh xuống cấp. Bài này giải thích các biến thể vùng miền của Địa Trung Hải kiểu Ý, phân biệt với bản Hy Lạp, gợi ý vật liệu thay thế trong nước và những lưu ý riêng cho nhà gần biển.
Ba vùng, ba sắc thái
Địa Trung Hải kiểu Ý không đồng nhất. Ba vùng hay được lấy làm cảm hứng có khác biệt rõ:
| Vùng | Đặc điểm kiến trúc | Vật liệu, màu | Cảm giác |
|---|---|---|---|
| Bờ biển Amalfi, Campania | Nhà bám vách đá, ban công nhìn biển, trần vòm | Gạch gốm vẽ tay Vietri, màu vàng chanh, xanh lam, trắng | Rực rỡ, vui, nhiều màu |
| Puglia | Nhà trulli mái hình nón bằng đá ở Alberobello, phố quét vôi trắng như Ostuni | Đá vôi, vôi trắng, gỗ mộc, gốm thô | Trắng, mộc, tĩnh |
| Sicily | Nhà phố, dinh thự Baroque địa phương, sân trong | Gạch gốm men vùng Caltagirone, đá núi lửa, màu đất và xanh | Đậm, có lớp lịch sử, pha nhiều ảnh hưởng |
Phần lớn hình ảnh "Địa Trung Hải kiểu Ý" ở Việt Nam là bản Amalfi: gạch hoa văn xanh vàng, chanh, tường trắng. Bản Puglia trắng và mộc hơn, hợp nhà muốn tĩnh. Bản Sicily đậm và nhiều lớp, khó làm hơn trong nhà nhỏ.
Nhà trulli ở Alberobello được UNESCO công nhận là di sản thế giới năm 1996, là ví dụ tiêu biểu của kiến trúc dân gian tận dụng đá địa phương, tường dày giữ mát.
Dấu hiệu nhận diện
Tường vôi và vòm. Tường trát vôi trắng hoặc màu phấn, bề mặt không phẳng tuyệt đối; cửa, hốc tường, lối đi làm vòm cuốn. Vòm là chi tiết kiến trúc dễ nhận nhất.
Gạch gốm men vẽ tay. Gạch vuông vẽ hoa lá, chanh, hình học màu xanh lam, vàng, xanh lá, dùng ở sàn bếp, ốp tường bếp, bậc cầu thang, mặt bàn. Ở Amalfi, gốm Vietri sul Mare nổi tiếng nhất.
Gạch đất nung và đá. Sàn đất nung hoặc đá vôi ở khu sinh hoạt, kết hợp với gạch gốm hoa văn làm điểm nhấn.
Mây tre, gỗ mộc, sắt rèn. Ghế mây, đèn mây, bàn gỗ thô, lan can và khung đèn sắt rèn sơn đen hoặc trắng.
Vải nhẹ, màu biển. Rèm lanh trắng, vải kẻ sọc xanh trắng, gối thêu; mọi thứ nhẹ để đón gió.
Mở ra ngoài. Cửa lớn mở ra ban công, sân thượng, giàn cây; ranh giới trong và ngoài mờ đi.
Phối màu trắng, xanh biển và vàng chanh mà không rối
Trắng chiếm phần lớn. Ở bản Amalfi, màu trắng hoặc trắng ngà của tường và trần thường chiếm khoảng hai phần ba diện tích nhìn thấy. Chính nền trắng rộng làm gạch gốm nhiều màu trông rực rỡ thay vì hỗn loạn. Trắng nên hơi ấm, tránh trắng xanh lạnh vốn làm ánh nắng nhiệt đới thêm chói.
Màu mạnh dồn vào một bề mặt. Gạch gốm vẽ tay nhiều màu nên tập trung ở một mặt phẳng: sàn bếp, mảng tường bếp, bậc cầu thang hoặc mặt bàn. Khi màu đã có ở sàn, tường và trần cần trơn. Hai bề mặt hoa văn cạnh nhau là lúc phòng bắt đầu rối.
Xanh biển là màu chính, vàng chanh là màu điểm. Một tỉ lệ dễ làm: xanh lam xuất hiện ở gạch, vải, gốm; vàng chanh chỉ ở vài chi tiết như gối, bình hoa, một hoạ tiết lặp trên gạch. Đảo tỉ lệ, cho vàng chiếm nhiều, căn phòng nhanh mệt mắt trong nắng hè.
Màu đất làm dịu. Một chút đất nung ở sàn, chậu cây, đồ gốm thô giúp kéo bảng màu về phía ấm, tránh cảm giác lạnh của tổ hợp trắng xanh thuần. Đây là chỗ bản Ý khác bản đảo Hy Lạp.
Gỗ và mây giữ ở tông tự nhiên. Gỗ mộc, mây tre, cói để màu tự nhiên hoặc sơn trắng, không nhuộm đậm. Chúng là lớp trung gian nối gạch gốm với tường vôi.
Thử màu dưới nắng thật. Mẫu gạch và mẫu sơn nên được xem ở đúng căn phòng vào buổi trưa và buổi chiều. Nắng miền Trung, miền Nam mạnh hơn nhiều so với ảnh chụp mẫu ở showroom, màu sẽ nhạt và gắt hơn.
Địa Trung Hải kiểu Ý khác bản Hy Lạp thế nào
Hình ảnh Địa Trung Hải phổ biến nhất trên mạng xã hội là các đảo Hy Lạp như Santorini: khối nhà lập phương trắng, mái vòm xanh, cửa xanh, gần như chỉ hai màu. Nhiều công trình ở Việt Nam làm theo hình ảnh này và gọi chung là Địa Trung Hải.
Bản Ý khác ở mấy điểm. Thứ nhất, màu sắc phong phú hơn: vàng chanh, cam, xanh lá, xanh lam trên gạch gốm, không chỉ trắng và xanh. Thứ hai, gạch gốm vẽ tay đóng vai trò lớn, trong khi bản Hy Lạp dùng tường vôi trơn nhiều hơn. Thứ ba, đất nung và gỗ ấm xuất hiện thường xuyên, làm không gian ấm hơn. Thứ tư, nội thất Ý ven biển vẫn mang dấu của các thời kỳ lịch sử: đồ gỗ cổ, đèn chùm nhỏ, gương cũ, chứ không tối giản tuyệt đối.
Bản Tây Ban Nha và Bắc Phi lại có ảnh hưởng Ma-rốc rõ: gạch hoa văn hình học phức tạp, cửa vòm nhọn, đèn kim loại đục lỗ. Ba bản đều có tường vôi, gạch gốm, nắng gió, nhưng mỗi bản có bảng màu và mô típ riêng.
Phân biệt được giúp tránh pha lẫn: một căn nhà vừa có mái vòm xanh kiểu Santorini, vừa có gạch Ma-rốc, vừa có chanh vẽ kiểu Amalfi thường trông như một khu nghỉ dưỡng theo chủ đề. Chọn một bản làm chủ đạo và giữ nhất quán sẽ đẹp hơn.
Vật liệu và lựa chọn thay thế trong nước
Nhiều vật liệu Địa Trung Hải có họ hàng gần ở Việt Nam, đôi khi còn hợp khí hậu hơn bản gốc:
| Vật liệu gốc | Lựa chọn trong nước | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gạch gốm vẽ tay Vietri, Caltagirone | Gạch gốm men vẽ tay của các làng gốm, gạch men hoa văn sản xuất trong nước | Gốm vẽ tay có độ không đều đáng quý; kiểm độ bền men cho sàn đi lại |
| Gạch xi măng hoa văn kiểu cũ của Ý | Gạch bông truyền thống Việt Nam | Gạch bông và gạch xi măng hoa văn châu Âu cùng một họ kỹ thuật; cần chống thấm bề mặt |
| Vôi trát Địa Trung Hải | Vữa vôi, sơn khoáng, sơn hiệu ứng vôi | Thở được, hạn chế mốc tốt hơn sơn bóng kín |
| Đá vôi Puglia | Đá trắng, đá xanh mài mờ, đá ong | Đá mài mờ đỡ trơn hơn đá bóng khi ướt |
| Mây tre đan Ý | Mây tre đan các làng nghề Việt | Đồ mây Việt chất lượng cao, hợp tinh thần; tránh để ngoài mưa trực tiếp |
| Vải lanh Ý | Lanh, đũi, cotton dệt trong nước | Nhẹ, thoáng, hợp gió biển |
Điểm thú vị là gạch bông, mây tre, đá mài, gốm men là những vật liệu đã gắn với nhà Việt nhiều thập kỷ. Dùng chúng theo tinh thần Địa Trung Hải kiểu Ý vừa có chất Ý vừa có chất Việt, lại hợp thợ và nguồn cung trong nước.
Lưu ý riêng cho nhà gần biển ở Việt Nam
Nhà ven biển ở các đô thị biển miền Trung và miền Nam chịu hơi muối, gió mạnh, độ ẩm cao và có mùa bão. Những điều cần tính khi làm Địa Trung Hải:
- Kim loại: sắt rèn để trần bị muối ăn mòn nhanh. Dùng sắt mạ kẽm rồi sơn tĩnh điện, inox loại chịu môi trường biển, hoặc nhôm sơn; kiểm tra định kỳ các mối hàn.
- Gỗ: chọn gỗ chịu ẩm, sấy kỹ, phủ dầu hoặc sơn ngoài trời cho đồ ở ban công; đồ trong nhà vẫn cần tránh chỗ hắt mưa.
- Tường vôi: vôi thở tốt nhưng hút muối; tường ngoài cần lớp chống thấm phù hợp, chấp nhận quét lại định kỳ.
- Gạch gốm vẽ tay: dùng ở sàn trong nhà, mặt bàn, ốp bếp; sân ngoài nên dùng gạch chống trơn, chịu thời tiết.
- Vải: rèm lanh mỏng đón gió tốt nhưng nên có lớp chắn nắng hoặc cửa chớp, vì nắng biển mạnh làm bạc màu nhanh.
- Bão: cửa lớn mở ra biển cần khung chắc, có chốt chống gió; đồ ban công cần cất hoặc buộc khi có bão.
Những lưu ý này không làm phong cách kém đẹp đi; ngược lại, nhà ven biển ở Ý cũng đã sống chung với muối và gió hàng thế kỷ, nên vật liệu như vôi, đá, đất nung, gốm vốn được chọn vì bền với môi trường biển. Điều cần tránh là bản "Địa Trung Hải công nghiệp" dùng nhựa, sắt sơn mỏng và gỗ công nghiệp ở ngoài trời.
Làm Địa Trung Hải kiểu Ý trong căn hộ thành phố
Không ở gần biển vẫn có thể mang chút tinh thần Amalfi hay Puglia vào căn hộ. Trình tự gợi ý:
- Chọn bản: Amalfi nhiều màu hay Puglia trắng mộc. Căn hộ nhỏ thường hợp Puglia hơn vì đỡ rối mắt.
- Tường trắng ngà hoặc trắng vôi mặt mờ cho cả nhà; một chi tiết vòm ở cửa thông phòng hoặc hốc tường nếu kết cấu cho phép.
- Gạch gốm hoa văn ở một mảng: ốp tường bếp, sàn nhà tắm hoặc sàn lô gia. Một mảng là đủ, không lát cả nhà.
- Đồ mây tre: một ghế mây, đèn mây, vài giỏ cói.
- Vải lanh trắng cho rèm, gối kẻ sọc xanh trắng hoặc thêu màu vàng chanh.
- Cây xanh: chanh trồng chậu ở ban công nắng, hoa giấy, cây thảo mộc trong chậu đất nung.
- Ánh sáng ban ngày tối đa: rèm mỏng, gương đặt đối diện cửa sổ; buổi tối dùng ánh sáng ấm.
Cách làm này phù hợp với căn hộ hướng nắng, có lô gia hoặc ban công. Căn hộ thiếu sáng thì Địa Trung Hải mất nhiều sức sống; khi đó nên chọn tối giản Milan hay Tuscany tông sáng.
Câu hỏi thường gặp
Phong cách Địa Trung Hải có hợp nhà phố trong đô thị không?
Hợp ở dạng tiết chế: tường sáng, một mảng gạch gốm hoa văn, đồ mây, vải lanh. Nhà phố ít nắng ở giữa nhà nên tập trung phong cách ở tầng có cửa sổ lớn, sân thượng hoặc ban công, nơi ánh sáng làm màu trắng và màu gạch đẹp lên.
Gạch bông Việt Nam có dùng được cho phong cách Địa Trung Hải kiểu Ý không?
Dùng được. Gạch bông và gạch xi măng hoa văn của Ý, Tây Ban Nha cùng một họ kỹ thuật ép màu vào xi măng. Chọn hoa văn và màu gần bảng Địa Trung Hải như xanh lam, vàng, trắng, rồi chống thấm bề mặt để gạch bền và dễ lau.
Gốm Vietri là gì?
Vietri sul Mare là một thị trấn ở đầu bờ biển Amalfi, nổi tiếng với gốm men vẽ tay màu sắc rực rỡ, hoạ tiết chanh, cá, hoa lá. Gạch và đồ gốm Vietri là biểu tượng của nội thất Amalfi; nhiều sản phẩm trên thị trường mô phỏng phong cách này.
Nhà ven biển nên tránh vật liệu nào?
Nên tránh sắt thường không mạ, gỗ công nghiệp ở ngoài trời, sơn bóng kín trên tường hút ẩm, đồ nhựa giả mây kém chất lượng để ngoài nắng. Các vật liệu này nhanh gỉ, phồng, bong hoặc giòn trong môi trường muối và nắng mạnh.
Màu xanh nào hợp phong cách Địa Trung Hải kiểu Ý?
Bản Ý thường dùng xanh lam sâu như màu biển ở gạch gốm, xanh nhạt cho vải, kèm vàng chanh và xanh lá. Không nhất thiết sơn tường xanh; để tường trắng và đưa màu xanh vào gạch, vải, gốm thường dễ sống hơn và ít lỗi thời.
Có nên làm vòm cuốn trong căn hộ chung cư không?
Chỉ nên làm vòm ở vách ngăn nhẹ hoặc hốc tường, sau khi đã kiểm tra không đụng tường chịu lực và được ban quản lý cho phép. Một vòm duy nhất ở cửa thông phòng là đủ gợi phong cách; làm nhiều vòm trong căn hộ nhỏ dễ thành rối.