Mua nội thất Ý có hai đường chính: lấy món đang có sẵn trong kho của người bán ở Việt Nam, hoặc đặt nhà máy bên Ý sản xuất riêng cho mình theo cấu hình đã chọn. Hàng có sẵn giao nhanh, nhìn tận mắt được đúng món mình sẽ nhận, nhưng chỉ chọn trong những gì người bán đã nhập về. Hàng đặt theo đơn cho chọn kích thước, da, vải, màu, chân, nhưng phải chờ nhiều tháng, trả cọc lớn từ đầu và gần như không đổi trả được.
Không có đường nào "tốt hơn" chung chung. Câu hỏi đúng là món nào trong nhà cần đúng kích thước, đúng màu đến mức đáng chờ, và món nào nên lấy sẵn để kịp ngày dọn về. Bài này so sánh hai đường theo năm tiêu chí, nêu các dạng trung gian ít người để ý (hàng đã đặt sẵn đang trên đường về, hàng trưng bày, hàng còn trong kho của hãng ở châu Âu), rồi đưa ra cách quyết cho từng nhóm món.
So sánh nhanh hàng có sẵn và hàng đặt theo đơn
Bảng dưới gom những khác biệt người mua thường chỉ nhận ra sau khi đã cọc. Các mốc thời gian là khoảng tham khảo, mỗi hãng và mỗi mùa một khác, cần hỏi lại người bán cho đúng món.
| Tiêu chí | Hàng có sẵn trong kho Việt Nam | Hàng đặt sản xuất theo đơn |
|---|---|---|
| Thời gian nhận | Thường vài ngày đến vài tuần, chủ yếu là lịch giao và lắp | Thường tính bằng tháng: sản xuất, gom hàng, đi biển, thông quan, giao |
| Quyền chọn | Chọn trong số mẫu, màu, kích thước người bán đã nhập | Chọn theo catalogue: kích thước, module, da hoặc vải, màu, chân, đường may |
| Nhìn món thật | Thấy đúng món mình sẽ nhận, kiểm được trước khi trả tiền | Chỉ thấy mẫu trưng bày và mẩu da vải; món thật chỉ thấy lúc giao |
| Cọc và thanh toán | Cọc ít hoặc trả một lần khi nhận | Cọc lớn ngay khi chốt đơn, vì nhà máy cắt da và sản xuất riêng |
| Đổi trả | Có thể thương lượng nếu chưa giao, tuỳ chính sách người bán | Hầu như không huỷ được sau khi nhà máy đã xác nhận đơn |
| Rủi ro chính | Hàng lưu kho lâu, có thể đã qua trưng bày, mẫu cũ | Giao trễ, lệch màu so với mẩu mẫu, sai cấu hình do ghi đơn không kỹ |
Từ bảng có thể thấy hai đường không cạnh tranh nhau mà bù cho nhau. Hàng có sẵn giảm rủi ro "không biết món thật ra sao", còn hàng đặt giảm rủi ro "mua phải món không vừa nhà". Cái giá của đường thứ nhất là ít lựa chọn, cái giá của đường thứ hai là thời gian và tiền nằm chờ.
Hàng có sẵn: lợi thế thật và những điều cần hỏi
Lợi thế lớn nhất của hàng có sẵn là bạn kiểm được đúng món sẽ mang về. Bạn ngồi thử, sờ da, lật đệm, xem đường may, đo kích thước thật thay vì đọc bản vẽ. Với người lần đầu mua đồ Ý, đây là cách học nhanh nhất về độ êm, độ cao tựa lưng, cảm giác của từng loại da, những thứ catalogue không truyền được.
Nhưng "có sẵn" chứa nhiều trường hợp khác nhau. Có món là hàng mới nguyên kiện, nhập theo lô để bán lẻ. Có món đã đứng ở khu trưng bày nhiều tháng, bị người qua lại ngồi thử, nắng chiếu qua kính. Có món là mẫu đã ngừng sản xuất, hãng không còn phụ tùng thay thế. Mỗi trường hợp đáng một mức giá và một mức bảo hành khác nhau, nên câu hỏi đầu tiên luôn là: món này nhập về lúc nào, đã trưng bày chưa, mẫu này hãng còn sản xuất không.
Câu hỏi thứ hai là món bạn thấy ở khu trưng bày có phải món bạn nhận không. Nhiều nơi trưng bày một chiếc và giao một chiếc khác còn nguyên kiện trong kho. Điều đó hoàn toàn bình thường, nhưng khi ấy bạn cần xem kiện trong kho hoặc ghi rõ trong giấy mua bán rằng món giao là hàng mới nguyên kiện cùng mã mẫu, cùng mã da, cùng màu. Phần kiểm giấy tờ xuất xứ của hàng sẵn đã có ở chuyên mục thẩm định, ở đây chỉ nhắc rằng hàng có sẵn cũng cần giấy tờ như hàng đặt.
Hàng đặt theo đơn: vì sao phải chờ và phải cọc lớn
Phần lớn các hãng nội thất bọc của Ý không làm sẵn hàng nghìn chiếc sofa rồi chờ người mua. Họ làm theo đơn: khi nhận được đơn có đủ mã mẫu, kích thước, mã da hoặc vải, màu chân, nhà máy mới xếp lịch cắt da, may vỏ, đóng khung, bọc đệm. Một chiếc sofa da đặt theo cấu hình riêng thường chỉ hợp với đúng người đặt, nhà máy khó bán lại cho ai khác nếu đơn bị huỷ giữa chừng. Đó là lý do khoản cọc khi đặt hàng thường lớn và điều khoản huỷ đơn thường chặt.
Thời gian chờ gồm nhiều chặng chồng lên nhau: hãng xác nhận đơn, xếp lịch sản xuất, sản xuất, gom hàng vào container cùng các đơn khác, đi biển, làm thủ tục nhập khẩu, đưa về kho, rồi xếp lịch giao và lắp. Chặng nào cũng có thể trễ. Bài riêng về thời gian chờ trong chuyên mục này đi qua từng chặng; điều cần nhớ ở đây là mốc người bán hứa nên được hiểu là ước tính, và hợp đồng phải nói rõ chuyện gì xảy ra khi mốc đó trôi qua.
Đổi lại, hàng đặt cho bạn đúng thứ mình cần: sofa dài vừa khít bức tường 3,2 m chứ không phải 3,6 m, da màu khớp sàn gỗ, module góc quay đúng phía cửa ban công. Với nhà phố và căn hộ Việt, nơi kích thước phòng hiếm khi trùng với phòng mẫu châu Âu, khả năng chọn kích thước nhiều khi đáng giá hơn mọi thứ khác.
Những dạng trung gian ít người hỏi tới
Hàng đã đặt sẵn đang trên đường về. Người bán thường đặt trước một số cấu hình phổ biến để bán dần. Món đang trên tàu hoặc đang chờ thông quan có thể nhận sớm hơn hẳn hàng đặt mới, mà vẫn là hàng mới chưa qua trưng bày. Cần hỏi ngày tàu dự kiến cập cảng, và chấp nhận rằng ngày đó cũng có thể lùi.
Hàng còn trong kho của hãng ở châu Âu. Một số hãng có kho hàng làm sẵn cho các mẫu chạy, nhất là bàn, ghế ăn, đèn, đồ gỗ không bọc. Đặt từ kho này bỏ được chặng sản xuất, chỉ còn chặng vận chuyển. Hỏi người bán xem mẫu mình chọn có thuộc diện giao nhanh của hãng không.
Hàng trưng bày thanh lý. Mẫu trưng bày bán lại khi showroom đổi bộ sưu tập. Đây là cách tiếp cận món đắt với chi phí thấp hơn, đổi lại là món đã qua sử dụng nhẹ và bảo hành có thể bị rút ngắn. Ghi rõ tình trạng vào giấy mua bán, chụp ảnh các vết hiện có trước khi nhận.
Đặt một phần, lấy sẵn một phần. Trong cùng một bộ, có thể lấy sẵn bàn trà và ghế đơn, còn sofa thì đặt theo kích thước. Điều cần cẩn thận là màu: da và gỗ của hai lô sản xuất khác nhau hiếm khi trùng tuyệt đối, nên những món đặt cạnh nhau sát sạt nên cùng một lô.
Hai đường, hai kiểu dòng tiền
Ngoài thời gian và lựa chọn, hai đường còn khác nhau ở chỗ tiền của bạn nằm ở đâu và nằm bao lâu. Với hàng có sẵn, tiền và hàng gần như đổi tay cùng lúc: cọc nhỏ để giữ món, trả nốt khi giao. Rủi ro của bạn chỉ kéo dài vài ngày, và nếu có gì không ổn lúc giao, bạn vẫn đang giữ phần lớn số tiền.
Với hàng đặt, cấu trúc thường là cọc khi chốt đơn, có khi thêm một đợt khi hàng rời nhà máy hoặc cập cảng, và đợt cuối khi giao lắp. Trong suốt thời gian chờ, một phần lớn số tiền đã nằm ở người bán trong khi món đồ còn chưa tồn tại. Điều đó không có gì bất thường, vì người bán cũng phải trả trước cho hãng. Nhưng nó có nghĩa là bạn đang tin vào năng lực tài chính và sự ổn định của người bán trong nhiều tháng.
Cách giảm rủi ro hợp lý là gắn mỗi đợt thanh toán với một mốc kiểm được: bản xác nhận đơn của hãng, chứng từ hàng đã xuất khỏi Ý, thông báo hàng về kho, biên bản nghiệm thu sau lắp. Giữ lại một phần đáng kể cho đợt cuối, sau nghiệm thu, để còn đòn bẩy khi có lỗi cần sửa. Chi tiết về điều khoản cọc nằm ở bài hợp đồng trong cùng chuyên mục.
Món nào nên đặt, món nào nên lấy sẵn
Nguyên tắc chung: món càng phụ thuộc kích thước phòng và càng to, càng nên đặt; món càng độc lập và nhỏ, càng có thể lấy sẵn. Áp vào một căn hộ điển hình, có thể chia như sau.
- Nên đặt theo kích thước: sofa góc và sofa module (độ dài từng cạnh quyết định cả bố cục phòng khách), giường bọc nệm khi khổ đệm Việt khác khổ chuẩn của hãng, tủ áo âm tường, bếp nhập khẩu (vốn luôn làm theo bản vẽ).
- Đặt hay lấy sẵn đều được: bàn ăn (nhiều hãng có vài kích thước chuẩn, chọn đúng là đủ), ghế bành, kệ tivi và tủ thấp khi kích thước chuẩn vừa tường.
- Nên lấy sẵn nếu có: ghế ăn, bàn bên, đèn, đồ trang trí kim loại, những món khó chọn qua mẩu mẫu vì cần thấy dáng thật.
- Nên cân nhắc kỹ trước khi đặt: món có màu đặc biệt mà bạn chỉ thấy qua mẩu da nhỏ dưới đèn showroom, vì phần lớn tranh chấp về hàng đặt bắt đầu từ chuyện màu.
- Không nên chờ hàng đặt khi ngày dọn nhà đã chốt và không lùi được: lấy tạm hàng sẵn cho phòng ngủ, đặt dần phòng khách sau, đỡ cảnh sống nhiều tuần giữa thùng cát tông.
Một cách quyết theo lịch dọn nhà
Giả định một gia đình nhận căn hộ vào đầu năm, dự định dọn vào sau khoảng năm tháng (ví dụ giả định). Cách làm hợp lý là lập lịch ngược: ngày dọn vào, lùi hai đến ba tuần cho lắp đặt và chỉnh sửa, lùi tiếp quãng thời gian người bán ước tính cho hàng đặt cộng thêm một khoảng dự phòng, ra được hạn chót phải chốt đơn. Nếu hạn chót đó đã qua, hàng đặt sẽ về sau ngày dọn, và gia đình phải chọn giữa lùi ngày dọn hoặc chuyển những món cần gấp sang hàng sẵn.
Trong lịch đó, món đặt nên chốt sớm nhất là món ảnh hưởng tới phần thi công: bếp và tủ âm tường cần kích thước thực tế của tường, ống nước, ổ điện, nên phải đo sau khi xong phần thô nhưng phải đặt trước khi hoàn thiện. Sofa và giường có thể chốt muộn hơn một chút, đèn và đồ nhỏ chốt sau cùng. Ghi lịch này ra giấy, đưa cho người bán xem, và yêu cầu họ nói thẳng mốc nào không làm kịp, trước khi bạn cọc chứ không phải sau.
Điều cuối cùng: đừng để áp lực ngày dọn đẩy bạn lấy món sẵn không hợp chỉ vì nó có ngay. Một chiếc sofa sai kích thước sẽ ở lại phòng khách nhiều năm; vài tuần ngồi tạm ghế xếp rồi sẽ quên.
Câu hỏi thường gặp
Hàng đặt theo đơn có được huỷ nếu đổi ý không?
Thường chỉ huỷ được trong khoảng ngắn trước khi hãng xác nhận đơn và cắt da. Sau mốc đó, người bán hay giữ phần lớn hoặc toàn bộ tiền cọc vì nhà máy đã sản xuất riêng. Điều này phải được ghi trong hợp đồng; hãy hỏi rõ mốc huỷ miễn phí trước khi ký.
Vì sao cùng một mẫu mà hàng có sẵn rẻ hơn hàng đặt?
Có thể vì món sẵn là cấu hình phổ biến người bán nhập theo lô, là mẫu cũ, đã trưng bày, hoặc người bán muốn giải phóng tồn kho. Rẻ hơn không có nghĩa là kém, nhưng cần hỏi lý do và ghi tình trạng món đồ vào giấy mua bán.
Hàng trưng bày có được bảo hành như hàng mới không?
Tuỳ người bán và tuỳ hãng. Có nơi giữ nguyên bảo hành, có nơi rút ngắn hoặc chỉ bảo hành khung. Hãy yêu cầu ghi thời hạn và phạm vi bảo hành cụ thể cho món trưng bày, kèm ảnh chụp các vết sẵn có lúc nhận.
Có nên đặt sofa theo đơn khi chưa nhận nhà?
Có thể, nếu đã có bản vẽ kích thước phòng đáng tin và bạn chấp nhận rủi ro sai lệch nhỏ khi hoàn thiện. An toàn hơn là đo lại sau khi xong tường và sàn, rồi mới chốt kích thước. Bếp và tủ âm tường thì nên đo thực tế.
Đặt cả bộ phòng khách cùng một đơn có lợi gì?
Các món về cùng một lô nên da, gỗ, sơn đồng đều hơn, cùng một lần vận chuyển và một lần lắp. Đổi lại, món chậm nhất quyết định ngày giao cả bộ, nên hỏi người bán có giao từng phần khi một món bị trễ không.
Hàng đặt có thể kiểm trước khi rời nhà máy không?
Một số người bán gửi ảnh món đồ hoàn thiện trước khi đóng kiện nếu được yêu cầu từ lúc đặt. Không phải hãng nào cũng làm, nhưng nên đưa yêu cầu này vào đơn đặt, nhất là với da màu đặc biệt.