Với sơn mài (lacquer) trên đồ nội thất Ý, cách xử lý phụ thuộc vào độ sâu của vết và độ bóng của lớp sơn. Xước rất nông trên sơn bóng gương thường đánh bóng được bằng hợp chất đánh bóng mịn; xước trên sơn mờ thì không nên đánh vì sẽ để lại vệt bóng; vết đã xuyên qua lớp sơn màu, mẻ cạnh, hay ố vàng trên sơn trắng thì cần thợ dặm sơn theo mã màu, hoặc phun lại cả tấm.
Sơn mài trên đồ nội thất Ý hiện đại khác với sơn mài truyền thống Việt Nam làm từ nhựa cây sơn: đây là các hệ sơn công nghiệp nhiều lớp, phun lên ván nền và mài giữa các lớp. Hiểu điều này giúp bạn biết vì sao cùng một vết xước, có tủ chỉ cần mười phút đánh bóng, có tủ phải tháo cánh mang đi phun.
Lớp sơn mài trên đồ Ý được làm như thế nào
Một cánh tủ sơn mài kiểu Ý thường đi qua nhiều công đoạn: ván nền được xử lý bề mặt, phun lớp lót, mài phẳng, phun lớp màu, rồi phun lớp phủ hoàn thiện. Với sơn bóng gương, bề mặt còn được mài tinh và đánh bóng sau khi khô để đạt độ phản chiếu như kính. Các hệ sơn hay dùng trong nội thất gồm sơn polyurethane và, với bóng gương cao cấp, sơn polyester — loại tạo màng dày, cứng, đánh bóng được tới độ phản chiếu rất cao.
Sơn mờ (opaco) đạt độ mờ nhờ chất làm mờ trong sơn hoặc lớp phủ cuối, không phải nhờ đánh bóng. Đây là điểm mấu chốt: bề mặt mờ mịn được tạo bởi những hạt rất nhỏ tán xạ ánh sáng. Khi bạn chà hay đánh bóng một chỗ, những hạt này bị mài phẳng, chỗ đó bóng lên và trở thành một vệt sáng không xoá được.
Độ dày tổng của lớp sơn chỉ cỡ phần mười milimét. Vì thế "đánh bóng xoá xước" chỉ áp dụng cho vết nằm hoàn toàn trong lớp phủ trên cùng. Vết đã chạm tới lớp màu hoặc lớp lót thì không đánh bóng mất được, và đánh quá tay còn có thể làm thủng lớp phủ, lộ màu bên dưới.
Phân loại hư hỏng và hướng xử lý
Nhìn vết hư dưới ánh sáng xiên từ cửa sổ hoặc đèn pin, rồi đối chiếu với bảng sau để biết mình đang ở trường hợp nào:
| Hư hỏng | Nhận biết | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Xước tóc trên sơn bóng | Chỉ thấy khi nhìn nghiêng, móng tay lướt qua không vướng | Có thể đánh bóng bằng hợp chất mịn và khăn mềm, làm nhẹ tay |
| Xước nông trên sơn mờ | Vệt sáng hơn xung quanh, không sâu | Không đánh bóng; lau sạch, chấp nhận hoặc hỏi thợ |
| Xước sâu, móng tay vướng | Thấy rõ khi nhìn thẳng, có khi lộ màu khác | Thợ dặm sơn hoặc phun lại; không tự đánh |
| Mẻ cạnh, sứt góc | Mất mảng sơn, lộ lớp lót hoặc ván nền | Thợ trám, mài, dặm theo mã màu; nhanh để ẩm không vào ván |
| Vết lõm do va đập | Bề mặt lún xuống, sơn có thể còn nguyên | Thợ trám bả và hoàn thiện lại |
| Ố vàng trên sơn trắng | Cả mặt ngả vàng, rõ hơn ở chỗ nắng hoặc gần bếp | Lau dầu mỡ bám; vàng do sơn lão hoá thì phải phun lại |
| Mờ trắng sau nồm | Mặt bóng hiện vùng đục như hơi thở trên kính | Giảm ẩm, theo dõi; nếu không hết, hỏi thợ |
Nguyên tắc vàng: nếu không chắc vết thuộc hàng nào, hãy coi nó là loại nặng hơn và dừng tay. Một lần đánh bóng sai trên sơn mờ có thể biến một vết xước nhỏ thành một mảng bóng lớn hơn nhiều.
Đánh bóng xước tóc trên sơn bóng gương: làm thế nào cho an toàn
Chỉ áp dụng cho sơn bóng gương và vết xước rất nông. Nếu đồ còn bảo hành, hỏi người bán trước:
- Làm sạch kỹ vùng xước bằng khăn mềm hơi ẩm với dung dịch lau trung tính, lau khô. Hạt bụi còn sót sẽ thành giấy nhám khi đánh.
- Chọn hợp chất đánh bóng loại mịn dành cho bề mặt sơn bóng, không dùng kem đánh răng hay hợp chất thô cho kim loại.
- Thử ở chỗ khuất có cùng lớp sơn như mặt trong cánh hoặc cạnh dưới để biết phản ứng của sơn.
- Lấy một lượng nhỏ trên khăn mềm sạch, đánh theo vòng nhỏ với lực nhẹ, mỗi lần vài giây, rồi lau sạch và kiểm tra dưới ánh sáng xiên.
- Lặp lại vài lần ngắn thay vì một lần lâu và mạnh. Nhiệt do ma sát có thể làm mềm lớp sơn.
- Dừng lại ngay nếu thấy màu dính trên khăn hoặc vùng đánh trở nên mờ đục: đó là dấu hiệu đã mài qua lớp phủ.
- Lau sạch hoàn toàn hợp chất còn sót, nhất là ở khe, cạnh, vì để khô thành vệt trắng.
Với máy đánh bóng cầm tay, rủi ro cao hơn nhiều vì nhiệt và tốc độ mài lớn; để thợ làm. Với mặt bàn lớn bóng gương có nhiều vết xước tích tụ, đánh bóng cả mặt bởi thợ cho kết quả đều hơn là xử lý từng vết.
Sơn mờ: chăm thế nào để không bị bóng loang
Sơn mờ là lựa chọn rất phổ biến trên tủ bếp, kệ tivi, tủ áo phong cách Ý vì ít lộ dấu tay và nhìn trầm. Nhưng nó có một nhược điểm ít người biết: chỗ hay chạm tay như quanh tay nắm, mép cánh, có thể bóng dần theo năm tháng do dầu tay và ma sát. Đây là hao mòn tự nhiên, không phải lỗi sản phẩm.
Để giảm, lau bằng khăn microfiber mềm hơi ẩm với dung dịch lau trung tính, không dùng miếng rửa chén mặt xanh, bột tẩy hay khăn giấy thô. Lau nhẹ theo một chiều, không chà xoáy mạnh ở một điểm. Không dùng sản phẩm "làm bóng đồ gỗ" chứa silicon hay sáp: chúng để lại lớp màng làm sơn mờ loang lổ và rất khó tẩy.
Vết dầu mỡ trên sơn mờ ở khu bếp nên lau càng sớm càng tốt, vì dầu để lâu bám vào cấu trúc mờ, khi chà mạnh để lấy ra lại làm bóng chỗ đó. Một số hệ sơn mờ cao cấp có lớp phủ chống bám vân tay và dễ lau hơn, khi mua có thể hỏi người bán dòng sơn cụ thể và hướng dẫn chăm của hãng.
Mẻ cạnh và dặm sơn: hỏi thợ những gì
Mẻ cạnh trên cánh sơn mài vừa là chuyện thẩm mỹ, vừa là chuyện độ bền: chỗ mẻ để lộ ván nền, ẩm thấm vào làm ván trương, lâu ngày làm bong sơn rộng ra. Vì vậy nên xử lý sớm, kể cả khi vết nhỏ. Trong lúc chờ thợ, có thể dán tạm một miếng băng dính giấy để hạn chế ẩm và va chạm thêm.
Thợ dặm sơn sẽ làm sạch, trám chỗ mất, mài phẳng, phun hoặc chấm sơn màu, rồi hoàn thiện độ bóng cho khớp. Khó nhất là khớp màu và khớp độ bóng. Nhiều hãng Ý dùng hệ mã màu tiêu chuẩn như RAL hoặc NCS, hoặc mã màu riêng in trong catalogue; tìm được mã này trong phiếu đặt hàng giúp thợ pha đúng hơn hẳn. Nếu có thể, hỏi người bán xem hãng có cung cấp sơn dặm chính hãng hay không.
Nên hỏi thợ: dùng loại sơn gì, có khớp hệ sơn gốc không, sau khi dặm có thấy ranh giới dưới ánh sáng xiên không, và nếu không khớp được thì phương án phun lại cả cánh thế nào. Một vết dặm nhỏ hoàn hảo hiếm có trên sơn bóng gương màu đậm; với các màu này, phun lại cả tấm thường cho kết quả đều hơn.
Ố vàng trên sơn trắng và cách phòng
Tủ sơn trắng ngả vàng có thể do hai nguyên nhân rất khác nhau. Thứ nhất là bám bẩn: dầu mỡ bếp, khói, bụi tích tụ thành lớp mỏng màu vàng nâu. Loại này lau được bằng dung dịch tẩy dầu nhẹ phù hợp với sơn, thử ở chỗ khuất trước. Thứ hai là bản thân lớp sơn hoặc lớp phủ lão hoá, ngả vàng do tia cực tím, nhiệt hoặc do đặc tính của hệ sơn. Loại này nằm trong lớp sơn, lau không hết.
Cách phân biệt nhanh: lau thử một mảng nhỏ bằng khăn ẩm có dung dịch tẩy nhẹ. Nếu khăn ngả vàng và mảng lau trắng hơn rõ, đó là bám bẩn. Nếu khăn sạch mà màu không đổi, đó là lão hoá. So thêm màu ở mặt trong cánh, chỗ không tiếp xúc ánh sáng: nếu mặt trong trắng hơn hẳn mặt ngoài, nắng đóng vai chính.
Phòng ngừa: hút mùi tốt khi nấu, lau mặt tủ bếp hằng tuần, hạn chế nắng chiếu thẳng vào mặt tủ sơn trắng, không đặt thiết bị toả nhiệt sát mặt sơn. Ố vàng do lão hoá chỉ khắc phục được bằng phun lại; khi đó nên phun cả bộ cánh cùng lúc để màu đồng đều.
Phòng xước hằng ngày cho mặt sơn mài
Phần lớn vết xước trên sơn mài đến từ những thứ rất bình thường trong nhà. Vài thói quen sau giảm hẳn số lần phải gọi thợ:
- Lót nỉ dưới đồ trang trí đặt trên mặt kệ, mặt tủ sơn: bình gốm thô, tượng kim loại, hộp gỗ đáy nhám. Kéo chúng một đường là đủ để lại vết.
- Không đặt chìa khoá, điện thoại có ốp kim loại trực tiếp lên mặt tủ sơn bóng ở lối vào; dùng khay có lót.
- Phủi bụi trước khi lau ướt. Bụi đường ở các thành phố lớn có hạt cát mịn, lau thẳng bằng khăn ẩm là đang kéo cát trên mặt sơn.
- Khăn microfiber riêng cho đồ sơn, giặt sạch, không dùng chung với khăn lau bếp dính dầu hay khăn lau sàn có cát.
- Giữ móng thú cưng gọn với kệ thấp, cánh tủ bếp dưới: mèo thích nhảy lên mặt kệ bóng và cào trượt khi nhảy xuống.
- Chừa khoảng hở khi mở cánh: cánh tủ va vào tay nắm của tủ bên cạnh hay vào tường là nguồn mẻ góc phổ biến; nút cao su chặn cánh rẻ mà hiệu quả.
- Lắp đặt cẩn thận ngay từ đầu: nhiều vết mẻ cạnh có từ lúc vận chuyển, lắp ráp. Kiểm kỹ khi nhận hàng và ghi vào biên bản nếu thấy.
Với nhà có trẻ nhỏ, kệ tivi và tủ thấp sơn bóng gương màu đậm sẽ hiện mọi vết tay và đồ chơi va vào. Đây là lúc sơn mờ hoặc màu sáng trung tính dễ sống hơn, dù bạn vẫn có thể giữ sơn bóng cho các món ở tầm cao.
Câu hỏi thường gặp
Sơn mài bóng gương có dễ xước hơn sơn mờ không?
Không hẳn dễ xước hơn, nhưng vết xước trên sơn bóng gương lộ rõ hơn nhiều vì bề mặt phản chiếu ánh sáng. Đổi lại, xước nông trên sơn bóng có thể đánh bóng để mờ đi, còn trên sơn mờ thì không. Sơn mờ giấu dấu tay tốt hơn nhưng có thể bóng dần ở chỗ hay chạm.
Có thể dùng kem đánh răng để đánh bóng vết xước trên tủ sơn không?
Không nên. Kem đánh răng có hạt mài không đồng đều và không được thiết kế cho sơn nội thất; nó có thể làm mờ hoặc để lại vệt xước nhỏ quanh vết cũ. Nếu muốn đánh bóng xước tóc trên sơn bóng gương, dùng hợp chất đánh bóng mịn dành cho bề mặt sơn và thử ở chỗ khuất trước.
Làm sao biết mã màu sơn của đồ nội thất Ý?
Tìm trong phiếu đặt hàng, hoá đơn hoặc catalogue của hãng; nhiều hãng ghi mã màu tiêu chuẩn như RAL, NCS hoặc mã riêng của họ. Nếu không có, hỏi người bán gửi yêu cầu tới hãng kèm mã sản phẩm. Thợ dặm sơn cũng có thể đo màu bằng thiết bị, nhưng có mã gốc vẫn chính xác hơn.
Lau tủ sơn mài bằng gì hằng ngày?
Khăn microfiber mềm, hơi ẩm, với nước sạch hoặc dung dịch lau trung tính pha loãng, sau đó lau khô. Không dùng miếng rửa chén mặt nhám, bột tẩy, cồn đậm đặc hay sản phẩm làm bóng có silicon. Lau theo một chiều, nhẹ tay, đặc biệt với sơn mờ.
Vết mờ trắng xuất hiện trên mặt bàn sơn bóng sau mùa nồm có tự hết không?
Nhiều trường hợp vết mờ nhẹ do hơi ẩm bị giữ trong lớp phủ sẽ nhạt dần khi trời khô và phòng được thông gió hoặc hút ẩm. Nếu sau vài tuần khô ráo mà vẫn còn, lớp phủ có thể đã bị ảnh hưởng sâu hơn, cần hỏi thợ hoàn thiện đồ gỗ trước khi thử bất kỳ cách nào.
Phun lại một cánh tủ có lệch màu với các cánh còn lại không?
Có thể có, vì các cánh cũ đã đổi màu nhẹ theo thời gian do ánh sáng và sử dụng. Thợ giỏi sẽ pha màu theo cánh cũ chứ không theo mã gốc, nhưng vẫn có rủi ro lệch. Với màu đậm hoặc trắng, nhiều người chọn phun lại cả bộ cánh cùng mặt để đồng đều.