Đệm sofa Ý xẹp hoặc lún có ba nhóm nguyên nhân chính: lõi mút mất độ đàn hồi theo thời gian, lớp lông vũ hoặc sợi bọc ngoài dồn và bết lại, và phần đỡ bên dưới như đai đàn hồi hay lò xo bị chùng. Trước khi thay mút, hãy kiểm tra từng lớp: nhiều trường hợp chỉ cần xoay đệm, vỗ lại lông vũ, hoặc căng lại đai đỡ. Khi lõi mút thật sự đã mỏi, thay lõi mới đúng tỷ trọng và độ cứng có thể trả lại cảm giác ngồi gần như ban đầu.
Đệm là bộ phận làm việc nhiều nhất của sofa và thường xuống cấp trước cả da hay khung. Hiểu cấu tạo bên trong giúp bạn không thay nhầm thứ không hỏng, và biết hỏi thợ những con số cần thiết thay vì chỉ nghe "mút loại tốt".
Bên trong một đệm sofa Ý có gì
Đệm ngồi của sofa Ý hiện đại thường là một khối nhiều lớp. Ở giữa là lõi mút polyurethane, đôi khi ghép nhiều tấm có độ cứng khác nhau: lớp dưới cứng hơn để đỡ, lớp trên mềm hơn để êm. Bọc quanh lõi là lớp sợi polyester (thường gọi là bông gòn hay dacron) giúp mặt đệm tròn và mềm tay. Ở các dòng sofa mềm, ngoài cùng còn có một túi lông vũ hoặc hỗn hợp lông vũ và sợi, chia ngăn để lông không dồn về một phía.
Lưng tựa có thể là mút định hình, lông vũ chia ngăn, hoặc kết hợp. Bên dưới đệm ngồi, khung sofa có hệ đỡ: đai đàn hồi đan chéo, lò xo zíc zắc, hoặc tấm đỡ cứng. Cảm giác ngồi là tổng của tất cả các lớp này, nên khi thấy "lún", nguyên nhân có thể nằm ở bất kỳ lớp nào.
Mỗi lớp có tuổi thọ khác nhau. Lông vũ dồn và bết rất nhanh nếu không vỗ, nhưng lại hồi phục ngay khi được vỗ. Sợi polyester xẹp dần trong vài năm. Lõi mút tốt giữ dáng nhiều năm, mút kém có thể mỏi rõ sau một thời gian ngắn. Đai đàn hồi chùng từ từ theo trọng lượng và tần suất ngồi.
Chẩn đoán: lún kiểu nào, nguyên nhân ở đâu
Tháo đệm ra khỏi sofa, đặt lên mặt sàn phẳng, rồi kiểm tra theo từng dấu hiệu:
| Dấu hiệu | Nguyên nhân thường gặp | Cách kiểm |
|---|---|---|
| Mặt đệm lõm, nhăn nhưng ấn vào vẫn đàn hồi | Lông vũ hoặc sợi bọc ngoài dồn, bết | Vỗ mạnh, lắc đệm; nếu phồng lại là đúng |
| Đệm đặt trên sàn vẫn lõm một vùng cố định | Lõi mút mỏi ở chỗ hay ngồi | Mở khoá vỏ, sờ lõi: vùng mỏi mềm và mỏng hơn hẳn |
| Đệm trên sàn phẳng, nhưng đặt vào sofa ngồi vẫn lún sâu | Đai đàn hồi hoặc lò xo bên dưới chùng, gãy | Ấn tay xuống khung trống: chỗ nào võng sâu hơn hẳn là đai chùng |
| Một bên đệm dày hơn bên kia | Lông vũ dồn về một phía, hoặc ngồi lệch lâu năm | Mở vỏ xem các ngăn lông |
| Tiếng cót két, kêu khi ngồi | Khung, lò xo hoặc khớp nối có vấn đề | Lắc nhẹ tay vịn, lưng; nghe vị trí phát tiếng |
| Mép trước đệm xẹp xuống | Mút mép mỏi, hoặc thói quen ngồi sát mép | So độ dày mép trước và mép sau |
Đừng vội kết luận khi đệm còn trên sofa: tháo ra kiểm trên sàn phẳng là bước tách lỗi đệm với lỗi khung. Đây cũng là bước thợ có nghề sẽ làm trước khi báo giá.
Nếu sofa còn bảo hành mà lõi mút mỏi rõ hay đai đỡ chùng sau thời gian ngắn, hãy báo người bán trước khi tự mở vỏ hay gọi thợ.
Xoay đệm và vỗ lông vũ: thói quen giữ dáng
Phần lớn sofa Ý có đệm rời được thiết kế để người dùng xoay và vỗ định kỳ. Làm đều đặn thì đệm mỏi đều và chậm hơn nhiều:
- Vỗ lưng tựa và đệm lông vũ hằng ngày hoặc vài ngày một lần, nhất là sau khi nhiều người ngồi. Cầm hai cạnh, ép vào nhau rồi kéo ra vài lần, sau đó vỗ đều mặt đệm.
- Lật đệm ngồi mỗi vài tuần nếu đệm có hai mặt dùng được như nhau, để mặt trên và mặt dưới chia đều tải.
- Hoán đổi vị trí đệm giữa các chỗ ngồi mỗi một hoặc hai tháng. Chỗ ngồi xem tivi quen thuộc của gia đình thường mỏi nhanh gấp mấy lần chỗ khác.
- Xoay đầu đuôi nếu đệm đối xứng, để mép trước và mép sau chia đều.
- Kéo phẳng vỏ sau khi vỗ, để lớp sợi không dồn thành nếp, nhất là với vỏ da.
- Phơi thoáng định kỳ ở chỗ râm, khô ráo, không phơi nắng gắt, để lông vũ và sợi khô lại sau mùa ẩm.
Đệm lông vũ không bao giờ giữ dáng căng như mút; vẻ hơi "lười", có nếp là đặc trưng của nó. Nếu bạn không thích vỗ đệm mỗi ngày, khi mua nên chọn đệm lõi mút có lớp lông vũ mỏng bên ngoài thay vì đệm lông vũ đầy.
Thay lõi mút: những con số cần hỏi
Khi lõi mút đã mỏi thật, thay lõi mới thường là cách hiệu quả về chi phí hơn so với thay cả sofa. Chất lượng mút được mô tả bằng vài thông số. Tỷ trọng, tính bằng kg/m³, cho biết lượng vật liệu trong mỗi khối mút: tỷ trọng cao hơn thường bền hơn, giữ dáng lâu hơn. Độ cứng, thường đo bằng lực cần để nén mút một mức nhất định, cho biết cảm giác mềm hay chắc. Hai thông số này độc lập: mút có thể nặng mà mềm, hoặc nhẹ mà cứng.
Một loại hay được nhắc tới là mút đàn hồi cao, thường gọi là mút HR (high resilience): cấu trúc ô mở không đều giúp đàn hồi nhanh và bền hơn mút thường cùng tỷ trọng. Nhiều sofa Ý dùng mút HR hoặc mút nhiều tầng tỷ trọng. Một số còn dùng mút nhớ hình (memory foam) ở lớp trên, êm nhưng lún chậm và nóng hơn trong khí hậu Việt Nam.
Khi thợ báo phương án, hãy hỏi: tỷ trọng và độ cứng của lõi mới là bao nhiêu, có phải mút HR không, có ghép nhiều lớp như lõi cũ không, lớp sợi bọc ngoài có thay mới không. Câu trả lời bằng con số cụ thể là dấu hiệu thợ làm nghề nghiêm túc. Câu trả lời kiểu "mút loại một", "mút xịn" mà không có số thì nên hỏi thêm.
Một mẹo hữu ích: cắt một mẩu nhỏ ở mép lõi cũ đã mở hoặc đo lõi cũ cẩn thận để thợ làm lõi mới đúng kích thước, đúng hình dạng. Lõi mới to hơn một chút so với vỏ thường giúp mặt đệm căng đẹp, nhưng quá to thì vỏ căng, đường may chịu lực.
Đai đàn hồi và lò xo: lún từ bên dưới
Nhiều sofa Ý dùng đai đàn hồi đan chéo hoặc song song trên khung để đỡ đệm ngồi. Đai này là dải vải cao su bền, nhưng sau nhiều năm chịu tải sẽ chùng ra, kể cả khi đệm vẫn còn tốt. Dấu hiệu là đệm đặt trên sàn thì phẳng, đặt vào sofa ngồi thì lún sâu, nhất là ở giữa.
Căng lại hoặc thay đai là việc của thợ bọc sofa: phải tháo đệm, đôi khi tháo một phần vỏ khung, căng đai mới với lực đều và cố định chắc vào khung. Đai căng không đều sẽ tạo cảm giác ngồi lệch. Lò xo zíc zắc gãy hoặc bung móc cũng phải thay đúng loại và đúng vị trí.
Đừng tự xử lý bằng cách nhét thêm tấm ván hoặc tấm bìa dưới đệm. Cách này làm sofa cứng hẳn, mất độ êm thiết kế, và tấm cứng có thể làm hỏng lớp mút đệm và mặt dưới vỏ đệm do cọ xát. Nếu cần tạm thời trong lúc chờ thợ, một tấm mút cứng mỏng là lựa chọn ít hại hơn.
Lưng tựa và gối tựa: chăm riêng vì cấu tạo khác đệm ngồi
Lưng tựa của sofa Ý thường mềm hơn đệm ngồi nhiều, và hay là lông vũ hoặc hỗn hợp lông vũ với sợi, chia thành nhiều ngăn dọc hoặc ngang. Các ngăn này giữ cho lông không tụt hết xuống đáy, nhưng sau một thời gian ngồi tựa, lông vẫn dồn xuống nửa dưới mỗi ngăn, để lại phần trên lép. Vỗ lưng tựa từ dưới lên, dùng tay đẩy lông trở lại phía trên từng ngăn một, là việc nên làm thường xuyên hơn cả đệm ngồi.
Lưng tựa mút định hình thì ít phải vỗ, nhưng lại hay mỏi ở đúng vị trí tì vai và thắt lưng. Nếu lưng tựa rời và đối xứng, hoán đổi giữa các chỗ ngồi giúp chia đều. Lưng tựa cố định vào khung thì không xoay được; khi mỏi, thợ phải mở vỏ để bù hoặc thay lớp mút, việc tốn công hơn hẳn đệm rời.
Gối tựa trang trí thường là lõi lông vũ hoặc sợi trong áo gối tháo được. Lõi sợi rẻ thường xẹp và vón cục sau vài lần giặt; lõi lông vũ giữ phồng lâu hơn nhưng cần phơi khô kỹ. Áo gối nên tháo giặt theo đúng nhãn hướng dẫn, đừng giặt cả lõi lông vũ trong máy giặt gia đình nếu nhà sản xuất không cho phép. Thay lõi gối là cách rẻ nhất để sofa trông tươi lại mà không động tới đệm chính.
Khi nào sửa, khi nào chấp nhận, khi nào báo hãng
Thay lõi mút và căng lại đai là hai việc sửa phổ biến và đáng làm với sofa có khung tốt và vỏ còn đẹp. Một chiếc sofa Ý khung gỗ cứng, vỏ da còn tốt, sau khi thay lõi mút đúng chuẩn có thể dùng thêm nhiều năm. Ngược lại, nếu vỏ cũng đã hỏng nặng, cân nhắc kết hợp thay mút với bọc lại vỏ trong cùng một lần để tiết kiệm công tháo lắp.
Có những thay đổi nên chấp nhận như đặc trưng: đệm lông vũ có nếp, lớp sợi bọc ngoài xẹp nhẹ trong năm đầu, mặt đệm "ăn" theo dáng người ngồi một chút. Hầu hết hãng ghi rõ những điều này trong hướng dẫn và không coi là lỗi.
Báo người bán khi đệm mỏi rõ rệt, lõm sâu hoặc đai bung sau thời gian ngắn, nhất là khi các chỗ ngồi ít dùng cũng lún. Chụp ảnh đệm đặt trên sàn phẳng, đo độ lõm bằng thước đặt ngang, ghi lại ngày mua và tình trạng. Đừng mở vỏ, tháo khung hay gọi thợ bên ngoài trước khi người bán trả lời, vì có thể ảnh hưởng tới bảo hành.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu thì nên thay mút đệm sofa?
Không có thời hạn cố định. Tuổi thọ của lõi mút phụ thuộc vào tỷ trọng, loại mút, trọng lượng người ngồi và tần suất dùng. Đệm chỗ ngồi chính của gia đình mỏi nhanh hơn nhiều so với đệm ít dùng. Hãy dựa vào dấu hiệu thực tế: đệm đặt trên sàn phẳng vẫn lõm một vùng cố định là lúc cần xem xét.
Đệm lông vũ bị bết có giặt được không?
Tuỳ cấu tạo và hướng dẫn của hãng. Túi lông vũ bên trong thường không nên tự giặt vì khó làm khô hoàn toàn, lông ẩm dễ mốc và có mùi. Phơi thoáng chỗ râm và vỗ đều thường đủ để lông phồng lại. Nếu bẩn hoặc có mùi, hỏi người bán hoặc tìm thợ có kinh nghiệm xử lý lông vũ.
Thay mút có làm sofa khác cảm giác ngồi ban đầu không?
Có thể có, nếu lõi mới khác tỷ trọng, độ cứng hoặc số lớp so với lõi gốc. Để gần với ban đầu, hỏi người bán thông số mút gốc nếu có, hoặc đưa thợ xem lõi cũ để làm lõi mới tương tự. Bạn cũng có thể chủ động chọn chắc hơn hay mềm hơn nếu muốn đổi cảm giác.
Mút nhớ hình có hợp với sofa ở Việt Nam không?
Mút nhớ hình êm và ôm người nhưng giữ nhiệt nhiều hơn, phản hồi chậm, có thể thấy nóng trong mùa hè nếu phòng không điều hoà. Nó thường được dùng như một lớp mỏng phía trên lõi mút đàn hồi chứ không phải cả khối. Nếu thích, nên ngồi thử lâu trước khi quyết định.
Sofa kêu cót két khi ngồi có phải do đệm không?
Thường không. Đệm mút và lông vũ hiếm khi phát tiếng kêu. Tiếng cót két thường đến từ khung gỗ có mối ghép lỏng, lò xo cọ vào khung, hoặc chân sofa lỏng. Tháo đệm ra rồi ấn thử từng vùng khung, lắc tay vịn và lưng để tìm vị trí phát tiếng trước khi gọi thợ.
Có nên tự mua mút về thay đệm sofa không?
Có thể với đệm hình hộp đơn giản và vỏ tháo được bằng khoá kéo, nếu bạn đo chính xác và mua đúng thông số. Đệm có hình dạng phức tạp, nhiều lớp ghép, hay vỏ da ôm sát thì nên nhờ thợ bọc sofa, vì cắt sai kích thước hay lồng vỏ không khéo dễ làm nhăn vỏ và căng đường may.