Kim loại và kính trên đồ nội thất Ý xỉn theo những cơ chế khác nhau nên cần lau khác nhau: đồng thau trần bị oxy hoá thành lớp patina, có thể đánh bóng lại hoặc giữ; đồng thau có lớp phủ trong suốt tuyệt đối không được đánh bằng kem đánh bóng; thép mạ crom lấm tấm rỉ khi lớp mạ bị thủng, nhất là ở nhà gần biển; gương đen mép do lớp tráng bạc bị hơi ẩm và hoá chất tấn công. Biết đúng loại vật liệu là bước đầu tiên trước khi lau.
Đồng thau, thép mạ, kính và gương là những chi tiết làm nên vẻ tinh tế của nhiều mẫu nội thất Ý: chân bàn mảnh, khung ghế uốn cong, mặt bàn kính, gương trang trí. Nhưng chúng cũng là những chi tiết dễ hỏng nhất vì những thói quen lau dọn sai, nhất là thói quen dùng một loại nước lau cho mọi thứ.
Nhận biết vật liệu trước khi lau
Hãy kiểm tra phiếu đặt hàng hoặc catalogue trước. Nếu không có, các dấu hiệu sau giúp phân biệt:
| Vật liệu | Nhận biết | Cách xỉn, hỏng thường gặp |
|---|---|---|
| Đồng thau trần | Màu vàng ấm, chỗ ít chạm sẫm dần thành nâu, chỗ hay chạm sáng hơn | Oxy hoá đều thành patina; dấu vân tay để lại vết |
| Đồng thau có lớp phủ trong | Màu đều, bóng, không đổi màu theo chỗ chạm; vết xỉn nếu có thường thành đốm | Lớp phủ trầy hoặc bong, đồng bên dưới xỉn loang lổ |
| Thép mạ crom | Bóng như gương, lạnh, nam châm hút được | Chấm rỉ nhỏ khi lớp mạ thủng, nhất là gần biển |
| Thép sơn tĩnh điện | Bề mặt màu mờ hoặc bóng nhẹ, hơi dày | Trầy sơn lộ thép, rỉ lan dưới lớp sơn |
| Thép không gỉ | Bóng hoặc xước mịn, nam châm hút yếu hoặc không hút tuỳ loại | Vết nước, vết tay; rỉ bề mặt khi tiếp xúc muối, sắt |
| Kính Murano | Thuỷ tinh làm tay, có bọt khí nhỏ, độ dày không đều | Vết nước cứng, bụi bám, mẻ khi va |
| Gương tráng bạc | Mặt sau có lớp sơn bảo vệ | Đen hoặc mờ ở mép do lớp bạc bị ăn mòn |
Thử nam châm là cách nhanh để phân biệt đồng thau (không hút) với thép mạ màu vàng (hút). Nhiều chi tiết "màu đồng" trên đồ nội thất hiện đại thật ra là thép hoặc nhôm mạ hay sơn màu đồng; đánh bóng chúng như đồng thau sẽ làm mất lớp mạ.
Đồng thau trần và đồng thau có phủ: sai một lần là hỏng
Đồng thau là hợp kim đồng và kẽm. Đồng thau trần tiếp xúc với không khí, độ ẩm và dầu da tay sẽ oxy hoá dần, chuyển từ vàng sáng sang vàng sẫm, nâu, đôi khi có đốm xanh ở chỗ ẩm. Nhiều nhà thiết kế Ý cố ý dùng đồng thau trần để món đồ thay đổi theo thời gian, lớp patina được coi là một phần của vẻ đẹp. Bạn có thể giữ patina, chỉ lau bụi bằng khăn khô, hoặc đánh bóng lại bằng kem đánh bóng đồng khi muốn sáng trở lại.
Đồng thau có lớp phủ trong suốt, thường là sơn mài trong hoặc lớp phủ bảo vệ, được làm để giữ màu sáng không đổi. Với loại này, tuyệt đối không dùng kem đánh bóng đồng: hạt mài và hoá chất trong kem sẽ phá lớp phủ, tạo vết loang và để đồng bên dưới bắt đầu xỉn không đều. Chỉ lau bằng khăn mềm hơi ẩm, lau khô ngay.
Khi lớp phủ đã trầy và đồng bên dưới xỉn loang lổ, không có cách tự sửa tốt tại nhà. Thợ kim loại có thể tẩy hết lớp phủ cũ, đánh bóng đồng, rồi phủ lại. Hoặc bạn có thể quyết định tẩy hẳn lớp phủ và chuyển sang để đồng trần tự nhiên. Việc này nên hỏi người bán xem hãng có dịch vụ hoặc hướng dẫn riêng.
Thép mạ crom và thép sơn: chống rỉ trong khí hậu ẩm và gần biển
Thép mạ crom có lớp crom mỏng bên ngoài, thường kèm lớp niken bên dưới, bảo vệ thép khỏi rỉ. Lớp mạ tốt bền nhiều năm trong nhà, nhưng nếu có lỗ nhỏ hoặc vết xước xuyên qua, hơi ẩm và muối đi vào, tạo chấm rỉ nhỏ, sau đó lan rộng và làm lớp mạ bong lên. Nhà gần biển, phòng tắm, ban công là những nơi chấm rỉ xuất hiện nhanh nhất.
Chăm thép mạ: lau bằng khăn ẩm, lau khô ngay, không để nước đọng ở chân bàn, chân ghế sau khi lau sàn. Chấm rỉ mới, nhỏ có thể làm sạch bằng sản phẩm đánh bóng crom chuyên dụng và khăn mềm, sau đó lau khô và có thể phủ một lớp sáp bảo vệ mỏng cho kim loại. Không dùng giấy nhám, búi sắt hay miếng rửa chén mặt cứng: chúng xước lớp mạ và tạo thêm chỗ cho rỉ bám vào.
Khi rỉ đã ăn sâu, lớp mạ bong thành mảng, không có cách phục hồi tại nhà. Phải tháo chi tiết, tẩy lớp mạ cũ và mạ lại tại xưởng mạ. Thép sơn tĩnh điện bị trầy lộ thép thì nên dặm sơn sớm bằng sơn đúng màu để rỉ không lan dưới lớp sơn còn lại.
Lau gương đúng cách để mép không đen
Gương đen ở mép, hiện vệt mờ như mạng nhện từ cạnh vào trong, là dấu hiệu lớp tráng bạc phía sau bị ăn mòn. Nguyên nhân thường là hơi ẩm cộng với chất tẩy rửa thấm vào từ mép gương. Phòng ngừa bằng cách lau đúng:
- Xịt nước lau lên khăn, không xịt trực tiếp lên mặt gương, nhất là gần mép. Chất lỏng chảy xuống mép và đọng ở khung là nguyên nhân hàng đầu.
- Dùng nước lau kính không chứa amoniac hoặc nước ấm với một chút dung dịch nhẹ. Amoniac và axit tấn công lớp sơn bảo vệ và lớp bạc.
- Lau khô hoàn toàn mép và chỗ giáp khung bằng khăn khô sạch sau khi lau.
- Không treo gương lớn sát tường ẩm mà không có khoảng thông gió phía sau; dùng ke hoặc tấm đệm để tạo khe hở.
- Trong phòng tắm, bật quạt hút sau khi tắm để hơi nước không đọng lâu trên gương và trong khung.
- Kiểm tra mép gương định kỳ: đen mép đã xuất hiện thì không đảo ngược được, chỉ có thể làm chậm lại.
Gương có giá trị đã bị đen mép nhẹ có thể được thợ bọc lại mép bằng khung hoặc nẹp để che đi. Với gương trang trí cổ điển kiểu Ý có khung chạm, thay lớp gương bên trong và giữ khung là phương án nhiều người chọn.
Kính Murano và đèn thuỷ tinh làm tay: lau nhẹ, tránh sốc nhiệt
Kính Murano là thuỷ tinh thổi và tạo hình thủ công, độ dày không đều, có thể có bọt khí nhỏ và nhiều chi tiết mảnh. Những đặc điểm này làm nên vẻ đẹp nhưng cũng làm nó nhạy cảm hơn kính công nghiệp. Lau bụi định kỳ bằng khăn mềm khô hoặc chổi lông mềm. Khi cần lau ướt, dùng nước ấm, không nóng, với một chút dung dịch rửa nhẹ, sau đó tráng nước sạch và lau khô bằng khăn mềm không xơ.
Không cho đồ Murano vào máy rửa bát, không ngâm nước nóng, không tráng nước lạnh ngay sau khi rửa nước ấm: chênh lệch nhiệt độ đột ngột có thể làm nứt thuỷ tinh làm tay, nhất là ở chỗ dày mỏng không đều. Vết nước cứng (cặn vôi trắng) có thể làm mờ bằng dung dịch rửa nhẹ và khăn mềm; không dùng bột tẩy, miếng chà nhám.
Với đèn chùm Murano, tắt điện và để bóng nguội hẳn trước khi lau. Tháo từng chi tiết theo thứ tự và chụp ảnh trước khi tháo để lắp lại đúng vị trí. Cầm chi tiết ở phần thân dày, không cầm vào cánh, tay hay chi tiết mảnh. Việc tháo lắp toàn bộ đèn chùm lớn nên để thợ có kinh nghiệm làm cùng.
Kính cường lực trên mặt bàn và cánh tủ: điểm yếu nằm ở mép
Kính cường lực được nung nóng rồi làm nguội nhanh để mặt kính chịu lực tốt hơn nhiều so với kính thường, và khi vỡ thì vỡ thành hạt nhỏ ít sắc. Điểm yếu của nó nằm ở mép và góc: một vết mẻ nhỏ ở cạnh có thể là điểm khởi đầu khiến cả tấm kính vỡ vụn sau đó, đôi khi rất lâu sau khi va chạm. Vì vậy, mặt bàn và cánh tủ kính cường lực có mẻ cạnh nên được kiểm tra, cân nhắc thay, nhất là khi ở chỗ có trẻ nhỏ.
Khi lau kính cường lực, dùng khăn mềm và nước lau kính, tránh dụng cụ cạo bằng kim loại ở mép. Không đặt vật nặng có cạnh sắc lên mép kính nhô ra. Khi di chuyển mặt bàn kính, mang đứng cạnh, có lót mềm ở mép dưới, không đặt kính nằm trực tiếp trên sàn cứng hay vật có cạnh nhỏ.
Kính cường lực có thể vỡ tự phát trong những trường hợp hiếm, liên quan đến tạp chất trong kính hoặc ứng suất khi lắp. Đây không phải điều có thể phòng ngừa tại nhà, nhưng lắp đúng cách, có đệm cao su ở điểm đỡ và không để kính chạm trực tiếp vào kim loại giúp giảm rủi ro do ứng suất lắp đặt.
Lịch chăm kim loại và kính theo vị trí trong nhà
Cùng một vật liệu nhưng ở vị trí khác nhau thì nhịp chăm khác nhau. Gợi ý dưới đây là tham khảo cho nhà ở thành phố; nhà gần biển nên làm dày hơn:
- Phòng khách, phòng ăn: lau bụi chân bàn, khung ghế kim loại hằng tuần bằng khăn khô; lau ẩm rồi lau khô mỗi tháng. Chân bàn ăn là nơi hay dính nước khi lau sàn, lau khô ngay sau đó.
- Phòng tắm: lau khô vòi, khung gương, tay nắm kim loại sau khi dùng nếu có thể; bật quạt hút; tránh để chai lọ hoá chất mở nắp gần kim loại mạ.
- Ban công, cạnh cửa sổ mở: đồ kim loại ở đây chịu mưa tạt, hơi muối và bụi nhiều nhất; kiểm tra chấm rỉ mỗi tháng, phủ sáp bảo vệ kim loại vài lần một năm.
- Lối vào: tay nắm, móc treo đồ bằng đồng thau chịu tay chạm nhiều nhất; đồng trần sẽ sáng ở chỗ chạm và sẫm ở chỗ khác, đó là bình thường.
- Đèn chùm, đèn thả: lau bụi vài tháng một lần khi tắt điện và đèn đã nguội; lau kỹ toàn bộ mỗi năm.
- Mặt bàn kính: lau hằng ngày nếu dùng ăn uống; kiểm tra mép và góc mỗi vài tháng xem có mẻ mới không.
Một chiếc khăn microfiber khô để riêng cho kim loại và kính, không dùng chung với khăn lau bếp, giúp tránh kéo dầu mỡ và hạt cát lên những bề mặt bóng này.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết chân bàn là đồng thau thật hay thép mạ màu đồng?
Dùng nam châm: đồng thau không bị hút, còn thép mạ hoặc sơn màu đồng thì bị hút. Ngoài ra, đồng thau trần đổi màu không đều theo chỗ chạm tay theo thời gian, còn lớp mạ giữ màu đều. Kiểm tra phiếu đặt hàng hoặc hỏi người bán để có thông tin chính xác về vật liệu và lớp hoàn thiện.
Có nên đánh bóng lại đồng thau trần đã có patina không?
Tuỳ sở thích và ý định thiết kế. Nhiều mẫu nội thất Ý dùng đồng thau trần để có patina theo thời gian; giữ patina chỉ cần lau bụi. Nếu muốn sáng lại, dùng kem đánh bóng đồng theo hướng dẫn, đánh đều cả chi tiết để màu đồng nhất. Lưu ý rằng đồng sẽ lại xỉn dần sau khi đánh.
Chấm rỉ trên chân ghế crom có lan ra không?
Có thể lan nếu không xử lý, vì hơi ẩm tiếp tục đi vào chỗ lớp mạ đã thủng. Làm sạch chấm rỉ nhỏ sớm bằng sản phẩm đánh bóng crom, lau khô và phủ sáp bảo vệ mỏng giúp làm chậm lại. Khi rỉ đã làm lớp mạ phồng bong thành mảng, cần mạ lại tại xưởng.
Vì sao gương trong phòng tắm bị đen mép nhanh hơn?
Phòng tắm có độ ẩm cao, hơi nước ngưng tụ thường xuyên, cộng với các chất tẩy rửa phòng tắm có thể chứa axit hoặc amoniac. Hơi ẩm và hoá chất thấm vào mép, ăn mòn lớp tráng bạc. Bật quạt hút, không xịt chất tẩy trực tiếp lên gương và lau khô mép sau khi lau giúp làm chậm quá trình này.
Có lau kính Murano bằng nước lau kính thông thường được không?
Với lau nhẹ mặt ngoài thì có thể, nhưng nên dùng loại không chứa amoniac và xịt lên khăn thay vì xịt trực tiếp, nhất là khi đồ Murano có chi tiết kim loại hoặc tráng màu. Nước ấm pha một chút dung dịch rửa nhẹ là cách an toàn và phổ biến hơn cho thuỷ tinh làm tay.
Mặt bàn kính cường lực bị mẻ góc nhỏ có nguy hiểm không?
Mẻ ở mép hoặc góc là điểm yếu của kính cường lực và có thể khiến tấm kính vỡ vụn sau đó, kể cả khi không có va chạm mới. Nên hỏi đơn vị cung cấp kính để kiểm tra, và cân nhắc thay tấm mới, nhất là với mặt bàn ở phòng khách có trẻ nhỏ hoặc nơi nhiều người qua lại.