Bốn truyền thống nội thất châu Âu hay gặp ở Việt Nam khác nhau rõ: Ý thiên về tỉ lệ thấp và chất liệu thật như da, đá, gỗ sẫm; Pháp thiên về đường cong mềm, phào chỉ tinh và màu phấn; Anh thiên về đồ bọc nệm dày, họa tiết vải và cảm giác ấm cúng nhiều lớp; Bắc Âu thiên về gỗ sáng, tường trắng, đồ gọn và công năng. Gộp chung thành "phong cách châu Âu" là nguồn gốc của nhiều căn nhà pha trộn lủng củng.
Nhà phố ống ở Việt Nam, mặt tiền 4–5 m, sâu 15–20 m, ánh sáng chủ yếu từ hai đầu và giếng trời, đặt ra yêu cầu riêng cho từng phong cách. Bài này so sánh bốn truyền thống theo những tiêu chí nhìn thấy được, chỉ ra chi tiết giúp nhận diện nhanh, rồi bàn nhánh nào hợp với kiểu nhà này và cách phối khi gia đình mỗi người thích một kiểu.
Gốc lịch sử ngắn gọn của bốn truyền thống
Mỗi truyền thống mang dấu vết của điều kiện sống nơi nó ra đời. Biết gốc giúp hiểu vì sao chúng trông như vậy, và vì sao có món hợp nhà Việt, có món không:
- Ý: nền là các xưởng thủ công phục vụ giới quý tộc thời Phục hưng và Baroque ở Florence, Rome, Venice; sau năm 1945, thế hệ kiến trúc sư ở Milan và Turin kết hợp với xưởng nhỏ để làm ra đồ hiện đại. Từ đó nội thất Ý mang hai gương mặt: cổ điển chạm khắc và hiện đại tinh gọn.
- Pháp: các phong cách gọi theo triều vua (Louis XIV, Louis XV, Louis XVI), rồi phong cách Đế chế thời Napoléon, sau này là Art Deco gắn với triển lãm nghệ thuật trang trí ở Paris năm 1925. Đường cong, phào chỉ và gương lớn là di sản của những cung điện và căn hộ kiểu Paris trần cao.
- Anh: từ nhà nông thôn của tầng lớp có đất và những căn nhà phố kiểu Georgian, Victorian; phong trào Arts and Crafts cuối thế kỷ 19 với William Morris đề cao nghề thủ công và vải họa tiết. Khí hậu ẩm lạnh giải thích vì sao đồ Anh nhiều nệm, nhiều vải, màu ấm sẫm.
- Bắc Âu: thiết kế Đan Mạch, Thuỵ Điển, Phần Lan nổi lên giữa thế kỷ 20 với gỗ sáng, đồ gọn, giá vừa phải cho số đông; mùa đông dài và tối khiến người Bắc Âu ưu tiên tường trắng, gỗ sáng, nhiều đèn ấm.
Từ đây dễ thấy: truyền thống sinh ra ở xứ lạnh như Anh và Bắc Âu mang theo những thứ cần điều chỉnh khi về xứ nóng ẩm (len, nệm dày, vải nhiều lớp), còn truyền thống Ý, vốn quen với mùa hè nóng của Địa Trung Hải, có nhiều lời giải sẵn cho cái nóng như đá mát, gạch đất nung, vải lanh, nhưng lại chưa quen với độ ẩm cao kéo dài của mùa nồm.
So sánh bốn truyền thống theo tiêu chí nhìn thấy được
Bảng dưới nói về xu hướng chung của mỗi truyền thống ở dạng hiện đại hay gặp, không phải quy tắc tuyệt đối; trong mỗi nước còn nhiều thời kỳ khác nhau:
| Tiêu chí | Ý | Pháp | Anh | Bắc Âu |
|---|---|---|---|---|
| Tỉ lệ đồ | Thấp, thon, nằm ngang | Thanh, cao vừa, chân cong | Đầy đặn, đệm dày | Gọn, nhẹ, vừa người |
| Chất liệu chủ đạo | Da, đá, gỗ óc chó, đồng thau | Gỗ sơn, nhung, đá marble, gương | Gỗ sẫm, vải hoa, len kẻ, da chesterfield | Gỗ sồi, tần bì, len, vải lanh |
| Màu | Ấm trung tính, nâu da bò | Màu phấn, xám bồ câu, vàng nhạt | Xanh đậm, đỏ rượu, xanh lá rừng | Trắng, xám nhạt, gỗ sáng |
| Đường nét | Cong có kiểm soát, khối gọn | Cong mềm, phào chỉ tinh | Cổ điển, tay vịn cuộn | Thẳng, bo nhẹ, tối giản |
| Trang trí | Ít, nhờ chất liệu | Phào trần, gương lớn, đèn chùm | Nhiều lớp: tranh, sách, gối, thảm | Rất ít, cây xanh, vải dệt |
| Cảm giác | Thanh lịch, đô thị | Duyên dáng, lãng mạn | Ấm cúng, có tuổi | Sáng, nhẹ, thực dụng |
Nếu phải tóm vào một chữ: Ý là chất liệu, Pháp là đường cong, Anh là lớp lang, Bắc Âu là ánh sáng. Cách nhớ này giúp nhận ra một căn phòng đang nghiêng về đâu ngay cả khi nó pha trộn.
Lưu ý rằng "tân cổ điển" ở Việt Nam thường là pha giữa phào chỉ Pháp với đồ bọc kiểu Ý hoặc Anh, nên khó xếp vào một ô. Bài riêng về tân cổ điển kiểu Ý trong danh mục này đi sâu phần đó.
Chi tiết nhận diện nhanh từng truyền thống
Ý: nhìn chân và mặt đá. Chân sofa, chân bàn thường mảnh, bằng kim loại hoặc gỗ, để lộ sàn. Bàn trà, bàn ăn hay có mặt đá vân hoặc travertine. Sofa da màu cognac, ghế bành dáng khối là dấu hiệu rất Ý.
Pháp: nhìn tường và gương. Tường có phào chỉ chia ô, cửa đi cao kiểu cửa sổ kính chia ô, gương lớn khung mạ hoặc sơn, ghế kiểu Louis có lưng bầu dục và chân cong. Màu sơn nhạt, hơi xám.
Anh: nhìn vải và sách. Sofa chesterfield bọc da đóng nút, ghế bành tựa cao có tai, vải hoa, vải kẻ ô, giá sách kín tường, lò sưởi (ở Việt Nam thường chỉ còn là khung trang trí), đèn bàn chao vải.
Bắc Âu: nhìn sàn và đèn. Sàn gỗ sáng màu, tường trắng, ghế gỗ uốn nhẹ, đèn thả chao kim loại hoặc chao nhiều lớp, thảm len trơn, cây lá lớn trong chậu đất nung.
Nhà phố ống đặt ra yêu cầu gì cho phong cách
Nhà phố ống có ba đặc điểm chi phối mọi lựa chọn nội thất: ánh sáng vào từ hai đầu và giếng trời nên giữa nhà thường tối; chiều ngang hẹp nên đồ lớn dễ chắn lối; nhiều tầng nên mỗi tầng một chức năng, cầu thang chiếm một dải giữa nhà. Thêm vào đó là nắng gắt phía mặt tiền nếu nhà hướng tây, và bụi từ phố.
Với ánh sáng yếu ở giữa nhà, truyền thống Bắc Âu có lợi thế rõ: tường sáng, sàn sáng, đồ sáng giúp phản xạ ánh sáng sâu vào trong. Truyền thống Anh với màu sẫm và nhiều lớp vải dễ làm nhà ống tối và bí hơn. Pháp với gương lớn có thể giúp nhân ánh sáng, nhưng phào chỉ dày làm nhà hẹp trông chật.
Ý nằm ở giữa: nhánh tối giản và hiện đại giữa thế kỷ 20 dùng đồ thấp, chân lộ, giúp nhìn xuyên được chiều sâu căn nhà; nhưng nếu chọn tông da và gỗ quá sẫm cho tầng giữa thiếu sáng thì sẽ nặng. Cách phổ biến là để tầng trệt và phòng có cửa sổ dùng tông sẫm hơn, còn tầng giữa và hành lang dùng tông sáng hơn trong cùng bảng màu.
Độ hẹp của nhà ống cũng làm sofa chữ L lớn, bàn ăn chữ nhật dài trở nên khó đặt. Đồ thấp, chân thanh, bàn tròn hay bầu dục, ghế không tay vịn là những lựa chọn giảm cảm giác chật, và chúng trùng với đặc điểm của nhánh Ý hiện đại lẫn Bắc Âu.
Phong cách nào hợp tầng nào trong nhà phố
Không bắt buộc cả nhà một phong cách. Một cách phân bổ hợp lý theo điều kiện ánh sáng và công năng của từng tầng (gợi ý, điều chỉnh theo nhà thật):
| Không gian | Điều kiện thường gặp | Nhánh hợp | Lý do |
|---|---|---|---|
| Phòng khách tầng trệt | Sáng phía mặt tiền, bụi, khách ra vào | Ý tối giản hoặc hiện đại | Đồ thấp, chất liệu dễ lau, trông chỉn chu khi tiếp khách |
| Bếp và phòng ăn | Giữa hoặc cuối nhà, gần giếng trời | Ý hoặc Bắc Âu | Mặt đá bền, gỗ sáng giúp giữa nhà đỡ tối |
| Phòng ngủ chính | Có cửa sổ, cần yên tĩnh | Ý, Pháp hoặc Anh | Có thể ấm và nhiều vải hơn vì không cần đón khách |
| Phòng làm việc, đọc sách | Nhỏ, thường ở tầng trên | Anh hoặc Ý | Giá sách gỗ, ghế bành da hợp không gian riêng |
| Hành lang, cầu thang | Tối, hẹp | Bắc Âu, tông sáng | Ưu tiên phản xạ ánh sáng, ít đồ |
Điều kiện để các tầng khác phong cách mà vẫn liền mạch là dùng chung một sàn hoặc một tông sàn, một màu tường nền và một kim loại phụ kiện (ví dụ đồng thau mờ). Ba thứ này nối các tầng lại, còn đồ rời mỗi tầng có thể khác.
Khi mỗi người trong nhà thích một phong cách
Tình huống giả định phổ biến: người này thích kiểu Ý với sofa da, người kia thích Bắc Âu gỗ sáng, cha mẹ muốn có chút cổ điển. Trình tự dung hoà:
- Tìm điểm chung về cảm giác trước khi bàn đồ: ấm hay mát, sáng hay trầm, nhiều đồ hay ít đồ. Thường điểm chung lớn hơn người ta nghĩ.
- Chọn một phong cách làm nền cho cả nhà, thường là phong cách ít đòi hỏi nhất (tối giản Ý hoặc Bắc Âu).
- Cho mỗi người một không gian thể hiện: phòng ngủ cha mẹ có thể cổ điển hơn, phòng làm việc kiểu Anh, phòng khách tối giản Ý.
- Dùng cầu nối chất liệu: gỗ óc chó và da cognac đi được cả với Ý lẫn Anh; gỗ sồi sáng và vải lanh đi được với cả Ý lẫn Bắc Âu.
- Thống nhất kim loại và màu trắng: chỉ một tông trắng cho tường và trần cả nhà, chỉ một kim loại cho tay nắm, chân đèn.
- Thử bằng đồ rời trước khi đóng đồ cố định: mua sofa, ghế, đèn trước, sống thử vài tuần rồi mới chốt tủ âm tường.
Pha trộn có chủ ý thường đẹp hơn một phong cách thuần, miễn là có quy tắc chung. Thứ tạo ra cảm giác lủng củng không phải là nhiều phong cách, mà là nhiều tông trắng, nhiều kim loại, nhiều loại gỗ cùng xuất hiện trong một tầm nhìn.
Những pha trộn hay hỏng và cách tránh
Kiểu pha hỏng phổ biến nhất là phào chỉ Pháp dày đặc trên trần thấp, kết hợp sofa da Ý màu đen bóng và đèn chùm pha lê. Ba món, mỗi món một thời kỳ, một độ bóng, một ngôn ngữ đường nét, đặt trong căn phòng hẹp. Nếu muốn chút cổ điển, chỉ giữ phào trần mảnh và chọn sofa vải hoặc da mờ màu ấm.
Kiểu thứ hai là gỗ sáng Bắc Âu ở sàn, gỗ đỏ kiểu cổ điển ở tủ và gỗ óc chó kiểu Ý ở bàn. Ba tông gỗ cạnh nhau trông như lắp ghép từ ba căn nhà. Nên chọn một tông gỗ chủ đạo, tối đa hai, và để chúng cách nhau bằng màu trơn hoặc kim loại.
Kiểu thứ ba là mang nguyên bộ đồ Anh nhiều vải, nhiều gối, thảm hoa vào nhà ống tầng trệt bụi và nóng. Vải dày giữ bụi, giữ nhiệt và mau cũ. Tinh thần ấm cúng của Anh có thể giữ ở phòng ngủ hay phòng đọc sách có điều hoà, còn phòng khách tầng trệt nên dùng chất liệu dễ lau hơn.
Nhìn chung, nhà phố Việt hợp nhất với nền tối giản Ý hoặc Bắc Âu và điểm xuyết các truyền thống khác bằng đồ rời có thể thay. Đồ rời đổi được khi gu thay đổi; phào chỉ, ốp tường và tủ âm thì không.
Câu hỏi thường gặp
Phong cách nội thất Ý và phong cách Pháp khác nhau rõ nhất ở đâu?
Khác rõ nhất ở chỗ tạo vẻ đẹp. Nội thất Ý dựa vào chất liệu thật như da, đá, gỗ sẫm và tỉ lệ thấp. Nội thất Pháp dựa vào đường cong mềm, phào chỉ, gương lớn và màu phấn. Một căn phòng nhiều phào chỉ và gương thường nghiêng về Pháp hơn là Ý.
Nội thất Bắc Âu có hợp với khí hậu nóng ẩm Việt Nam không?
Hợp ở phần màu sáng và đồ gọn, giúp nhà thoáng và mát mắt. Cần chú ý gỗ sáng tự nhiên dễ ố khi ẩm và len dày không hợp mùa hè. Chọn gỗ đã hoàn thiện kỹ, thay len bằng cotton hoặc lanh vào mùa nóng.
Nhà phố ống hẹp nên chọn phong cách châu Âu nào?
Nền tối giản Ý hoặc Bắc Âu thường hợp nhất vì đồ thấp, chân lộ, ít chi tiết giúp nhìn xuyên chiều sâu căn nhà. Tầng giữa thiếu sáng nên dùng tông sáng; tầng có cửa sổ lớn có thể dùng tông da và gỗ sẫm hơn.
Sofa chesterfield là phong cách Anh hay Ý?
Chesterfield là kiểu sofa gắn với truyền thống Anh, nhận ra qua lưng và tay vịn cao bằng nhau, bọc da đóng nút. Nhiều hãng Ý cũng sản xuất kiểu này, nhưng về phong cách nó thuộc dòng Anh và đem lại cảm giác cổ điển, nặng hơn sofa Ý hiện đại.
Có thể dùng phong cách Ý ở phòng khách và Bắc Âu ở phòng ngủ không?
Được, nếu giữ chung tông sàn, một màu trắng cho tường và một kim loại cho phụ kiện. Hai phong cách này đều ưa đồ gọn và chất liệu tự nhiên nên chuyển tiếp khá êm, chỉ khác nhau ở độ sẫm của gỗ và da.
Tân cổ điển ở Việt Nam thuộc truyền thống nào?
Tân cổ điển như cách gọi ở Việt Nam thường pha nhiều nguồn: phào chỉ và màu kiểu Pháp, đồ bọc kiểu Ý hoặc Anh, đèn chùm pha lê. Tân cổ điển kiểu Ý thật sự gọn hơn, đối xứng hơn và ít mạ vàng hơn bản pha phổ biến trên thị trường.