Phần lớn các lỗi cơ khí nhỏ trên đồ nội thất Ý — cánh tủ lệch, bản lề xệ, ngăn kéo lệch mặt, chân sofa lỏng — chỉnh được tại nhà vì phụ kiện châu Âu được thiết kế để điều chỉnh: bản lề âm có vít chỉnh ba chiều, ray ngăn kéo có cơ cấu chỉnh mặt trước, chân sofa bắt ren tháo lắp được. Riêng mộng ghép gỗ đã lỏng thì không nên bắn thêm vít mà phải dán lại đúng cách, và các kết cấu chịu lực lớn như giường, kệ treo tường nên để thợ.
Nhiều người gọi thợ hoặc bảo hành chỉ để vặn vài vòng vít, trong khi những người khác lại tự "sửa" bằng cách bắn vít thêm vào mộng gỗ, làm hỏng món đồ vĩnh viễn. Bài này giúp bạn biết chỗ nào chỉnh được, chỉnh thế nào và chỗ nào nên dừng tay.
Bộ dụng cụ cần có và một nguyên tắc trước khi vặn bất cứ vít nào
Đồ nội thất Ý thường đi kèm một hoặc vài khoá lục giác khi giao hàng; hãy cất chúng vào một túi riêng có ghi tên món đồ. Ngoài ra, một bộ tua vít đầu chữ thập cỡ vừa và nhỏ, một bộ lục giác hệ mét, một đèn pin nhỏ và một thước thuỷ ngắn là đủ cho phần lớn việc chỉnh. Phụ kiện châu Âu dùng hệ mét; đừng dùng dụng cụ hệ inch "gần vừa" vì dễ làm toè đầu vít.
Nguyên tắc quan trọng nhất: vặn từng chút và quan sát. Vít chỉnh của bản lề hay ray thường chỉ cần nửa vòng đến một vòng là thấy thay đổi rõ. Vặn liền nhiều vòng sẽ đẩy cánh lệch sang phía ngược lại, rồi bạn mất dấu vị trí ban đầu. Trước khi vặn, chụp ảnh hoặc đánh dấu vị trí ban đầu bằng bút chì mờ.
Không dùng máy bắt vít ở tốc độ cao cho các vít chỉnh và vít bắt vào ván dăm: lực xoắn lớn dễ làm toét lỗ vít trong ván, khi đó vít không còn ăn nữa. Vặn tay là cách an toàn nhất. Nếu đồ còn bảo hành và lỗi xuất hiện ngay từ đầu, hãy báo người bán trước; nhưng các chỉnh nhỏ do sử dụng thì tự làm thường không ảnh hưởng gì.
Bản lề âm: ba vít chỉnh và tác dụng của từng vít
Bản lề âm (bản lề chén, lắp khoét lỗ trên cánh) là loại phổ biến nhất trên tủ áo, tủ bếp, kệ tivi kiểu châu Âu. Hầu hết loại này có ba hướng chỉnh. Vị trí vít khác nhau đôi chút giữa các hãng, nhưng nguyên lý giống nhau:
| Hướng chỉnh | Vít ở đâu | Dùng khi |
|---|---|---|
| Ngang (trái phải) | Vít gần cánh nhất trên thân bản lề | Khe giữa hai cánh không đều, cánh chạm cánh bên cạnh, cánh lệch so với cạnh thùng |
| Sâu (vào ra) | Vít phía sau, gần đế bắt vào thùng; có loại vít lệch tâm | Cánh không khép sát mặt thùng, một góc cánh nhô ra |
| Cao (lên xuống) | Vít trên đế bản lề, thường là vít lệch tâm hoặc vít trên ray đế | Hai cánh cạnh nhau không ngang mép trên, cánh xệ chạm sàn hoặc chạm cánh dưới |
| Lực giảm chấn | Nút gạt hoặc vít trên cụm giảm chấn (với loại có) | Cánh đóng quá chậm hoặc vẫn đập mạnh |
Một cánh tủ cao thường có ba đến năm bản lề. Khi chỉnh, chỉnh tất cả bản lề trên cánh đó cùng một lượng như nhau, nếu không cánh sẽ bị vặn xoắn. Bắt đầu với hướng ngang, rồi đến cao, cuối cùng là sâu.
Nếu vít chỉnh đã hết hành trình mà cánh vẫn lệch, có thể thùng tủ bị vặn do sàn không phẳng; kiểm tra bằng thước thuỷ và chỉnh chân tủ trước.
Ngăn kéo kẹt, lệch hoặc rơi khỏi ray: kiểm theo thứ tự
Ray ngăn kéo hiện đại trên đồ Ý thường là ray âm giảm chấn hoặc ray bi toàn phần. Khi ngăn kéo có vấn đề, kiểm theo thứ tự từ dễ đến khó:
- Bỏ bớt đồ trong ngăn. Ray có tải trọng thiết kế; ngăn chứa quá nặng, nhất là ngăn dưới đựng nồi chảo hay sách, làm ray võng và kẹt. Thử kéo khi ngăn trống.
- Kiểm tra vật cản. Soi đèn vào khoảng sau ngăn kéo: đồ rơi ra phía sau, chặn ray đóng hết.
- Tháo ngăn kéo ra. Với ray âm, thường có lẫy nhựa ở mặt dưới hai bên phía trước; bóp lẫy rồi nhấc ngăn lên. Ray bi có lẫy bấm trên thanh ray.
- Lau sạch ray bằng khăn khô, gỡ bụi, tóc, vụn đồ ăn. Không tra dầu ăn hay mỡ đặc vào ray bi; nếu cần bôi trơn, dùng loại hãng khuyên hoặc không bôi.
- Kiểm tra vít bắt ray vào thùng đã lỏng chưa; siết lại bằng tay, không dùng máy tốc độ cao.
- Lắp lại đúng khớp: đặt ngăn lên ray kéo ra hết, đẩy vào đến khi nghe tiếng lẫy ăn.
- Chỉnh mặt ngăn kéo nếu lệch so với ngăn bên cạnh: nhiều loại ray có vít chỉnh cao thấp và nghiêng ở phía trước, hoặc vít chỉnh mặt ngăn ở bên trong.
Nếu ray bị cong, bi bị vỡ hoặc cơ cấu giảm chấn hỏng, thay cả cặp ray cùng loại, cùng chiều dài. Mang ray cũ hoặc ghi mã in trên ray khi đi mua để chắc chắn thay đúng.
Mộng gỗ lỏng ở ghế và bàn: vì sao không được bắn thêm vít
Ghế gỗ phong cách Ý, nhất là ghế ăn làm từ gỗ đặc theo truyền thống vùng làm ghế ở Bắc Ý, thường được ghép bằng mộng âm dương hoặc chốt gỗ, dán keo. Qua nhiều mùa co nở và nhiều năm ngồi ngả lưng, keo có thể giòn và mộng bắt đầu lỏng, ghế lắc nhẹ, sau đó lắc rõ. Đây là hư hỏng phổ biến nhất của ghế gỗ.
Phản xạ đầu tiên của nhiều người là bắn thêm vít hoặc đóng đinh vào chỗ lỏng. Cách này thường làm tình trạng tệ hơn: vít xuyên qua mộng làm nứt gỗ, mộng vẫn không được dán lại nên tiếp tục chuyển động quanh con vít, và lần sửa đúng sau này khó hơn nhiều vì phải xử lý cả lỗ vít.
Cách sửa đúng là tháo mộng lỏng ra, làm sạch hoàn toàn lớp keo cũ ở cả lỗ mộng và đầu mộng, kiểm tra độ khít, bù nếu mộng đã mòn, rồi dán lại bằng keo gỗ phù hợp và kẹp giữ đủ thời gian. Với ghế có nhiều mộng lỏng cùng lúc, thợ thường tháo rời cả khung để dán lại đồng loạt cho vuông vức. Đây là việc người khéo tay có dụng cụ kẹp có thể làm, nhưng với ghế có giá trị, giao thợ mộc có kinh nghiệm an toàn hơn.
Chân sofa, chân bàn: lỏng ren, cập kênh và nút chân
Chân sofa Ý thường bắt vào khung bằng bu lông ren hoặc tấm đế có lỗ ren. Sau khi vận chuyển hoặc di chuyển sofa, chân có thể lỏng ra; chỉ cần vặn chặt lại bằng tay. Nếu chân quay tự do mà không chặt được, ren trong khung đã toét hoặc tấm đế lỏng vít, cần thay tấm đế hoặc nhờ thợ gia cố. Đừng kéo sofa trên sàn bằng cách nắm tay vịn: lực ngang dồn vào chân là nguyên nhân chính làm toét ren và gãy chân.
Bàn hoặc tủ cập kênh thường do sàn không phẳng chứ không do món đồ. Nhiều chân bàn, chân tủ kiểu Ý có nút chỉnh độ cao vặn ren ở đáy; dùng thước thuỷ đặt trên mặt bàn, chỉnh từng chân đến khi bàn không còn lắc. Với bàn mặt đá nặng, chỉnh cho bốn chân chịu lực đều là việc bắt buộc để tấm đá không bị treo một góc.
Nút chân bằng nỉ hoặc nhựa bảo vệ sàn gỗ, sàn đá và giúp kéo ghế nhẹ hơn. Chúng mòn dần và rơi ra mà không ai để ý, sau đó chân ghế kim loại hoặc gỗ cọ trực tiếp xuống sàn. Kiểm tra định kỳ và thay đúng cỡ; với chân kim loại có nút nhựa cắm vào ống, mang nút cũ đi để mua đúng đường kính.
Cánh tủ bật, cánh lùa và tay nắm: những cơ cấu nhỏ hay bị bỏ quên
Nhiều tủ phong cách Ý tối giản không có tay nắm, dùng cơ cấu nhấn mở: ấn vào cánh, cánh bật ra. Cơ cấu này là một chốt lò xo gắn trong thùng, có vít hoặc ren chỉnh độ nhô. Khi cánh không bật ra hoặc bật quá mạnh, thường chỉ cần vặn chốt ra hoặc vào một chút để khoảng cách giữa chốt và mặt cánh đúng. Cánh bật kết hợp bản lề giảm chấn thì phải tắt giảm chấn, nếu không hai cơ cấu sẽ chống nhau.
Tủ áo cánh lùa dùng ray trên và ray dưới, bánh xe có vít chỉnh cao thấp ở cạnh cánh. Cánh lùa chạy nặng, lệch hoặc trật ray thường do bụi, tóc mắc trong ray dưới, hoặc do sàn lún làm cánh nghiêng. Hút sạch ray, rồi chỉnh vít bánh xe để cánh song song với thùng. Cánh lùa lớn nặng hàng chục ký; tháo ra lắp lại nên có hai người.
Tay nắm lỏng là lỗi nhỏ nhất nhưng hay bị để lâu nhất: vít bắt tay nắm từ mặt trong cánh lỏng dần sau nhiều lần kéo. Siết lại bằng tay, không quá chặt để tránh lõm mặt cánh sơn mài. Tay nắm đồng thau hay kim loại mạ thì không dùng kìm kẹp trực tiếp vào thân tay nắm vì dễ trầy lớp hoàn thiện.
Giường, kệ treo và đồ chịu lực: việc nên để thợ
Một số việc tuy trông như "chỉ cần vặn vít" nhưng liên quan đến an toàn, nên để thợ có kinh nghiệm làm. Giường bọc nệm kiểu Ý có khung và phản đỡ đệm chịu tải lớn; khi giường kêu hoặc lún, nguyên nhân có thể là thanh phản gãy, bát đỡ thanh phản bung, hoặc mối ghép đầu giường lỏng. Thay thanh phản đúng loại thì có thể tự làm, nhưng mối ghép khung chính lỏng thì nên để thợ.
Kệ treo tường, tủ treo, đèn treo có trọng lượng lớn phụ thuộc vào loại tường và loại tắc kê. Tường gạch đặc, gạch lỗ, tường thạch cao cần tắc kê khác nhau. Khi thấy kệ treo nghiêng dần hoặc có khe hở giữa kệ và tường, đừng chỉ siết vít; cần kiểm tra tắc kê có bị tuột trong tường không.
Tủ cao như tủ áo, tủ sách, tủ ly nên được cố định vào tường bằng ke chống đổ, nhất là nhà có trẻ nhỏ. Nhiều hãng Ý gửi kèm phụ kiện chống đổ; nếu không có, hỏi người bán. Đây là chi tiết an toàn quan trọng hơn mọi chuyện thẩm mỹ.
Câu hỏi thường gặp
Bản lề tủ bị xệ sau vài năm có phải lỗi sản phẩm không?
Thường là không. Cánh tủ nặng, mở đóng nhiều lần và chuyển động theo mùa của gỗ làm cánh lệch dần, và bản lề âm được thiết kế với vít chỉnh chính để xử lý việc này. Chỉ cần chỉnh lại theo ba hướng. Nếu chỉnh hết hành trình vẫn không được, hoặc đế bản lề bong khỏi thùng, mới cần thợ hoặc báo người bán.
Có nên tra dầu vào bản lề và ray ngăn kéo không?
Phần lớn bản lề và ray hiện đại được bôi trơn sẵn và không cần tra dầu. Tra dầu ăn hay dầu đa dụng có thể hút bụi, tạo cặn và làm hỏng cơ cấu giảm chấn. Nếu bản lề kêu, lau sạch trước, rồi dùng sản phẩm bôi trơn khô hoặc loại hãng khuyên, chỉ một lượng rất nhỏ.
Vít bắt vào ván bị toét lỗ thì làm sao?
Có thể dùng tắc kê sửa lỗ cho ván, hoặc nhồi chốt gỗ nhỏ dán keo vào lỗ cũ, chờ khô rồi bắt vít lại ở đó. Với ván dăm, có thể dời vị trí bắt vít sang một chút nếu phụ kiện cho phép. Tránh dùng vít to hơn ép vào lỗ cũ vì dễ làm nứt hoặc vỡ ván.
Ghế gỗ lỏng có dùng keo 502 để dán mộng không?
Không nên. Keo dán nhanh tạo mối dán giòn, không lấp được khe hở trong mộng và khó tẩy khi cần sửa lại đúng cách. Mộng gỗ cần keo dán gỗ chuyên dụng, mộng phải được làm sạch keo cũ và kẹp giữ đủ thời gian. Dùng sai keo thường khiến lần sửa sau tốn công hơn nhiều.
Mất khoá lục giác đi kèm thì mua ở đâu cho đúng cỡ?
Các cửa hàng dụng cụ bán bộ lục giác hệ mét nhiều cỡ; mua cả bộ rẻ và tiện hơn đi tìm một chiếc. Thử từng cỡ cho đến khi khoá vừa khít vào đầu vít, không lỏng lắc. Khoá không vừa dễ làm toè đầu vít lục giác, khi đó rất khó tháo ra.
Sofa có chân kim loại bị xước sàn gỗ thì xử lý thế nào?
Kiểm tra xem chân có nút nhựa hoặc nút nỉ ở đáy không, có thể chúng đã mòn hoặc rơi mất. Thay bằng nút đúng cỡ, hoặc dán miếng nỉ tự dính dưới chân. Khi di chuyển sofa, nhấc lên thay vì kéo. Với sàn gỗ đã xước, hỏi thợ sàn cách xử lý theo loại lớp phủ sàn.