Kim loại trên đồ nội thất Ý thường là đồng thau (hợp kim đồng – kẽm, đặc hoặc mạ), thép mạ crôm hoặc mạ niken, thép không gỉ, nhôm, và thép phủ màu bằng sơn tĩnh điện hoặc mạ PVD. Kính phổ biến nhất là kính cường lực — kính đã qua xử lý nhiệt để chịu lực tốt hơn nhiều lần kính thường và vỡ thành hạt nhỏ khi vỡ — với các biến thể kính siêu trong, kính khói, kính mờ, kính màu.
Kim loại và kính là những chi tiết nhỏ nhưng quyết định vẻ ngoài và tuổi thọ: chân bàn đồng thau xỉn đẹp hay loang lổ, khung ghế crôm sáng bóng hay rỗ gỉ sau hai mùa mưa, mặt bàn kính an toàn hay nguy hiểm. Bài này giúp bạn nhận biết từng loại bằng mắt và tay, hiểu điểm mạnh, điểm yếu khi dùng trong khí hậu Việt Nam, và những câu nên hỏi người bán. Phần đèn và kính Murano nghệ thuật thuộc chủ đề riêng.
Đồng thau: vì sao là kim loại "của phong cách Ý"
Đồng thau là hợp kim của đồng và kẽm, màu vàng ấm, dễ đúc, dễ tiện, dễ đánh bóng. Nó xuất hiện dày đặc trong thiết kế Ý giữa thế kỷ 20: chân bàn thon, đầu bịt chân ghế, khung đèn, tay nắm tủ, viền mặt bàn. Ngày nay, đồng thau trở lại mạnh trong nội thất Ý đương đại, thường ở dạng chải xước mờ hoặc xỉn tự nhiên thay vì bóng loáng.
Đồng thau không phủ sẽ xỉn dần theo thời gian: bề mặt oxy hoá, chuyển từ vàng sáng sang vàng nâu, rồi nâu sẫm, chỗ tay chạm nhiều lại sáng hơn. Nhiều người Ý coi đó là vẻ đẹp tự nhiên của vật liệu. Ở khí hậu nóng ẩm Việt Nam, quá trình này nhanh hơn, và nếu có hơi muối (nhà gần biển) hay mồ hôi tay thì có thể xuất hiện đốm xanh. Muốn giữ màu vàng sáng thì cần đồng thau có lớp phủ trong suốt (sơn phủ bảo vệ), hoặc đánh bóng định kỳ.
Trên thị trường, "đồng" có nhiều cấp: đồng thau đặc, thép hoặc kẽm mạ một lớp đồng thau mỏng, và thép không gỉ phủ màu vàng đồng bằng công nghệ PVD. Ba loại trông giống nhau khi mới, nhưng già đi rất khác nhau.
Các lớp hoàn thiện kim loại hay gặp
Bảng dưới phân biệt các loại kim loại và lớp hoàn thiện thường gặp trên chân bàn, khung ghế, tay nắm của đồ Ý:
| Loại | Bản chất | Theo thời gian | Nhận biết |
|---|---|---|---|
| Đồng thau đặc, không phủ | Hợp kim đồng – kẽm nguyên khối | Xỉn dần, có thể đánh bóng lại nhiều lần | Nặng; trầy xước thấy cùng màu vàng bên dưới |
| Đồng thau có lớp phủ trong | Đồng thau phủ sơn bảo vệ | Giữ màu lâu; khi lớp phủ trầy thì chỗ đó xỉn loang | Bóng đều; nhìn kỹ thấy lớp phủ |
| Kim loại mạ đồng thau | Thép, kẽm hoặc nhôm mạ lớp đồng mỏng | Trầy sâu lộ màu bạc xám bên dưới | Nhẹ hơn đồng đặc cùng kích thước; nam châm hút nếu nền là thép |
| Thép không gỉ mạ PVD màu đồng | Lớp phủ gốm – kim loại rất mỏng, cứng, bằng bay hơi trong chân không | Bền màu, chịu xước tốt, không xỉn | Màu đồng đều, hơi "lạnh" hơn đồng thật; khó đánh bóng sửa |
| Thép mạ crôm | Thép mạ niken rồi crôm | Sáng bóng lâu nếu lớp mạ tốt; lớp mạ kém rỗ gỉ ở chỗ trầy, mối hàn | Phản chiếu như gương, ánh hơi xanh |
| Thép sơn tĩnh điện | Bột sơn phun tĩnh điện rồi nung | Bền, nhiều màu; trầy sâu có thể gỉ chỗ đó | Màu đặc, mờ hoặc bán mờ, mặt hơi sần nhẹ |
| Nhôm anod hoá, nhôm sơn | Nhôm có lớp ôxít bảo vệ hoặc sơn | Không gỉ, nhẹ | Rất nhẹ; nam châm không hút |
Một mẹo đơn giản: mang theo một cục nam châm nhỏ. Nam châm hút chứng tỏ nền là thép (có thể là thép mạ đồng hoặc mạ crôm); không hút thì có thể là đồng thau đặc, nhôm, hoặc thép không gỉ loại không từ tính. Nam châm không cho biết tất cả, nhưng loại trừ được nhiều khả năng.
Kim loại trong khí hậu nóng ẩm: điều cần biết
Mồ hôi tay ăn mòn đồng thau và lớp mạ. Tay nắm tủ, tay vịn ghế bằng đồng thau không phủ sẽ có vệt tối hoặc đốm xanh ở chỗ chạm nhiều trong mùa nóng. Lau bằng khăn mềm khô sau khi dùng, hoặc chấp nhận vẻ xỉn tự nhiên.
Mối hàn và chỗ trầy là điểm yếu của thép mạ. Lớp mạ crôm kém chất lượng có lỗ li ti; hơi ẩm lọt vào, thép bên dưới gỉ và đẩy lớp mạ phồng lên. Vùng quanh mối hàn và đầu chân hay bị trước. Khi mua, soi kỹ các chỗ này.
Chân bàn tiếp xúc sàn ướt. Lau nhà bằng nước có chất tẩy, nước đọng quanh chân bàn kim loại lâu ngày gây ăn mòn đầu chân. Đầu bịt chân bằng nhựa hoặc nỉ vừa bảo vệ sàn vừa bảo vệ chân.
Nhà gần biển. Hơi muối làm hầu hết kim loại xỉn và gỉ nhanh hơn. Thép không gỉ loại phù hợp môi trường biển, nhôm anod hoá và lớp sơn tĩnh điện chất lượng là lựa chọn an toàn hơn đồng thau không phủ và thép mạ thông thường.
Chất tẩy rửa. Chất tẩy chứa clo, axit hoặc hạt mài có thể làm mờ lớp mạ, ăn mòn đồng thau, làm hỏng lớp sơn. Dùng nước ấm và dung dịch trung tính, lau khô ngay.
Kính cường lực và các loại kính trên đồ Ý
Kính trên mặt bàn, cánh tủ, kệ của đồ nội thất hiện đại hầu hết là kính cường lực: tấm kính được nung tới nhiệt độ cao rồi làm nguội nhanh bằng luồng khí, tạo ứng suất nén ở bề mặt. Nhờ vậy kính chịu va đập và chịu nhiệt tốt hơn kính thường nhiều lần, và khi vỡ thì vỡ thành những hạt nhỏ, ít sắc cạnh thay vì những mảnh nhọn. Kính cường lực không cắt, khoan được sau khi đã xử lý nhiệt; mọi lỗ, mọi cạnh phải gia công trước.
Một hiện tượng hiếm nhưng có thật: kính cường lực đôi khi tự vỡ mà không có va chạm rõ ràng, thường do tạp chất rất nhỏ trong kính (nickel sulfide) giãn nở theo thời gian, hoặc do vết mẻ nhỏ ở cạnh. Các nhà sản xuất kính cao cấp có quy trình thử nhiệt để giảm rủi ro này. Với người dùng, điều cần làm là tránh va đập vào cạnh kính và không đặt vật nóng chênh lệch nhiệt lớn một cách đột ngột lên một điểm.
Các biến thể hay gặp trong đồ Ý: kính siêu trong (ít sắt nên cạnh không có màu xanh lá như kính thường, màu sắc nhìn qua trung thực hơn), kính khói hoặc kính màu đồng (pha màu trong khối kính, tạo vẻ trầm, hay dùng cho bàn trà, cánh tủ rượu), kính mờ phun cát hoặc khắc axit (che bớt đồ bên trong), kính sơn màu mặt sau (lacquered glass) dùng làm mặt tủ hay ốp tường với màu phẳng bóng. Kính dán an toàn (hai lớp kính kẹp màng) dùng ở những chỗ cần giữ mảnh vỡ dính lại, như kệ treo hay cửa lớn.
Kiểm tra kim loại và kính khi đi xem và nhận hàng
Một vài bước đơn giản giúp tránh những thất vọng phổ biến:
- Soi mối hàn, đầu chân, mặt dưới khung kim loại dưới ánh đèn: lớp mạ hoặc lớp sơn phải đều, không rỗ, không bong, không có chấm gỉ.
- Thử nam châm ở chỗ khuất để biết nền là thép hay kim loại khác, đối chiếu với lời người bán.
- Nhìn cạnh kính: cạnh được mài bóng, vát đều, không mẻ. Cạnh có màu xanh lá đậm là kính thường; kính siêu trong có cạnh gần như không màu.
- Tìm dấu kính cường lực. Nhiều tấm kính cường lực có dấu khắc nhỏ ở góc ghi tiêu chuẩn. Nếu không có, hỏi người bán xác nhận bằng văn bản.
- Kiểm tra điểm đỡ kính: mặt kính đặt trên chân hoặc khung cần có đệm cao su, silicon hoặc nỉ ở các điểm tiếp xúc, không đặt kính trực tiếp lên kim loại.
- Hỏi về hướng dẫn chăm sóc cho lớp hoàn thiện kim loại cụ thể: có được dùng kem đánh đồng không, hay sẽ làm hỏng lớp phủ.
Khi nhận hàng, kiểm tra ngay kính có vết xước, mẻ cạnh không trước khi ký biên bản; những lỗi này khó chứng minh sau khi đã lắp và dùng vài ngày.
Phối kim loại và kính trong căn phòng kiểu Ý
Kim loại và kính là "đồ trang sức" của căn phòng. Một vài nguyên tắc phối thường gặp trong nội thất Ý:
- Chọn một kim loại chủ đạo cho mỗi phòng. Đồng thau cho phòng khách ấm, thép đen sơn tĩnh điện cho bếp hiện đại, crôm cho phòng tắm. Pha quá nhiều tông kim loại trong một không gian dễ thành rối.
- Đồng thau đi với gỗ óc chó, da cognac, nhung xanh rêu, tạo bảng màu ấm đặc trưng của thiết kế Ý giữa thế kỷ 20.
- Crôm và kính trong đi với da đen, marble trắng, gợi tinh thần hiện đại kiểu những năm 1960–1970.
- Kính khói, kính màu đồng giúp bàn trà lớn nhẹ đi về thị giác trong phòng khách nhỏ, vì mắt nhìn xuyên qua được tới sàn.
- Thép đen mờ làm khung mảnh cho kệ, bàn ăn, giúp vật liệu chính (gỗ, đá) nổi bật mà khung gần như biến mất.
Với căn hộ Việt nhiều nắng, cẩn thận với mặt kính lớn và kim loại bóng đặt nơi nắng chiếu: chúng phản chiếu chói và kim loại có thể nóng lên đáng kể khi chạm vào.
Câu hỏi thường gặp
Đồng thau bị xỉn đen có đánh sáng lại được không?
Đồng thau đặc không phủ có thể đánh sáng lại bằng kem đánh đồng chuyên dụng và khăn mềm. Nếu đồng có lớp phủ trong, kem đánh đồng sẽ làm hỏng lớp phủ; cần tẩy lớp phủ cũ trước hoặc nhờ thợ. Đồng mạ mỏng thì đánh mạnh có thể mòn tới lớp nền bên dưới.
Mạ PVD màu vàng có bền hơn đồng thau thật không?
Về chống xỉn và chống xước, lớp PVD trên thép không gỉ thường bền hơn đồng thau không phủ. Nhưng nó không "già" đẹp theo năm tháng như đồng thau thật và khó sửa chữa khi trầy sâu. Lựa chọn tuỳ việc bạn thích vẻ ổn định hay vẻ biến đổi tự nhiên.
Bàn kính cường lực có an toàn cho nhà có trẻ nhỏ không?
Kính cường lực an toàn hơn kính thường nhiều vì khi vỡ thành hạt nhỏ, ít sắc. Tuy vậy, cạnh và góc kính vẫn cứng và có thể gây va đập. Chọn bàn có cạnh mài bo tròn, góc bo, và cân nhắc kính dán an toàn cho những vị trí trẻ hay leo trèo hoặc tì vào.
Khung ghế crôm bị rỗ gỉ có sửa được không?
Rỗ nhỏ có thể làm sạch và phủ bảo vệ để hạn chế lan rộng, nhưng khó trở lại như mới. Muốn phục hồi hoàn toàn thì phải tẩy lớp mạ cũ, xử lý gỉ và mạ lại tại xưởng mạ, chi phí đáng kể. Phòng ngừa bằng cách lau khô, tránh chất tẩy mạnh và nước đọng là cách tốt nhất.
Kính khói có làm phòng tối hơn không?
Kính khói làm giảm ánh sáng xuyên qua và tạo vẻ trầm, nhưng với mặt bàn trà hay cánh tủ thì ảnh hưởng tới độ sáng chung của phòng rất nhỏ. Nó còn giúp che bớt vết bụi và vân tay so với kính trong. Kính khói màu đậm dùng cho cánh tủ có đèn bên trong sẽ cho hiệu ứng ánh sáng ấm.