Kiểm một chiếc sofa hay ghế bọc được chào là hàng Ý chỉ cần khoảng mười lăm phút và đôi tay: nhấc một góc để cảm nhận khung, lắc nhẹ để nghe mối ghép, ấn và ngồi để thử đệm, soi đường may ở góc và mép, xem chân và mặt dưới. Những phép thử này không trả lời trực tiếp câu hỏi xuất xứ, nhưng cho biết món đồ có ở mức cấu tạo và hoàn thiện tương xứng với hãng được nêu tên hay không.
Chất liệu da và vải bọc là đề tài riêng của chuyên mục chất liệu; bài này tập trung vào phần cấu tạo mà người mua hay bỏ qua vì không nhìn thấy: khung, hệ đỡ đàn hồi, lõi đệm, cách bọc và hoàn thiện. Mỗi phần có phép thử cụ thể và dấu hiệu cần hỏi lại.
Vì sao cấu tạo bên trong quan trọng hơn lớp bọc
Lớp da hay vải là thứ nhìn thấy đầu tiên, nhưng tuổi thọ của chiếc sofa phụ thuộc phần lớn vào thứ nằm bên dưới. Khung yếu sẽ kêu cót két và lỏng mối sau vài năm. Hệ đỡ kém sẽ võng ở chỗ hay ngồi. Lõi đệm tỉ trọng thấp sẽ xẹp, để lại vết lõm và làm lớp da nhăn nheo, trông như da kém dù da không có lỗi.
Các hãng sofa Ý có tiếng thường dành nhiều công sức cho những phần này: khung gỗ cứng hoặc gỗ kết hợp kim loại, hệ đai đàn hồi hay lò xo được căng đều, lõi đệm nhiều lớp với mút tỉ trọng khác nhau, có khi bọc thêm lông vũ hoặc sợi. Đó cũng là lý do một chiếc sofa có thể dùng mười, mười lăm năm, và khi lớp bọc cũ thì bọc lại chứ không phải bỏ.
Cấu tạo cũng là chỗ hàng gắn mác hay tiết kiệm nhất, vì người mua ít khi thấy. Một chiếc sofa bọc da đẹp trên khung ván ép mỏng và mút rẻ sẽ trông giống hàng tốt trong ngày đầu, nhưng sau một mùa nồm và vài tháng ngồi hằng ngày thì khác biệt hiện ra.
Kiểm khung: nhấc, lắc và nghe
Khung là phần khó thấy nhất nhưng có thể cảm nhận qua ba phép thử đơn giản. Hỏi người bán trước khi làm:
- Nhấc một góc: nâng một góc trước của sofa lên chừng mười phân. Khung chắc thì góc đối diện cũng nhấc lên theo hoặc toàn khung nâng đều; khung yếu thì xoắn, góc kia vẫn nằm dưới sàn.
- Lắc tay vịn và tựa: nắm tay vịn lắc nhẹ sang hai bên, rồi đẩy tựa ra sau. Không nên có độ rơ hay tiếng lục cục.
- Nghe tiếng: ngồi xuống, nhổm lên vài lần ở các vị trí khác nhau. Tiếng cót két, tiếng gỗ cọ vào nhau hay tiếng kim loại lạo xạo đều là dấu hiệu mối ghép hoặc hệ đỡ có vấn đề.
- Hỏi vật liệu khung: gỗ gì, có kết hợp ván ép nhiều lớp hay kim loại không, mối ghép bằng chốt, keo, vít hay ke. Hãng nghiêm túc thường có thông tin này trong bảng thông số.
- Xem chỗ chân bắt vào khung: chân bắt vào thanh khung chắc, có tấm gia cố, hay chỉ bắt vào một tấm ván mỏng.
Ván ép nhiều lớp chất lượng tốt không phải là vật liệu kém; nhiều hãng dùng nó cho những phần khung cần ổn định. Điều cần để ý là ván dăm hay ván mỏng ở những chỗ chịu lực như thanh đỡ mặt ngồi và chỗ bắt chân.
Hệ đỡ và lõi đệm: ấn, ngồi và đọc thông số
Hệ đỡ mặt ngồi. Sofa Ý hay dùng đai đàn hồi đan chéo hoặc lò xo zíc zắc dưới mặt ngồi, một số dòng dùng lò xo túi. Ấn mạnh vào giữa mặt ngồi khi đã bỏ đệm rời: đai tốt căng đều, đàn hồi, không võng sâu ở một chỗ; đai chùng hay một đai lỏng hơn các đai bên cạnh là dấu hiệu lắp ẩu.
Lõi đệm ngồi. Thường là mút polyurethane, có khi nhiều lớp với độ cứng khác nhau, bọc ngoài bằng lớp sợi hoặc lông vũ. Hỏi tỉ trọng và độ cứng của mút; hãng nghiêm túc công bố được. Ấn lòng bàn tay rồi buông: mút tốt phục hồi đều và nhanh, không để lại vết lõm.
Đệm lông vũ. Ngồi êm, lún sâu, có vẻ "lười" rất được ưa trong sofa Ý, nhưng cần vỗ lại thường xuyên. Đệm lông vũ tốt chia thành nhiều ngăn để lông không dồn một chỗ; sờ qua lớp bọc có thể cảm nhận các vách ngăn.
Đệm tựa. Tựa đệm rời thường mềm hơn mặt ngồi. Tựa liền khung thì ấn thử xem có chạm vào thanh gỗ cứng phía sau không; chạm sớm nghĩa là lớp đệm mỏng.
Ngồi thử đủ lâu. Ngồi ít nhất vài phút theo tư thế quen dùng ở nhà, thử cả ngả lưng và gác chân nếu là sofa góc. Độ sâu mặt ngồi của nhiều mẫu Ý khá lớn, hợp ngồi bó gối hoặc nằm, nhưng có thể không hợp người thấp ngồi thẳng lưng.
Soi đường may và cách bọc
Đường may là nơi tay nghề hiện ra rõ nhất và khó che nhất. Soi kỹ ở những chỗ khó may:
- Góc tay vịn và góc tựa: chỗ da phải gấp, xếp ly hoặc ghép nhiều mảnh. Ly đều, nhỏ, đối xứng hai bên là dấu hiệu bọc kỹ.
- Đường chỉ trang trí: mũi đều, khoảng cách đều, đường thẳng; ở đường cong vẫn giữ được nhịp đều.
- Đường viền nẹp: nẹp chạy liền, không vặn xoắn, chỗ nối nẹp được giấu ở mặt sau hoặc mặt dưới.
- Khớp hoa văn hoặc vân: với vải kẻ, vải có hoa văn, xem hoa văn có chạy liền qua các mảnh ghép không; với da, các mảnh trên cùng một mặt nên tương đồng về vân và tông.
- Độ căng của lớp bọc: lớp bọc ôm đều, không chùng ở giữa, không căng quá kéo lệch đường may.
- Mặt dưới: vải đáy căng, ghim đều, mép cắt gọn, không thấy keo hay mút lộ ra.
Một chiếc sofa đường may đẹp ở mặt trước nhưng mặt sau và mặt dưới làm qua loa thường cho thấy người làm biết khách chỉ nhìn mặt trước. Hãng có tiếng hoàn thiện cả những mặt ít ai nhìn.
Chân, cơ cấu và phụ kiện
Chân sofa Ý thường làm bằng gỗ tiện, kim loại sơn tĩnh điện, thép mạ hoặc đồng thau, có khi là chân giấu dưới thân tạo cảm giác sofa nổi trên sàn. Kiểm chân bằng cách xem chỗ nối với khung có chắc không, chân có thẳng và cùng độ cao không, lớp mạ có bong hay rỗ ở chỗ khuất không. Đế chân nên có miếng lót chống trầy sàn.
Với sofa có cơ cấu như tựa đầu gập, tay vịn chỉnh, ghế thư giãn ngả lưng, mở đóng thử nhiều lần. Cơ cấu tốt chuyển động êm, không kẹt, không có tiếng rít, dừng chắc ở các nấc. Hỏi cơ cấu do ai sản xuất và bảo hành bao lâu, vì đây thường là phần hỏng sớm nhất. Cơ cấu chạy điện cần hỏi thêm điện áp, cách cấp nguồn và nơi sửa chữa tại Việt Nam.
Với sofa module, kiểm hệ móc nối giữa các khối: các khối có khoá chặt với nhau không, có xê dịch khi ngồi mạnh không. Một bộ sofa module mà các khối trôi ra khi ngồi là điều phiền toái hằng ngày.
Áp vào khí hậu và căn hộ Việt
Sofa Ý được thiết kế trước hết cho khí hậu châu Âu, nơi không khí khô hơn và mùa hè ngắn hơn. Ở Việt Nam, vài điểm cần cân nhắc thêm khi kiểm: khung gỗ có được xử lý chống ẩm không, vải đáy có thoáng khí không, lõi đệm có lớp bọc chống ẩm hay không. Ở miền Bắc mùa nồm, sofa đặt sát tường dễ đọng ẩm phía sau; nên chừa khoảng hở và hỏi người bán về điều này.
Kích thước là chuyện khác. Nhiều mẫu sofa Ý có mặt ngồi sâu và thân dài, hợp phòng khách rộng; căn hộ 70 m² với phòng khách khoảng 18–20 m² có thể bị một bộ sofa góc lớn chiếm gần hết lối đi. Đo phòng, vẽ phác vị trí, đánh dấu kích thước sofa trên sàn bằng băng dính trước khi chốt.
Lối vào cũng cần đo: thang máy, cửa căn hộ, hành lang, chỗ quay góc. Sofa Ý cao cấp thường không tháo rời được tay hay tựa; một bộ không qua được cửa là chuyện đã xảy ra nhiều lần. Phần đo lối vào trước khi đặt hàng được bàn kỹ ở chuyên mục đặt mua và vận chuyển.
Phiếu ghi nhanh sau khi kiểm
Kiểm xong nên ghi lại ngay, vì sau khi xem ba bốn cửa hàng, các chiếc sofa dễ lẫn vào nhau trong trí nhớ. Một phiếu đơn giản như dưới đây, chụp kèm ảnh, giúp so sánh công bằng:
| Hạng mục | Ghi nhận | Cần hỏi thêm |
|---|---|---|
| Khung | Nhấc góc nâng đều hay xoắn; có tiếng kêu không | Gỗ gì, mối ghép kiểu gì |
| Hệ đỡ | Đai hay lò xo; căng đều hay chùng | Loại đai, có thay riêng được không |
| Lõi đệm | Phục hồi nhanh hay để vết lõm; có lông vũ không | Tỉ trọng mút, cấu tạo các lớp |
| Đường may | Góc, nẹp, mặt sau, mặt dưới | Ai bọc, bọc ở đâu |
| Chân và cơ cấu | Chắc, thẳng, êm hay rơ, kẹt | Bảo hành cơ cấu bao lâu |
| Kích thước | Số đo thực tế so với catalogue | Có lọt lối vào nhà không |
Phiếu này cũng là căn cứ khi nhận hàng: món giao tới nhà phải khớp với những gì đã ghi lúc xem mẫu, nhất là với hàng đặt theo đơn.
Ghế ăn bọc và ghế bành nhỏ: kiểm khác sofa ở đâu
Ghế ăn bọc nệm và ghế bành nhỏ chịu một kiểu tải khác sofa: người ngồi kéo ra kéo vào nhiều lần mỗi ngày, ngả lưng tì mạnh vào tựa, có khi kéo lê trên sàn. Vì vậy chỗ cần kiểm kỹ nhất là mối ghép giữa chân, khung mặt ngồi và tựa. Ngồi xuống, tì lưng mạnh ra sau, lắc nhẹ sang hai bên: ghế tốt không rơ, không kêu, tựa không nhún bất thường.
Lật ghế xem mặt dưới: thanh giằng, ke góc, cách bắt vít. Ghế ăn của các hãng Ý làm từ gỗ thịt thường có mối ghép mộng và keo, có ke gia cố ở góc; ghế khung kim loại thì xem mối hàn và chỗ bắt mặt ngồi. Đặt ghế trên mặt sàn phẳng, ấn từng góc xem có cập kênh không.
Với ghế bành, ngoài khung và đệm như sofa, cần xem độ cao tay vịn so với mặt bàn trà hoặc bàn làm việc, và độ sâu mặt ngồi so với chiều dài đùi người dùng chính. Nhiều mẫu ghế bành Ý có dáng thấp, ngả sâu, rất êm khi đọc sách nhưng khó đứng dậy với người lớn tuổi; ngồi thử và đứng lên vài lần trước khi quyết.
Câu hỏi thường gặp
Sofa khung kim loại có kém hơn khung gỗ không?
Không nhất thiết. Nhiều mẫu sofa Ý hiện đại dùng khung thép hoặc kết hợp thép và gỗ để có dáng mảnh và chịu lực tốt. Điều quan trọng là thiết kế và chất lượng mối hàn, mối ghép, cùng lớp chống gỉ ở những chỗ khuất.
Đệm lông vũ có hợp khí hậu nóng ẩm không?
Dùng được nhưng cần chăm hơn. Lông vũ hút ẩm và dễ có mùi nếu phòng ẩm kéo dài. Nên chọn loại có lớp bọc chống lông thoát, vỗ đệm thường xuyên, giữ phòng thông thoáng hoặc dùng máy hút ẩm trong mùa nồm.
Làm sao biết tỉ trọng mút khi không tháo đệm?
Hỏi người bán bảng thông số của hãng. Có thể cảm nhận qua độ phục hồi: ấn mạnh rồi buông, mút tỉ trọng cao phục hồi chậm vừa phải và đều, không để lại vết lõm. Mút quá nhẹ, nhấc đệm thấy nhẹ bẫng so với kích thước, là điều đáng hỏi.
Sofa kêu cót két khi mới mua có sao không?
Sofa mới không nên kêu. Tiếng kêu thường do mối ghép lỏng, vít chưa siết hoặc hệ đai cọ vào khung. Nên báo người bán xử lý ngay trong thời gian bảo hành, ghi nhận bằng văn bản, vì tiếng kêu ít khi tự hết.
Có nên lật sofa lên để xem mặt dưới tại cửa hàng không?
Nên xin phép và nhờ nhân viên cùng làm. Với sofa lớn, chỉ cần nghiêng một bên hoặc nhìn từ dưới bằng đèn pin. Người bán hàng tốt thường sẵn lòng cho khách xem, vì mặt dưới gọn gàng là điểm cộng cho họ.
Sofa trưng bày ngồi thấy mềm hơn sofa mới cùng mẫu có bình thường không?
Bình thường. Mút và đai giãn ra sau thời gian dùng, và hàng trưng bày đã được nhiều người ngồi thử. Khi mua hàng mới cùng mẫu, đệm có thể cứng hơn trong vài tuần đầu rồi mềm dần.