Kiểm một món đồ gỗ được chào là hàng Ý tập trung vào năm chỗ: cạnh và mặt veneer, lớp sơn hoặc sơn mài, ngăn kéo và ray, bản lề và cánh, mặt đá hoặc mặt kính nếu có, cộng với cách hoàn thiện những mặt ít ai nhìn như mặt sau, lòng tủ, mặt dưới bàn. Đồ gỗ của các hãng Ý tầm trung trở lên nổi tiếng vì sự chính xác: khe cánh đều, ngăn kéo trượt êm, cạnh dán gần như không thấy đường nối.
Những phép thử dưới đây không cần dụng cụ chuyên môn, chỉ cần đèn pin, thước dây và vài phút. Chúng không tự chứng minh xuất xứ, nhưng cho biết món đồ có ở mức hoàn thiện tương xứng với hãng được nêu tên không. Phần nhận biết từng loại gỗ, veneer và sơn mài một cách chi tiết thuộc chuyên mục chất liệu; bài này đứng ở góc người đi kiểm hàng.
Đồ gỗ Ý mạnh ở đâu và vì sao điều đó giúp người kiểm
Phần lớn tủ, kệ, bàn của các hãng Ý hiện đại không làm hoàn toàn bằng gỗ thịt. Chúng dùng cốt ván kỹ thuật như MDF, ván dăm chất lượng cao, ván ép nhiều lớp, phủ veneer gỗ thật hoặc sơn mài nhiều lớp, kết hợp kim loại, kính, đá. Cách làm này giúp món đồ ổn định kích thước, ít cong vênh, cho phép những bề mặt lớn liền mạch mà gỗ thịt khó làm. Vì vậy, thấy cốt ván không có nghĩa là hàng kém hay không phải hàng Ý.
Cái làm nên giá trị là độ chính xác và hoàn thiện. Nhà máy có máy móc điều khiển số và quy trình kiểm soát chặt sẽ cho ra khe cánh đều nhau đến từng milimét, cạnh dán phẳng và kín, lớp sơn dày đều không có hạt bụi hay vết chảy. Đó là những thứ người mua kiểm được bằng mắt và tay.
Ngược lại, đồ gỗ gia công ở xưởng thiếu thiết bị thường lộ ra ở các chi tiết lặp lại: khe cánh trên dưới rộng hẹp khác nhau, cạnh dán có chỗ hở hoặc lệch màu, lòng tủ sơn qua loa. Một món đồ được chào ở mức giá của hãng Ý nhưng lộ những chi tiết này là điều đáng hỏi.
Veneer và cạnh dán: soi ở góc và ở mép
Phân biệt veneer gỗ thật và lớp phủ in vân. Veneer gỗ thật là lát gỗ mỏng, vân có chiều sâu, đổi sắc khi nghiêng dưới ánh sáng, các tấm cạnh nhau có vân tương tự nhưng không lặp y hệt. Lớp phủ in vân thì vân phẳng, lặp lại theo chu kỳ, không đổi sắc khi nghiêng. Nhìn ở mép và góc, nơi lớp phủ bị gấp hoặc cắt, thường dễ nhận ra nhất.
Cách ghép vân. Các hãng tốt chọn và ghép veneer có chủ đích: vân đối xứng qua đường giữa, vân chạy liền từ cánh này sang cánh kia, hay vân liền từ mặt trên xuống mặt bên. Cánh tủ cạnh nhau có vân rời rạc, mỗi cánh một kiểu, là dấu hiệu chọn vật liệu không kỹ.
Cạnh dán. Vuốt ngón tay dọc theo cạnh: cạnh tốt phẳng, kín, không gợn, đường nối giữa mặt và cạnh rất mảnh. Cạnh hở, có keo đen ở mép, hoặc màu cạnh lệch rõ với màu mặt là dấu hiệu hoàn thiện kém.
Mặt trong và mặt sau. Hãng tốt thường phủ cả mặt trong và mặt sau bằng vật liệu tương xứng, vừa để đẹp vừa để cân bằng tấm ván, tránh cong vênh. Mặt sau để ván mộc, không phủ gì, là điều hiếm ở hàng tầm trung trở lên của Ý.
Sơn mài và sơn phủ: nhìn nghiêng, sờ, soi đèn
Sơn mài trong nội thất Ý thường là sơn polyurethane hoặc polyester nhiều lớp, mài giữa các lớp, hoàn thiện bóng gương hoặc mờ. Cách kiểm đơn giản nhất là nhìn nghiêng bề mặt dưới một nguồn sáng: bề mặt tốt phản chiếu đều, không gợn sóng, không có vết lõm nhỏ hay hạt bụi bị kẹt trong sơn. Với sơn bóng, hình phản chiếu của đèn hay cửa sổ phải thẳng, không méo.
Sờ ở mép và góc: lớp sơn tốt bao trọn cạnh, không mỏng đi ở chỗ góc, không có giọt chảy hay vệt đọng ở mép dưới. Soi đèn pin vào lòng tủ và mặt trong cánh: các hãng tốt sơn cả những chỗ này với chất lượng gần ngang mặt ngoài. Sơn mờ thì kiểm độ đồng đều của độ mờ trên cả bề mặt, vì sơn mờ không đều dễ thành vệt loang khi nhìn nghiêng.
Một lưu ý cho khí hậu Việt Nam: sơn bóng gương rất đẹp nhưng lộ vết vân tay, vết xước nhỏ và bụi; sơn mờ dễ sống hơn với nhà có trẻ nhỏ. Đây là chuyện chọn, không phải chuyện thật giả, nhưng nên nghĩ tới trước khi đặt.
Ngăn kéo, ray, bản lề và cánh: mở đóng thử
Phụ kiện là phần dùng hằng ngày và hỏng sớm nhất, nên đáng thử kỹ:
- Kéo hết ngăn kéo ra: ray tốt cho phép kéo gần hết chiều sâu, chạy êm, không lắc ngang. Đẩy nhẹ vào, ngăn kéo có giảm chấn sẽ tự hút vào chậm và đóng không tiếng động.
- Xem lòng ngăn kéo: đáy ngăn kéo dày, không võng khi ấn; thành ngăn kéo hoàn thiện gọn; mối ghép thành ngăn kéo chắc.
- Mở cánh hết cỡ: bản lề tốt mở êm, đóng có giảm chấn, cánh không xệ. Nhìn khe giữa các cánh khi đóng: khe đều từ trên xuống dưới và giữa các cánh.
- Thử cánh mở bằng ấn: nhiều tủ Ý không tay nắm, mở bằng cách ấn vào cánh. Ấn thử nhiều lần ở nhiều điểm xem có nhạy và đều không.
- Xem dấu trên phụ kiện: ray và bản lề thường có dấu nhà sản xuất phụ kiện. Đồ Ý hay dùng phụ kiện của các hãng Áo, Đức hoặc Ý; thấy dấu nước khác không có nghĩa là hàng không phải Ý, nhưng phụ kiện không dấu, chạy rít, lắc lỏng ở món đồ được chào ở mức cao là điều đáng hỏi.
Phụ kiện có thể thay được, nhưng việc tìm đúng loại tương thích với khoan lỗ sẵn trên tủ không đơn giản. Hỏi người bán khi hỏng thì thay phụ kiện thế nào, ai có sẵn linh kiện, là câu hỏi thực tế hơn nhiều so với câu "bảo hành mấy năm".
Bàn ăn và bàn trà mặt đá: kiểm phần ứng dụng
Bàn mặt đá cẩm thạch hay đá nhân tạo là món rất phổ biến trong nội thất Ý. Ở góc thẩm định, cần kiểm ba thứ: mặt đá, chỗ nối mặt đá với chân, và lớp xử lý bề mặt. Mặt đá tự nhiên có vân không lặp, mỗi tấm một khác; nếu đặt nhiều bàn cùng mẫu, vân sẽ khác nhau. Mặt đá có vân lặp giống hệt trên nhiều bàn có thể là đá nhân tạo hay gốm in vân, không sai nếu được nói đúng.
Xem mặt dưới tấm đá: tấm đá mỏng thường được dán lên một lớp đỡ để tăng cứng; hỏi tấm đá dày bao nhiêu, có lớp đỡ không, bắt với chân bằng cách nào. Ấn nhẹ ở mép bàn xem có rung không. Chỗ chân tiếp giáp mặt đá nên có đệm, không để kim loại tì thẳng vào đá.
Lớp xử lý chống thấm bề mặt rất quan trọng với đá cẩm thạch trong bếp và phòng ăn Việt, nơi có nước mắm, chanh, giấm. Hỏi người bán mặt đá đã được xử lý thế nào và cần xử lý lại bao lâu một lần. Chuyện đá hình thành ở đâu, vân hình thành thế nào là đề tài của chuyên trang đá; ở đây chỉ dừng ở chỗ dùng.
Chỗ khuất đáng soi và dấu hiệu cần hỏi lại
Những chỗ dưới đây ít ai nhìn nên là nơi phân biệt rõ nhất giữa hàng hoàn thiện kỹ và hàng làm cho kịp:
- Mặt dưới bàn: có bị để thô, có vết keo, có lỗ khoan thừa; nhãn hãng có ở đó không.
- Lòng tủ phía trên và phía dưới: có cùng chất lượng hoàn thiện với mặt trong cánh không.
- Mặt sau tủ thấp, kệ tivi: có lỗ đi dây gọn, có tấm hậu chắc, không phải tấm ván mỏng đóng ghim.
- Chân tủ và chân bàn: có chân chỉnh cao độ để cân bằng trên sàn không phẳng không; hàng Ý tốt thường có.
- Lỗ vít và nắp che: nắp che vít đúng màu, lắp khít; vít cùng loại trên cả món đồ.
- Đường nối giữa các module: tủ ghép từ nhiều khối thì đường nối phải thẳng, khối không lệch cao thấp.
Không món đồ nào hoàn hảo tuyệt đối, kể cả hàng của hãng lớn. Điều cần tìm là sự nhất quán: một món đồ hoàn thiện kỹ thì kỹ ở mọi chỗ, còn món đồ làm để bán thì đẹp ở mặt trước và vội ở mặt sau.
Đo và đối chiếu với catalogue của hãng
Thước dây là dụng cụ thẩm định bị đánh giá thấp nhất. Hãng Ý công bố kích thước của từng mẫu trong catalogue và bảng thông số, thường đến từng centimét: dài, sâu, cao, độ dày mặt bàn, độ cao chân, khoảng hở dưới tủ. Đo món đồ trước mặt và so với số liệu đó. Hàng của nhà máy làm theo bản vẽ sẽ khớp gần như tuyệt đối với kích thước tiêu chuẩn; hàng đặt kích thước riêng thì phải khớp với kích thước ghi trên xác nhận đơn.
Những chỗ đáng đo nhất là những chỗ tạo nên tỉ lệ của mẫu: độ dày mặt bàn, tiết diện chân, độ dày cánh tủ, khoảng cách từ sàn tới đáy tủ. Bản làm lại thường thay đổi đúng những chỗ này để tiết kiệm vật liệu hoặc vì làm theo ảnh: mặt bàn mỏng hơn, chân to hơn, tủ thấp hơn vài phân. Một chênh lệch đơn lẻ có thể là sai số; nhiều chênh lệch theo cùng một hướng là điều đáng hỏi.
Ghi số đo vào phiếu kiểm cùng với ảnh chụp thước đặt trên món đồ. Khi nhận hàng đặt theo đơn, đo lại một lần nữa và so với số đã ghi; đây là cách khách quan nhất để biết món giao tới có đúng là món đã chọn.
Ẩm, nắng và đồ gỗ Ý ở nhà Việt
Đồ gỗ Ý dùng cốt ván kỹ thuật và veneer nhìn chung ổn định hơn gỗ thịt trước thay đổi độ ẩm, nhưng không miễn nhiễm. Ở miền Bắc mùa nồm, cạnh dán và chân tủ tiếp xúc sàn ẩm là nơi dễ hỏng trước. Khi kiểm, hỏi cạnh dán dùng keo gì, chân tủ có lớp cách ẩm không, và nên đặt tủ cách tường bao nhiêu.
Nắng chiếu trực tiếp qua cửa ban công làm veneer gỗ tối màu nhạt dần, gỗ sáng màu sậm dần, và có thể để lại vệt khác màu nơi đặt đồ vật. Đây là đặc tính của gỗ thật, không phải lỗi của món đồ. Nên hỏi vị trí đặt trước khi chọn màu, và tính tới rèm hoặc kính chống tia cực tím cho những phòng nhiều nắng.
Điều hoà chạy liên tục làm không khí khô, có thể làm khe nối giãn ra đôi chút. Đồ gỗ tốt chịu được dao động này; đồ làm vội thì nứt cạnh, bong veneer. Phần chăm sóc chi tiết thuộc chuyên mục bảo quản; ở bước kiểm hàng, chỉ cần ghi nhớ những câu hỏi trên để hỏi người bán.
Câu hỏi thường gặp
Tủ Ý dùng cốt MDF có phải là hàng kém?
Không. MDF và ván kỹ thuật chất lượng cao được dùng rộng rãi trong đồ Ý vì ổn định, ít cong vênh và cho bề mặt phẳng để phủ veneer hay sơn mài. Chất lượng phụ thuộc loại ván, mức phát thải, độ chính xác gia công và hoàn thiện.
Làm sao biết veneer là gỗ thật khi không cắt ra?
Nhìn ở cạnh và góc, nơi lớp phủ bị cắt hay gấp; nghiêng bề mặt dưới ánh sáng xem vân có đổi sắc không; so nhiều tấm xem vân có lặp lại y hệt không. Hỏi người bán bảng thông số của hãng ghi loại veneer và mã hoàn thiện.
Ngăn kéo không có giảm chấn có phải hàng giả?
Không nhất thiết. Một số mẫu cổ điển hoặc thiết kế tối giản cố ý dùng ray không giảm chấn hay ngăn kéo gỗ trượt trên gỗ. Điều cần là cơ cấu khớp với mô tả của hãng cho mẫu đó, chạy êm và chắc.
Bàn đá có rung nhẹ khi tì có bình thường không?
Bàn mặt đá trên chân mảnh có thể rung rất nhẹ, nhưng không nên lắc rõ hay kêu. Rung nhiều thường do sàn không phẳng, chân chưa chỉnh cao độ hoặc mối bắt chân lỏng. Nên chỉnh chân và kiểm lại mối bắt khi lắp.
Tủ sơn bóng bị vết xước nhỏ khi nhận có chấp nhận được không?
Hàng mới không nên có vết xước. Ghi vào biên bản nhận hàng, chụp ảnh, yêu cầu người bán xử lý. Vết xước nhỏ trên sơn mài có thể đánh bóng được, nhưng nên do thợ của người bán làm để không ảnh hưởng bảo hành.
Có cần hỏi mức phát thải của ván gỗ không?
Nên hỏi, nhất là với phòng ngủ và phòng trẻ. Ván dùng trong đồ nội thất bán ở châu Âu phải đáp ứng giới hạn phát thải formaldehyde theo quy định ở đó. Hãng nghiêm túc công bố được loại ván và mức đạt.